II SA/Go 476/16
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2016-10-13
Skład orzekający: Grażyna Staniszewska, Jacek Jaśkiewicz, Adam Jutrzenka-Trzebiatowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2012 była zasadna, gdy wnioskodawca twierdził, że jest posiadaczem działek rolnych, a organ uznał, że stworzono sztuczne warunki do uzyskania płatności?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo odmówiły przyznania płatności ONW. Wnioskodawca nie wykazał, że faktycznie użytkował deklarowane grunty rolne i prowadził na nich samodzielną działalność rolniczą, co jest kluczowym warunkiem przyznania pomocy. Ciężar udowodnienia tych faktów spoczywał na wnioskodawcy, który nie podjął współpracy z organami w celu przedstawienia stosownych dowodów.Stan faktyczny
Gospodarstwo M sp. j. złożyło wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2012. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił przyznania pomocy, stwierdzając, że wnioskodawca nie posiadał działek rolnych w związku ze stworzeniem sztucznego podziału gruntów przez M.W. w celu uzyskania płatności. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR. Skarżąca spółka wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i brak dowodów na stworzenie sztucznych warunków.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi Gospodarstwa M spółki jawnej na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012 oddala skargę.
1. S.M. – jako wspólnik reprezentujący Gospodarstwo M Spółka jawna zwróciła się do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: BP ARMiR) o przyznanie płatności na rok 2012, m.in. o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej "płatność ONW")
W wyniku rozpoznania wniosku strony, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR odmówił przyznania Gospodarstwu M Spółka jawna przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2012 r.
W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż podstawą rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy przyznania płatności ONW był fakt stwierdzenia nie posiadania przez Gospodarstwo działek rolnych zgłoszonych do płatności w roku 2012, w związku ze stworzeniem sztucznego podziału swoich gruntów przez M.W. na osoby fizyczne oraz spółki jawne, a tym samym stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, zgodnie z art. 30 Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 30, str. 16 z późn. zm.). Art. 30 rozporządzenia stanowi, że nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.
Wskazując na treść § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. z 2009 r. nr 40 poz. 329 ze zm. – dalej "rozporządzenie ONW") oraz przepisy art. 336 ustawy – Kodeks cywilny stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek ustawowych pozwalających na uznanie go za posiadacza gospodarstwa rolnego zadeklarowanych we wniosku działek, a tym samym nie wypełnia on warunków przyznania mu żądanej pomocy finansowej w postaci płatności ONW. Podkreślił, iż w § 2 rozporządzenia ONW określono, że płatność przysługuje rolnikowi zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, który oznacza osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast gospodarstwo rolne zgodnie z art. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.
Na podstawie wskazanych przepisów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż celem systemu wsparcia jest finansowe, wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne. Termin "posiadanie" należy odczytywać przez pryzmat celowościowy, z uwzględnieniem kraj owych i wspólnotowych przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego. Istotą płatności obszarowych jest zatem to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje te grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami). Wobec braku sformułowania oddzielnych definicji "posiadania gospodarstwa rolnego" na potrzeby rozdziału pomocy finansowej dla rolnictwa oraz z uwagi na posługiwanie się tym pojęciem we wszystkich powołanych aktach prawnych dotyczących pomocy dla rolnictwa, sięgnąć należy kodeksu cywilnego. Stosownie do art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest stanem faktycznym polegającym na określonym władztwie nad rzeczą.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przeanalizował dokumentację przekazaną przez Prokuratora Okręgowego, z której wynika, że M.W. będący właścicielem ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami w tym m.in. z S.M., reprezentującą Gospodarstwo M doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. M.W. prowadząc od kilkunastu lat działalność rolniczą zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych. Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko nabywała dla pozoru ziemię, które w rzeczywistości pozostawały we władania M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W. w celu uzyskania przez niego pełnych dopłat unijnych, omijając w ten sposób ograniczenia wynikające z degresywności płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PROW 2004-2006), płatności z tytułu płatności rolno środowiskowej PRO W (2007-2013).
O pozorności nabycia gruntów rolnych jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi.
