II SA/Go 478/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia WSA Ireneusz Fornalik(spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] listopada 2008 r. Z.S. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie mu świadczenia w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Do złożonego wniosku załączone zostało między innymi orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i wskazujące, że niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2005 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., organ l instancji orzekł o przyznaniu Z.S. zasiłku pielęgnacyjnego na stałe od dnia [...] listopada 2008r. w kwocie 153 zł. Od decyzji powyższej skarżący złożył odwołanie, w wyniku którego decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. (Nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji. Kolegium wskazało wówczas, że w trakcie prowadzonego ponownie postępowania organ winien ustalić jaki był zakres wniosku złożonego przez skarżącego w kwietniu 2006 r. W oparciu o akta sprawy nie można było bowiem jednoznacznie ustalić czy złożony przez skarżącego wniosek z dnia [...] listopada 2008 r. jest pierwszym wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. W trakcie prowadzonego ponownie postępowania organ ustalił, że w dniu [...] kwietnia 2006 r. Z.S. złożył wniosek o przyznanie zasiłku stałego. W trakcie przeprowadzonego wówczas wywiadu środowiskowego poinformowano wnioskodawcę o zasadach i trybie przyznawania zasiłku stałego jak i obowiązku alimentacyjnego od dzieci. Pismem z dnia [...] kwietnia 2008 r. Z.S. złożył oświadczenie o rezygnacji z ubiegania się o zasiłek stały. Po zapoznaniu się z zebranym w niniejszej sprawie materiałem dowodowym Z.S. wniósł o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od kwietnia 2006 r. Decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawie art. 16 ust. 1 - 3, art. 24 ust. 2 - 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.), oraz art. 104, art. 130 k.p.a., przyznał Z.S. zasiłek pielęgnacyjny od dnia [...] listopada 2008 r. na stałe wskazując w uzasadnieniu, że w kwietniu 2006 r. wnioskodawca składał wniosek o przyznanie zasiłku stałego, a następnie zrezygnował z ubiegania się o wnioskowane świadczenie. Organ podniósł, że w trakcie tego postępowania poinformowano stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem prowadzonego postępowania administracyjnego. Wnioskodawca nie składał wówczas wniosku o zasiłek pielęgnacyjny, a przedmiotowy wniosek został złożony po raz pierwszy w dniu [...] listopada 2008 r. Mając na uwadze fakt, iż orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało w dniu [...] marca 2006 r. organ wyjaśnił, że w przypadku skarżącego brak było możliwości zastosowania przepisu art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, gdyż wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożony został w dniu [...] listopada 2008 r., a więc po upływnie 3 miesięcy od wydania orzeczenia o stopniu n niepełnosprawności. Od powyższej decyzji odwołał się skarżący podnosząc, że z akt sprawy wynika jednoznacznie, że w dniu [...] kwietnia 2006 r. złożył wniosek o przyznanie mu zasiłku stałego, a następnie zrezygnował z ubiegania się o przyznanie tego świadczenia. Wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego nie składał, gdyż w trakcie prowadzonego wówczas postępowania organ nie poinformował go o przysługującym mu prawie do ubiegania się o taki zasiłek. Skarżący stwierdził, że pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej, zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, mieli obowiązek poinformowania go o jego prawach w tym zakresie. Mając na uwadze interes społeczny zainteresowany powinien zostać poinformowany przez organy państwa o przysługujących mu prawach. Zdaniem skarżącego pracownicy Ośrodka już w kwietniu 2006 r. nie wypełnili nałożonych na nich obowiązków w zakresie należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych jakie mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Obowiązki pracowników Ośrodka wynikają nie tylko z zasad ogólnych określonych w k.p.a., ale także z przepisów ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych. W tej sytuacji skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji i przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego od kwietnia 2006 r. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 24 ust. 2, 2a i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139. poz. 992, ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ II instancji przytaczając treść art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 ww. ustawy stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z powołanymi wyżej przepisami. Odnosząc się do podnoszonego przez skarżącego wniosku, by w związku z tym, że w trakcie prowadzonego postępowania o przyznanie zasiłku stałego nie został poinformowany o możliwości ubiegania się o zasiłek pielęgnacyjny orzec o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego od kwietnia 2006 r. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z wskazanymi wyżej przepisami brak jest możliwości przyznania skarżącemu zasiłku od tego okresu. Powołane przez skarżącego przepisy k.p.a. nakładają na organy prowadzące postępowanie określone obowiązki, które dotyczą prowadzonego postępowania, a więc w przypadku skarżącego postępowania o przyznanie zasiłku stałego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej. Zarzuty skarżącego dotyczą natomiast innego postępowania uregulowanego przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, a dotyczącego przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego trudno byłoby uznać, że prowadząc postępowanie w danej sprawie organ ma obowiązek ustalania czy skarżącemu nie przysługują jakiekolwiek prawa określone przepisami innych ustaw, tym bardziej, że postępowanie w sprawie o zasiłek pielęgnacyjny wszczynane jest na wniosek. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożył Z.S., który wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w części dotyczącej daty przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, tj. przyznania mu tego świadczenia od kwietnia 2006r. przyznając, że postępowanie w przedmiotowej sprawie wszczynane jest na wniosek, który złożył po raz pierwszy w dniu [...] listopada 2008 r., jednak uprawniony do złożenia takiego wniosku był od [...] marca 2006r., tj. od daty wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący podał, iż już w kwietniu 2006 r. zgłosił się do OSP o pomoc finansową, ale na skutek braku informacji o możliwości złożenia wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego do listopada 2008 r. nie otrzymywał żadnego wsparcia finansowego ze strony Ośrodka. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153. póz. 1269, ze zm.) sądy te sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - powoływanej dalej jako "p.p.s.a". Sąd nie może opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Dokonując oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd, władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności uznać należy, iż decyzja ta nie uchybia prawu. W myśl przepisu art. 133 p.p.s.a. podstawą wyrokowania sądu administracyjnego, są akta sprawy. Postępowanie dotyczące zasiłku pielęgnacyjnego reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Bezspornym w sprawie jest, że skarżący Z.S. spełnia wymogi do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak wynika bowiem z załączonego do akt administracyjnych sprawy orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2006r. [...], wydanego po rozpoznaniu odwołania skarżącego od orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2006r., Z.S. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności ma charakter trwały i datuje się je od dnia [...] października 2005r. Orzeczenie powyższe zostało wydane na stałe. Problem do jakiego sprowadza się istota rozpatrywanej sprawy, polega jednak na określeniu terminu, od którego należy wypłacać wnioskodawcy zasiłek pielęgnacyjny. W tym miejscu należy wskazać, iż do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia istotnym jest stan prawny w dniu wydawania przez organ decyzji będącej przedmiotem zaskarżenia. W myśl dyspozycji art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W niniejszej sprawie wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami wpłynął do organu 6 listopada 2008r., co z resztą przyznał sam skarżący w skardze do Sądu, a więc zgodnie z przepisami organ mógł przyznać wnioskowane świadczenie od listopada 2008r. i tak też uczynił. Ustawa przewiduje możliwość zasądzenia świadczenia pielęgnacyjnego "z datą wsteczną", jeśli w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 24 ust. 2a cyt. ustawy. Przepis ten stanowi, że jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy wskazać, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustalane jest począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi kwestionariuszami do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Wniosek skarżącego Z.S. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego został złożony w dniu [...] listopada 2008 r. Wobec tego na podstawie tak przedstawionych danych, początek okresu pobierania zasiłku pielęgnacyjnego winien być ustalony na [...] listopada 2008 roku. Organy słusznie przyjęły, iż skarżący dysponując orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] marca 2006r. i składając wniosek o przedmiotowe świadczenie w dniu [...] listopada 2008r. nie zmieścił się w 3 - miesięcznym okresie, o którym mowa w ww. przepisie. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę brał również pod uwagę czy w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja wskazana w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07, OTK ZU 2007/9A poz. 106). W wyżej wymienionym orzeczeniu Trybunał orzekł, iż art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 69 Konstytucji RP. Sąd przychyla się do stanowiska zawartego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 czerwca 2009r. (sygn. akt I OSK 1500/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), że powyższy wyrok powyższy ma charakter zakresowy co oznacza, że dokonana ocena Trybunału Konstytucyjnego obejmowała stwierdzenie niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 omawianej ustawy tylko wobec takich podmiotów, o których Trybunał wprost wypowiedział się w sentencji swojego orzeczenia. Przyczyną stwierdzenia częściowej niekonstytucyjności była konieczność zapewnienia zainteresowanym świadczenia także wówczas, gdy osoby te ubiegając się o urzędowe potwierdzenie wymaganego stopnia niepełnosprawności, wszczynają długotrwałe postępowanie odwoławcze przed wojewódzkim zespołem (względnie przed sądem powszechnym). Takie osoby, w ocenie Trybunału Konstytucyjnego, dopiero po wielu miesiącach uzyskują niezbędne do wykazania niepełnosprawności prawidłowe, ostateczne orzeczenie (względnie wyrok sądu powszechnego). Ustalenie początkowej daty przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego nie powinno wówczas przypadać na dzień kompletnego udokumentowania wniosku, ale już na dzień złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności. Zdaniem Sądu sytuacja objęta powyższym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca i skarżący do wymienionej w nim kategorii podmiotów nie należy. Wobec tego nie występuje w takim przypadku konieczność ochrony przed spóźnionym nabyciem zasiłku z powodu wydłużającego się postępowania odwoławczego w sprawie o ustalenie niepełnosprawności. Na marginesie, jeśli skarżący uważa, że brak informacji prawnej ze strony pracowników OPS naruszył jego interes indywidualny, to zawsze ma możliwość zwrócenia się o ochronę swoich praw podmiotowych do sądu powszechnego. W tym stanie rzeczy skoro w sprawie nie doszło do naruszenia prawa warunkującego uchylenie zaskarżonego orzeczenia, bądź stwierdzenia jego nieważności, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.).