II SA/Go 482/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r., nr [...], UNP: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem nr [...] z dnia [...] czerwca 2024 r., po rozpoznaniu wniosku J.G. z dnia [...] marca 2024 r. o umorzenie kosztów egzekucyjnych powstałych w wyniku przymusowego dochodzenia przez Zakład należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, powołując się na art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505), odmówił umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego w łącznej kwocie 2.745,42 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że motywując swój wniosek strona powołała się na trudną sytuację osobistą, zdrowotną i rodzinną. Podniosła, że utrzymuje się ze świadczenia 800 plus i alimentów, ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci oraz pełnoletnią, studiującą córkę, zaś opieka nad dziećmi i niepełnosprawną matką uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Ponadto choruje psychiatrycznie, ma silne zaburzenia depresyjne i lękowe, wymaga farmakoterapii, posiada lekki stopień niepełnosprawności. Według oświadczenia wnioskującej nie pobiera ona świadczenia emerytalno-rentownego i nie korzysta z innych form pomocy. Z ustaleń organu wynika, że J.G. od dnia [...] kwietnia 2023 r. zgłoszona jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium. Jest właścicielem położonego we [...] mieszkania o powierzchni 81,20 m2, na którym Zakład zabezpieczył należności z tytułu składek. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że kwota kosztów egzekucyjnych została zweryfikowana i ustalona według znowelizowanych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzonych ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1553), które weszły w życie 20 lutego 2021 r., zaś wniosek został rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć w sprawie zastosowanie. W ocenie organu I instancji analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które mogłyby przemawiać za umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów, bowiem J.G. nie udowodniła trudnej sytuacji materialno-bytowej, zdrowotnej, czy rodzinnej. Odnosząc się do sytuacji materialno-bytowej pięcioosobowego gospodarstwa domowego strony, organ - uwzględniając dochód matki i córki strony, jak i wysokość pobieranych na małoletnie dzieci alimentów - biorąc pod uwagę wartość minimum socjalnego dla pięcioosobowego gospodarstwa pracowniczego wynoszącą 6 965 zł (wg IPISS - minimum socjalne za IV kwartał 2023 r.) oraz wartość minimum egzystencji dla tego gospodarstwa wynoszącą 4 044,23 zł (wg IPISS - minimum egzystencji w 2023 r.), stwierdził, że wykazany dochód rodziny jest nieco niższy od minimum socjalnego, natomiast wyższy od minimum egzystencji, co pozwala wykluczyć przesłankę ubóstwa. Ponadto J.G. korzysta ze świadczenia wychowawczego 800+ na dwoje dzieci, co również nie pozostaje bez znaczenia dla stanu budżetu gospodarstwa. Pomimo powoływanej trudnej sytuacji materialnej strona nie korzysta z pomocy opieki społecznej oraz innych instytucji wsparcia, co oznacza, że obecna sytuacja finansowa zaspokaja niezbędne potrzeby egzystencjonalne gospodarstwa. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił nadto, że analizując możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych należy ocenić, czy trudności finansowe zobowiązanego mają charakter okresowy, stały, czy pogłębiający się. Według organu brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialno-bytowa strony całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę powstałego zobowiązania. Organ zwrócił uwagę, że wnioskująca jest osobą młodą, w wieku największej aktywności. Strona nie udokumentowała trudności zdrowotnych, które całkowicie wykluczałyby możliwość zarobkowania lub w znacznym stopniu ją ograniczały. Obecna sytuacja spowodowana jest aktualnym brakiem pracy. Okoliczność ta w każdej chwili - przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej - może ulec zmianie. Zdaniem organu I instancji w sprawie zainicjowanej wnioskiem J.G. nie wystąpiła także przewidziana w art. 64e omawianej ustawy przesłanka ważnego interesu publicznego, bowiem w interesie publicznym leży, by płatnik ponosił zarówno wydatki związane ze swoimi zobowiązaniami publicznoprawnymi, jak i pokrywał należne koszty egzekucyjne. Po rozpatrzeniu zażalenia J.G. z dnia [...] czerwca 2024 r. na postanowienie nr [...] z dnia [...] czerwca 2024 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2024 r., działając na podstawie m.in. art. 18 i art. 64 e § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Odnosząc się do podstawy prawnej objętego zażaleniem postanowienia, organ II instancji zwrócił uwagę, iż ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw ustawodawca zmienił również przepisy dotyczące umarzania kosztów egzekucyjnych oraz ich rozkładania na raty. Ustawa ta weszła w życie z dniem 20 lutego 2021 r., jednakże na mocy jej art. 6 nie znajduje ona zastosowania do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed ww. datą. Powyższe oznacza, że podstawą udzielania w tych postępowaniach ulg dotyczących kosztów egzekucyjnych pozostają przepisy dotychczasowe. Na mocy art. 64e § 1 i § 2 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r. organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne, jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Mimo iż zaskarżone postanowienie zostało wydane w wyniku analizy okoliczności sprawy w świetle przesłanek określonych w art. 64e w brzmieniu obowiązującym od 20 lutego 2021 r. to jednak dokonana przez organ egzekucyjny analiza wyczerpuje również przesłanki określone w tym przepisie w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r. Brak jest tym samym podstaw do uznania wadliwości zaskarżonego postanowienia w stopniu powodującym konieczność jego uchylenia, bądź zmiany. W ocenie organu odwoławczego Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wykazał brak zagrożenia egzystencji zobowiązanej dalszym postępowaniem egzekucyjnym. Powołując się na możliwość podjęcia przez stronę zatrudnienia bezspornie uzasadnił zdolność wnioskującej do poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla jej sytuacji finansowej oraz wykazał, że nie zaistniała przesłanka nieściągalności od zobowiązanej dochodzonego obowiązku. Nie można się również dopatrzyć w sprawie "ważnego interesu publicznego" przemawiającego za umorzeniem. W interesie publicznym nie leży bowiem udzielenie ulgi w spłacie należności, gdy do jej powstania nie przyczyniły się wyjątkowe okoliczności. Analiza sytuacji materialno-bytowej zobowiązanej oraz rokowania co do jej poprawy nie przesądzają o wygenerowaniu ewentualnych niewspółmiernych wydatków egzekucyjnych. Pismem z dnia [...] sierpnia 2024 r. J.