W rzeczywistości cała ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W., który odbierał także korespondencję z ARiMR przeznaczoną dla beneficjentów tj. wezwania decyzje, protokoły z kontroli na miejscu.
Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne dotacje w tym m.in. S.M.. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez m.in. S.M., a później współdziałał w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach. Służyć temu miał podział jego gruntów rolnych pomiędzy fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości.
Powyższe ustalenia poparte są dowodami w postaci wyjaśnień samych podejrzanych oraz zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni i poznali funkcjonowanie mechanizmu polegającego na wyłudzaniu dopłat do gruntów rolnych posiadanych przez M.W. i jego w tym roli jako jedynego decydenta i jednocześnie beneficjenta.
Organ wyjaśnił, że świadkowie w trakcie przesłuchań jednoznacznie wskazali, że to M.W. był właścicielem i użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2012 przez Gospodarstwo M. Dodatkowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M.W. sam decydował co będzie uprawiane, na jakim areale, używał do tego swojego sprzętu rolniczego i zatrudnionych przez siebie pracowników. M.W. sam osiągał korzyści finansowe albowiem fikcyjni użytkownicy przekazywali mu bezpośrednio pieniądze z dopłat bezpośrednio lub zostawiali je w wyznaczonych miejscach firmy. M.W. posiadał całość dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności składanych przez świadków i podejrzanych. Wydawał polecenia wyznaczonym osobom do przygotowania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników. Nadzorował ich podpisywanie oraz wykorzystywał faksymile do podpisu części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności. W tym samym czasie wysyłał wszystkie wnioski do ARiMR.
Kierownik Biura Powiatowego ARIMR wskazał, iż całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego "mechanizmu w mającego na celu obejście przez M.W. przepisów ograniczających uprawnienie do uzyskanych płatności. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że M.W. podzielił gospodarstwo rolne pomiędzy następujące osoby składające wnioski o przyznanie płatności w ARiMR tj.: M.C., K.S., J.J., M.B., P.S., T.S., S.B., J.M., S.M., J.G., J.B., B.P., K.P., T.P. oraz P sp.j., Spółka M sp.j., Gospodarstwo M sp.j., U sp. j.
Wobec powyższych faktów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, iż grunty rolne zgłoszone przez gospodarstwo i przez ww. osoby zarządzane były przez M.W. i nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Prowadzeniem działalności na przedmiotowych gruntach zajmował się faktycznie M.W., a przekazanie swoich gruntów ww. osobom nastąpiło w celu sztucznego podzielenia gospodarstwa, w celu uzyskania większych kwot płatności. Degresywny system udzielania płatności ONW, określono bezpośrednio w rozporządzeniu ONW, wskazując m. in w § 3 pkt 3, że do powierzchnio działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości: 50 % stawki płatności - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha; 25 % stawki płatności - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha. Zgodnie z § 3 rozporządzenia ONW gospodarstwa mniejsze otrzymują większe wsparcie i tym samym podział dużego gospodarstwa na mniejsze poprzez przekazanie działek rolnych w posiadanie różnym pomiotom przekłada się wprost na znaczący wzrost płatności.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na podstawie zgromadzonej dokumentacji w sprawie oraz ustalonych faktów, stwierdził, iż ww. działanie wyczerpało przesłanki określone w art. 30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Wskazany przepis stanowi, że nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.
Dodatkowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek o którym mowa w art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14). Wskazany przepis stanowi, iż "gospodarstwo rolne" lub "gospodarstwo" oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną. Dodatkowo wskazał, że dla oceny czy mamy do czynienia z oddzielnym gospodarstwem można zastosować kryterium odpowiedzialności prawnej i ekonomicznej za gospodarstwo wskazane w załączniku II do Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009, gdzie wyodrębniono następujące kategorie gospodarstw: osoba fizyczna, która jest wyłącznym użytkownikiem w przypadku gdy gospodarstwo rolne jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym, osoba prawna.
Wobec przytoczonego wyżej przepisu Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że jednostka winna być organizmem odrębnym pod względem technicznym i ekonomicznym, to również kierowana przez odrębne kierownictwo. Powinna posiadać odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez to samo kierownictwo, winna być uznana w świetle przepisów za jedno gospodarstwo. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał ponadto, że w przypadku gdy warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc jest przyznawana temu współposiadaczowi gruntu, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. Przepis ten ma w rzeczywistości na celu wyeliminowanie sztucznych podziałów gospodarstw celem ominięcia przepisów o modulacji w przypadku części programów pomocowych, czy też limitu zalesionych hektarów przez współwłaścicieli, a tym samym współposiadaczy.
2. Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Gospodarstwo M Sp. j., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej. Oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Ustalenia faktyczne w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto nie można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym organ oparł się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie i decyzja nie może się ostać gdyż organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego.
W odwołaniu podniesiono, że stroną toczącego się postępowania administracyjnego nie jest S.M.. Zatem żadne toczące się przeciwko niej postępowanie karne nie ma żadnego wpływu na toczące się postępowanie administracyjne w stosunku do spółki Gospodarstwo M. W stosunku do skarżącej spółki nie toczyło się i nie toczy żadne postępowanie karne. Ewentualna odpowiedzialność skarżącej spółki może mieć miejsce dopiero w sytuacji gdy podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności jeżeli popełnienie przestępstwa zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym lub innym. Okres którego dotyczy okres postępowanie karne nie odnosi się do okresu którego dotyczy toczące się postępowanie administracyjne.
Strona podniosła, że organ całkowicie dowolnie i błędnie ustalił, że spółka nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego. Potwierdzeniem powyższej tezy stanowi fakt, iż za poprzednie okresy organy ARiMR przyznawały spółce płatności, przedstawiciele spółki brali udział w kontrolach przeprowadzanych przez ARiMR, które potwierdzały że wymieniona jest posiadaczem gospodarstwa. Spółka uzyskiwała certyfikaty rolnictwa ekologicznego, przyznane były płatności uzupełniające do suszu paszowego, prowadziła wszelkie wymagane przez ARiMR rejestry działalności rolnośrodowiskowej i rejestr zabiegów, utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej prowadząc stosowne zabiegi agrotechniczne, brała czynny udział w postępowaniach administracyjnych tj. składała środki zaskarżenia od wydawanych rozstrzygnięć i przedstawiciele spółki uzupełniali wszelkie braki formalne do których była wzywana.
Ponadto strona wskazuje, że twierdzenie dotyczące stworzenia sztucznych warunków jest całkowicie dowolne. Nie powołano ani jednego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniem, opierając się jedynie na domysłach. Strona wskazała, że postępowanie wyjaśniające winno być przeprowadzone zgodnie z ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., a rozwinięciem tej zasady jest art. 77 k.p.a., który nakazuje zebrać i rozważyć cały materiał dowodowy, czego organ I instancji nie wykonał.
Wobec powyżej wskazanych argumentów strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanych płatności zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przeprowadzenie dowodu w postaci przesłuchania wspólników reprezentujących skarżącego na okoliczność posiadania i utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej.
3. Decyzją z dnia [...] marca 2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie organu I instancji było prawidłowe oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że do organów ARiMR wpłynęło pismo Prokuratora Prokuratury Rejonowej, w którym wskazał, iż prowadzone jest śledztwo [...], w sprawie wyłudzenia dopłat unijnych od ARiMR w latach 2004-2011. W dniu 9 listopada 2012 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo [...] Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia [...] listopada 2012 r. z informacją, iż przeciwko m.in. S.M. został sporządzony i przesłany akt oskarżenia do Sądu Okręgowego sygn. [...]. W dniu 10 stycznia 2013 r. do Oddziału Regionalnego ARiMR Sąd Okręgowy Wydział Karny przekazał odpis aktu oskarżenia Prokuratora Okręgowego [...].