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, zarzucając organowi II instancji naruszenie art. 64e § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed 20 lutego 2021 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w ramach oceny bieżącej sytuacji finansowej dłużnika możliwa jest spekulacja dotycząca jego potencjalnie lepszej w przyszłości sytuacji finansowej. W ocenie skarżącej zastosowana w sprawie wykładnia pro futuro ww. przepisu jest w istocie przejawem wykładni contra legem, bowiem niweluje literalne jego brzmienie, a także jego cel, jakim jest zbadanie bieżącej sytuacji finansowej dłużnika jako podstaw faktycznej konkretnego, z danego okresu, wniosku. Podnosząc powyższe J.G. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak i poprzedzającego je postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2024 r. oraz o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Kontroli Sądu podlegało postanowienie odmawiające skarżącej umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Ze stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia organów art. 64e § 2 u.p.e.a. prawidłowo przytoczonego przez organ odwoławczy w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r., wynika m.in., że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie zwrotu "może umorzyć". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia przesłanek określonych w tym przepisie może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się w zasadzie wyłącznie w gestii organu, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. W tego rodzaju sprawach sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (w myśl art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Sąd nie dokonuje oceny wydanego postanowienia z punktu widzenia jego słuszności, czy sprawiedliwości. Postanowienie takie może być przez sąd uchylone tylko w sytuacji stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (uchwała SN z 25 października 1984 r., III AZP 9/83, wyrok NSA z 1 czerwca 2012 r., II GSK 668/11). W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo przeanalizowały sytuację majątkową i finansową skarżącej, a skarżąca nie przedstawiła dowodów, ani nawet twierdzeń, pozwalających na podważenie ustaleń organów w tym zakresie. W świetle poczynionych i niezakwestionowanych ustaleń, organy wskazały na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych, a konstatacja organów o braku przesłanek "znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej" lub "interesu publicznego", o których mowa w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., mieści się w zakresie uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia o jakim mowa w tym przepisie. Podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. w oparciu o przesłankę "znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej" może być wyłącznie obawa wystąpienia uszczerbku o charakterze kwalifikowanym, którego skutki znacznie przewyższają normalne konsekwencje związane z uszczupleniem majątkowym (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2021 r., III FSK 4496/21). Przyznawanie ulg arbitralnie, każdorazowo w przypadku znajdowania się przez zobowiązanego w trudnej sytuacji finansowej, bez względu na przyczynę takiego stanu rzeczy oraz realne możliwości płatnicze strony, doprowadziłoby do nieakceptowalnego zjawiska "rozluźnienia" rygorów w zakresie przyznawania ulg w spłacie zobowiązań finansowych, w szczególności najdalej idącego umorzenia zaległości w postaci kosztów egzekucyjnych, co ostatecznie stanowiłoby zachętę do powszechnego lekceważenia dyscypliny w sferze finansów publicznych. Przewidziana w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych, stanowi wyjątek od ogólnego obowiązku ponoszenia przez zobowiązanych ciężarów finansowych i nie może być traktowana jako reguła stosowana przy każdej trudnej sytuacji finansowej zobowiązanego (por. wyrok NSA z 31 sierpnia 2021 r., III FSK 3870/21). Sąd stwierdza, że pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej skarżącej, trafne jest stwierdzenie organów, że w sprawie nie występuje wskazana w art. 64e § 2 pkt 1 przesłanka, ponieważ obecna sytuacja skarżącej wynikająca z braku pracy może ulec zmianie. Nie ma przy tym racji skarżąca, że organy powinny uwzględniać wyłącznie aktualną sytuację zobowiązanej, pomijając potencjalne możliwości zmiany tej sytuacji. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2016 r. II FSK 3740/13). W ocenie Sądu nie wykracza również poza granice uznania administracyjnego wyjaśnienie przez organy dlaczego za umorzeniem kosztów egzekucyjnych nie przemawia ważny interes publiczny - art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Jak bowiem wskazano w interesie publicznym leży, by płatnik ponosił zarówno wydatki związane ze swoimi zobowiązaniami publicznoprawnymi, jak i pokrywał należne koszty egzekucyjne, a umorzenie tych kosztów byłoby uprzywilejowaniem skarżącej w stosunku do innych dłużników, którzy pomimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku terminowego opłacania należności publicznoprawnych. Reasumując, Sąd stwierdza, że organy prawidłowo przeanalizowały sytuację skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia określonych w art. 64e § 2 pkt 1 i 2 u.p.e.a., dostatecznie wyjaśniając powody, jakie legły u podstaw odmowy umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego i nie uchybiając przepisom prawa procesowego, ani materialnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), skargę oddalił.