Organ odwoławczy wskazał, że w ramach prowadzonej kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, w myśl art. 75 k.p.a., który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opnie biegłych oraz oględziny, uwzględnił i włączył do akt sprawy dokumenty zgromadzone w toku postępowania przed Sądem Okręgowym Wydział Karny (sygnatura akt [...]) oraz będących przedmiotem postępowania prokuratorskiego (sygnatura akt [...]) tj. zeznania podejrzanych i świadków oraz akt oskarżenia.
W dalszej części uzasadnienia organ II instancji przytoczył definicję rolnika, posiadacza oraz gospodarstwa i stwierdził w oparciu o przedłożone dokumenty, iż Gospodarstwo nie wypełnia wskazanych powyżej przesłanek na podstawie których przyznawane są płatności ONW albowiem nie było rolnikiem ani gospodarstwem, nie prowadziło działalności rolniczej na zgłoszonych gruntach, jak również nie było faktycznym posiadaczem zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2011 gruntów rolnych. Organ podał, iż powyższych ustaleń dokonano na podstawie włączonej do akt sprawy, dokumentacji zgromadzonych w postępowaniu prokuratorskim, sądowym oraz dokumentów będących w posiadaniu organów ARiMR. Dyrektor przytoczył następnie zeznania świadków opisujących mechanizm podziału gruntów oraz ich rolę w tym procederze.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR mając na uwadze, że S.M. i M.W. pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów nie stawili się w celu złożenia wyjaśnień dotyczących posiadania gruntów, w dniu 28 października 2015 r. wystosował do adwokata D.K. jako pełnomocnika Gospodarstwa M sp. j. wezwanie do złożenia wyjaśnień na piśmie przez wspólników S.M. i M.W. w zakresie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności w latach 2011, 2012 i 2013. Pomimo skutecznego doręczenia wezwania do dnia wydania niniejszej decyzji stosowne wyjaśnienia nie zostały złożone. Organ podkreślił, iż w przedmiotowym postępowaniu to na stronie spoczywa obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Dokonując analizy zadeklarowanych przez wszystkie podmioty powiązane z M.W. powierzchni w zakresie płatności ONW, w wyniku podziału i przypisania ich do poszczególnych podmiotów, które w swoim imieniu wystąpiły o płatności, mógł uzyskać łączną kwotę 167 049,00 zł. Natomiast w sytuacji gdyby M.W. sam zadeklarował całą powierzchnię w jednym wniosku otrzymałby kwotę w wysokości 22 375 zł.
W świetle ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie M.W. dzieląc na mniejsze gospodarstwa tj. na fikcyjnych dzierżawców i użytkowników oraz spółki na pewno miało na celu ominięcie przepisów prawa określonych w § 3 ust. 3 Rozporządzenia ONW jak również 16 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 oraz art. 7 rozporządzenia nr 73/2009 i oraz § 14 rozporządzenia PRŚ i tym samym zaistniał sztuczny podział gospodarstwa.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż przedmiotem deklaracji ww. spółki we wniosku o przyznanie płatności na rok 2012 są działki ewidencyjne (vide wniosek o przyznane płatności na rok 2012), które jak wynika z dokumentów urzędowych przekazanych przez Starostwa Powiatowe są własnością Gospodarstwa, B.P., M.W. oraz Z.W. i L.G. – W.. Organ wskazał, że oprócz Gospodarstwa, M.W. wraz z S.M. zawiązali jeszcze w 2011 roku kolejne spółki tj. Spółka M sp. j., P sp. j. oraz U sp, j. Dalej organ stwierdził, iż grunty rolne były swobodnie przekazywane pomiędzy spółkami, w których wspólnikiem był M.W..
Dodatkowo przekazywanie gruntów następowało pomiędzy osobami fizycznymi, a spółką, czyli w tym przypadku pomiędzy rodziną np. B.P. (siostra ojca M.W.), Z.W. (ojciec M.W.) oraz spółkami. Organ odwoławczy stwierdził, iż przeniesienia posiadania ww. działek miały charakter pozorny i stanowiły jedynie formalny tytuł do pozornego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie dopłat przez spółki, których wspólnikiem jest M.W.. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, iż grunty zgłaszane do płatności, w tym grunty zgłaszane przez Gospodarstwo, były w faktycznym posiadaniu M.W., a ich pozorny podział spowodowany był chęcią obejścia przepisów modulacyjnych i chęcią zwielokrotnienia możliwych do uzyskania płatności dystrybuowanych przez ARiMR. Za potwierdzeniem powyższych ustaleń przemawia fakt, iż M.W. oraz S.M. (jak wynika z danych starostw powiatowych) będący w posiadaniu gruntów tworzą wspólnie spółki, które potem występują o dopłaty.
Organ nie zakwestionował tworzenia spółek na podstawie prawa handlowego jednakże jak wykazano w niniejszym przypadku Gospodarstwo jako podmiot został utworzony w celu uzyskania większych dopłat. W ocenie organu odwoławczego M.W. oraz S.M. dokonali multiplikacji spółek celem zmaksymalizowania wysokości otrzymanych płatności.
W ocenie organu odwoławczego poczynione ustalenia potwierdzają stanowisko Kierownika Biura powiatowego ARiMR dotyczące stworzenia przez M.W. i S.M. pozorów samodzielności działania stworzonych spółek poprzez luźne przypisywanie gruntów poszczególnym podmiotom. Jednocześnie organ wskazał, iż dysponent lub właściciel większości gruntów M.W. rozdzielając ww. grunty na poszczególne podmioty de facto dokonał podziału własnego potencjału produkcyjnego, który to podział w ocenie organu odwoławczego miał tylko na celu niezgodne z celami działania obejście przepisów ograniczających kwoty wypłacane czyli zwielokrotnienie otrzymywanych płatności w ramach systemów wsparcia.
Strona w toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie przedstawiła żadnych dowodów pozwalających uznać, iż działania Gospodarstwa, S.M. oraz pozostałych osób były prowadzone na własny rachunek, stanowiły odrębne podmioty wykonujące działalność gospodarczą na swoich gruntach.
Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR odnosząc się do treści odwołania oraz zarzutów w nim wskazanych stwierdził, iż zarzut dotyczący włączenia ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty jest bezzasadny. Zgodnie z art. 75 k.p.a. jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.
Ponadto organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że osoby zeznające nie były pouczone o treści art. 233 § 1 kk. Każdy protokół, pod którym osoby podejrzane się podpisywały, zawierał klauzulę o uprawnieniach i obowiązkach określonych w art. 300 kpk (kodeks postępowania karnego). W przedmiotowym artykule wskazano, że zastosowanie mają przepisy art. 177-192a czyli również art. 190 § 1 i § 2 kpk stanowiący, że przed rozpoczęciem przesłuchania należy uprzedzić świadka o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy łub zatajenie prawdy. W postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje oświadczenie, że został uprzedzony o tej odpowiedzialności.
W ocenie organu odwoławczego zarzut dotyczący nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie świadków jest absurdalny i niezrozumiały. Organ zapoznał się i ocenił wszystkie złożone w sprawie zeznania i wyjaśnienia, wskazał, które uznał za wiarygodne i mające znaczenie dla oceny stanu faktycznego sprawy. Organ wielokrotnie podejmował czynności w celu umożliwienia stronie oraz wspólnikom złożenie wyjaśnień mogących się przyczynić do ustalenia faktycznego posiadacza gruntów deklarowanych przez gospodarstwo. Co więcej Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR umożliwił stronie oraz wspólnikom wypowiedzenie się z formie pisemnej ww. zakresie. Jednakże strona ani wspólnicy na żadne wyjaśnienia się nie stawili jak również nie przesłali wyjaśnień w formie pisemnej. Organ podkreślił, iż to na stronie spoczywa obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
4. Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyło Gospodarstwo M S.j., które wniosło o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego;
- dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 kpk nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie;
- pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić;
- pominięcie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby strony nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego;
- błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów;
- naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U 2016. 718 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) poprzez pominięcie przez organ I instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w sprawach sygn. akt II Sa/Go 531/13 z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II Sa/Go 532/13 z dnia 8 sierpnia 2013 r., sygn. akt II Sa/Go 533/13 z dnia 8 sierpnia 2013 r.;
- przyjęcie, że jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjne w przedmiocie przyznania płatności za rok 2013 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2014. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
6. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (płatność ONW) reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (DZ.U.2007 Nr 64 poz. 427), zwana dalej ustawą oraz wydane na podstawie delegacji ustawowej rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz.U. z 2009 r. Nr 40, poz. 329 ze zm.), zwane dalej rozporządzeniem ONW.
Stosownie do treści art. 10 ust 1 ustawy pomoc jest przyznawana:
1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;
2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.
Przytoczony powyżej przepis odsyła do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005,) oraz do przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia.
W oparciu o przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał rozporządzenie z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013.
Stosownie do treści § 2 rozporządzenia płatność ONW przysługuje rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli spełnia on łącznie następujące warunki: jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. UE L 316 z 02.12.2009, str. 65), zwanych dalej "działkami rolnymi", lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009, posiadanych w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynosi co najmniej 1 ha; do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, będących w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym"; jeżeli są przestrzegane wymogi i normy określone w przepisach o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zgodnie z przepisami art. 50a i art. 51 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.).
7. Z powyższego wynika, że koniecznym warunkiem uzyskania płatności ONW jest posiadanie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha, na dzień 31 maja roku którego dotyczy wniosek o przyznanie płatności i prowadzenie na nich "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. II GSK 2294/13, Lex).
Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą i to w dacie złożenia wniosku. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności ONW, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.
8. Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo przyjęły, że skarżąca nie spełnia warunków do uzyskania płatności ONW na 2012 r., albowiem nie była posiadaczem zadeklarowanych działek rolnych i nie prowadziła na nich działalności rolniczej. Odnosząc się do zarzutów skargi związanych z naruszeniem przepisów proceduralnych - art. 7 i art. 77 k.p.a. należy wskazać, że ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zawiera szczególną, w stosunku do k.p.a. regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą obowiązki organu w tym zakresie.
Przepis art. 21 ust. 1 tej ustawy stanowi, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Według art. 21 ust. 2 w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 k.p.a. nie stosuje się.
Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2 są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W powyższym uregulowaniu ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy materialnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz w art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a.
Obowiązek organów został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na organie nie ciąży natomiast obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności (por. np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012r., sygn. akt II GSK 810/11).
Zdaniem Sądu organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie naruszyły powołanych wyżej przepisów, przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że nie ma racji skarżąca odwołując się do przepisów k.p.a. (art. 7 i art. 77), które wobec szczególnej regulacji nie znajdują w sprawie zastosowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 863/11).
W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że takie działania w sprawie zostały podjęte. Organ wzywał skarżącą w celu jej przesłuchania, jednak pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów skarżąca nie stawiła się w celu złożenia wyjaśnień dotyczących posiadania gruntów, a po skierowaniu do profesjonalnego pełnomocnika skarżącej spółki jawnej wezwania do złożenia wyjaśnień na piśmie, odnośnie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności, takie wyjaśnienia nie zostały złożone.
9. Skarżąca, na której ciąży ciężar dowodu, mimo kierowanych do niej wezwań nie tylko nie przedstawiła dowodów, które uzasadniałyby wystąpienie przez ten konkretnie podmiot o płatności, ale również nie podjęła jakiegokolwiek współdziałania z organami w celu wykazania powyższego.
Zasadą jest, iż to podmiot domagający się pomocy jest obowiązany wykazać okoliczności uprawniające do jej otrzymania. Zatem, to rolnik ma przedłożyć organowi stosowne dokumenty na poparcie swoich uprawnień (np. faktury potwierdzające wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, potwierdzenie zbywania plonów, sprawozdania finansowe itd.). Organ rozpatrując wniosek pomocowy, co do zasady nie jest zobowiązany ani do poszukiwania dowodów, ani do informowania rolnika z urzędu o istotnych okolicznościach prawnych i faktycznych, o ile rolnik nie zwraca się o pouczenia i informacje. Wydanie decyzji następuje w oparciu o dane przedstawione we wniosku o przyznanie płatności.
Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu rolnikowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Powoływanie się zatem przez skarżącą na tytuł prawny do zgłoszonych do płatności gruntów nie jest wystarczające.
Zaniechanie przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącą odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 roku w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej – należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, iż skarżąca nie wykazała tej okoliczności. Sąd w pełni akceptuje stanowisko prezentowane w objętej skargą decyzji, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających powyższą okoliczność, a tym samym prawidłowe było ustalenie, że na dzień 31 maja 2012 r. nie była faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych do płatności działek i nie prowadziła na nich samodzielnej działalności rolniczej.
10. Należy zauważyć, że w postępowaniu karnym w sprawie prowadzonej przez Prokuratora Okręgowego pod sygn. [...] ustalono okoliczności, które miały istotne znaczenie dla oceny danych zawartych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności ONW na 2012 r. Z treści aktu oskarżenia w sprawie [...] oraz protokołów przesłuchań świadków i podejrzanych zgromadzonych w tej sprawie karnej wynika, że w latach 2004 – 2011, skarżąca oraz inne osoby, uczestniczyła w mechanizmie stworzonym przez M.W., aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności rolne. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że skarżąca nie była posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów, nie prowadziła na nich działalności rolniczej i nie posiadała wiedzy na ten temat.
Część działek, które skarżąca zadeklarowała do płatności ONW na 2012 r., w latach poprzednich były deklarowane przez T.S., która przesłuchana w charakterze podejrzanej jednoznacznie zeznała, że nie prowadziła działalności rolniczej na deklarowanych gruntach, nie uprawiała ich, a jej rola polegała na podpisaniu umowy dzierżawy gruntów. Stwierdzona okoliczność daje podstawę do przyjęcia, że na dzień 31 maja 2012 r. skarżąca nie była posiadaczem gruntów, które wcześniej były dzierżawione oraz deklarowane do dopłat przez T.S.. Zdaniem organu faktycznym posiadaczem gruntów zgłoszonych do dopłat przez skarżącą oraz pozostałe osoby wymienione w akcie oskarżenia, był M.W., a stworzony proceder sztucznego podziału gruntów miał na celu uzyskanie dopłat z ominięciem przepisów modulacyjnych. Dopiero materiał dowodowy zebrany w postępowaniu karnym ujawnił okoliczność, która nie wynikała z treści ze złożonego wniosku o dopłatę. Taką okolicznością było odtworzenie czynnika woli skarżącej, co do posiadania gruntów dla siebie. W opinii organu, wprawdzie materiał dowodowy włączony do akt sprawy administracyjnej dotyczy lat 2004 – 2011 jednak mechanizm podziału gruntów M.W. funkcjonował także w latach kolejnych.
W tych okolicznościach sprawy całkowicie uzasadnione było stanowisko organu, zgodnie z którym zwrócił się do skarżącej o wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących posiadania deklarowanych do dopłat gruntów. Jak wyżej podniesiono, pomimo wielokrotnych wezwań skarżąca nie stawiła się w celu złożenia zeznań. Należy w tym miejscu wskazać na przepis art. 21 ust. 3 ustawy, który nakłada na strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie , która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
11. W wyroku z dnia 7 marca 2012 r. sygn. II GSK 88/11 (Lex) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, zgodnie z którym dla przyznania pomocy określonej w ustawie z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich istotne jest, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z ww. ustawy. Wnioskodawca nie musi zatem wykazać, że przysługuje mu prawo do gruntu, a jedynie, że faktycznie posiada wnioskowane grunty rolne i utrzymuje je zgodnie z odpowiednimi normami. Dalej Sąd stwierdził, że stanowiąc w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy materialnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a. W postępowaniu w sprawie pomocy to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem oparcie postępowania dowodowego w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, a tym samym przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne.
Oceniając tak zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie stwierdzić przyjdzie, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r. sygn. akt II GSK 798/09, Lex).
Nie budzą zastrzeżeń Sądu ustalenia organów, dokonane na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach postępowania karnego, odnośnie sztucznego tworzenia w okresie od 2004 do 2011 r. przez M.W. oraz osoby i podmioty z nim powiązane warunków do otrzymania płatności w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemów wsparcia. Należy jednak zauważyć, iż działania te w stosunku do skarżącej, w odniesieniu do 2012 r. i zgłoszonych do płatności gruntów, nie zostały wykazane. Ustalenia organu w tym zakresie opierają się na materiale dowodowym dotyczącym lat 2004 – 2011, brak jest zatem podstaw dowodowych do przyjęcia, że sytuacja dotycząca sztucznego podziału miała miejsce również w 2012 r.
Wobec powyższego zagadnienie zastosowania regulacji przewidzianej w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, zgodnie z którym nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, na stwierdzonym etapie postępowania dowodowego było przedwczesne.
W ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy skarżąca nie wykazała, że jest posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów rolnych. Wobec regulacji wynikającej z art. 21 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wykazanie powyższej okoliczności obciążało skarżącą.
13. Bezpodstawne pozostawały też wywody skargi w zakresie tego, że w bliżej nie sprecyzowanych orzeczeniach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. miał wyrazić wiążący pogląd o braku jakiegokolwiek związku między sprawą karną a postępowaniem administracyjnym w sprawie o płatności. Faktem znanym sądowi z urzędu jest, że w innych sprawach dotyczących osób i spółek wskazanych w decyzjach organów pełnomocnik strony wskazuje na wyroki z dnia 8 sierpnia 2013 r. w sprawach II SA/Go 531/13, II SA/Go 532/13, II SA/Go 533/13.
Zwrócić należy uwagę, iż były to sprawy dotyczące kwestii wpadkowej jaką pozostawało zawieszenie postępowania administracyjnego z uwagi na uznanie toczącego się postępowania karnego za kwestię wstępną do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. W sprawach tych Sąd uznał, iż postępowanie karne zważywszy na jego przedmiot nie stanowi kwestii prejudycjalnej, w postępowaniu administracyjnym, co obligowało organ do prowadzenia postępowania administracyjnego bez oczekiwania zakończenie postępowania karnego. Udzielone wskazania organ zrealizował. Natomiast odrębną, omówioną już kwestią, pozostaje ocena przez organ w postępowaniu administracyjnym, materiału dowodowego uzyskanego z postępowania karnego i jego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.
Zważywszy na omówiony zakres obowiązków procesowych organu w sprawie o przyznanie płatności, bezzasadne okazały się wywody pełnomocnika strony, iż organy orzekające w sprawie nie uzyskały z postępowania karnego tych dowodów, które miałyby świadczyć o tym, że to skarżąca była posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych oraz podejmowała na nich działania opisane w skardze ( jako działania spółki), świadczące o ich rolniczym wykorzystywaniu. Stanowisko prezentowane w tym zakresie pozostaje sprzeczne z powołanymi już regulacjami art. 21 ustawy PROW. Rozstrzygając w przedmiotowej sprawie Sąd uznał, iż nie zasługują na uwzględnienie wnioski dowodowe zgłoszone w skardze.
Wbrew stanowisku strony skarżącej nie zmierzały one do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Postanowienie Prokuratora Rejonowego z dnia [...] lutego 2014 r. w sprawie [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wyłudzenia płatności za 2012 r. stanowi element akt administracyjnych sprawy i zostało przez organ orzekający w sprawie ocenione jako dowód. Prawidłowo Dyrektor OR ARiMR wskazał, iż nie pozostaje ono wiążące dla organu, który jest władny do dokonania samodzielnych ustaleń faktycznych w sprawie administracyjnej o przyznanie. Odnośnie zaś protokołów rozpraw z dnia [...] marca 2016 r. i z dnia [...] grudnia 2015 r., to obrazują one jedynie aktualne we wskazanych datach stanowiska procesowe oskarżonych w odniesieniu do stawianych im zarzutów obejmujących okres lat 2004-2011, nadto pierwszy z protokołów jest dokumentem powstałym już po wydaniu zaskarżonej decyzji.
Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzec jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 20.07.2026. · Źródło