II SA/Go 506/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant specjalista Ewa Kłosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi Z.J. na zawiadomienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odroczenia spłaty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego postanawia: odrzucić skargę. Pismem z dnia [...] maja 2009 roku ( data wpływu 5 maja 2009 roku ) skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - w odpowiedzi na jego wezwanie z dnia 24 kwietnia 2009 roku oraz w związku z uzasadnieniem postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2009 roku ( NR [...] ) w przedmiocie zarzutów na postępowanie egzekucyjne – Z.J. sprecyzował, iż wnosi o odroczenie terminu wykonania obowiązku do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o rentę z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu wniosku z dnia [...] maja 2005 roku ( jak i we wcześniejszym piśmie z dnia [...] lutego 2009 roku nazwanym "zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego" zawierającym również wniosek o odroczenie terminu wykonania obowiązku ) wnioskodawca wskazywał, iż nadal pozostaje w toku jego sprawa rentę. Wywodził, że w przypadku przyznania mu renty i dokonania jej rozliczenia rocznego przypisana mu do zwrotu kwota 2 480,40 zł ulegnie zmniejszeniu. W odpowiedzi na wniosek z dnia [...] maja 2009 roku - potraktowany jako wniosek o odroczenie spłaty zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego świadczenia rentowego – do wnioskodawcy skierowane zostało pismo z dnia [...] maja 2009 roku - nazwane "zawiadomienie o odmowie udzielenia ulgi" podpisane przez zastępcę Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W jego treści wskazano, iż w oparciu o przepis art. 84 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2007 roku, Nr 11 poz. 74 ze zm. ) Zakład postanowił, uwzględniając możliwości finansowe dłużnika oraz stan finansowy Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie wyrażać zgody na odroczenie terminu płatności należności. W uzasadnieniu wywiedziono, iż Zakład może odroczyć termin płatności należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności do których należą: choroba dłużnika lub członków jego rodziny nad którymi sprawuje opiekę, ograniczająca pozyskiwanie dochodów umożliwiających jednorazową spłatę zadłużenia, znaczne obniżenie zdolności płatniczej dłużnika spowodowane klęską żywiołową lub innym zdarzeniem losowym, trudna, odbiegająca od przeciętnej sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa dłużnika. Wskazano nadto na obowiązek uwzględniania nie tylko możliwości płatniczych dłużnika, ale też sytuacji Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz na uznaniowy charakter decyzji o wyrażeniu zgody na odroczenie terminu płatności. Wskazując, iż wnioskodawca powoływał się na trudną sytuacją spowodowaną toczącym się postępowaniem sądowym oraz zadłużeniem z tytułu zaciągniętych kredytów stwierdzono, iż zakład nie wyraża zgody na odroczenie terminu płatności ponieważ prowadzona egzekucja administracyjna jest skuteczna, a do spłaty pozostała jeszcze kwota 211,26 zł , zaś dołączone do sprawy dowody nie wnoszą nowych informacji, mających wpływ na uwzględnienie wniosku. Pismem z dnia [...] czerwca 2009 roku Z.J. wniósł, za pośrednictwem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego "na działania Oddziału ZUS w związku z zawiadomieniem z dnia 28 maja 2009 roku o odmowie udzielenia ulgi". W uzasadnieniu wskazał na naruszenie przez wskazany organ art. 7 i 9 Kpa oraz wystąpienie w jego rodzinie znacznego obniżenia zdolności płatniczej spowodowanej zdarzeniem losowym ( choroba żony ) oraz trudnej odbiegającej od przeciętnej, sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej dłużnika. Nadto zarzucał działaniom Zakładu "niekonstytucyjność" polegającą na prowadzeniu zbędnej egzekucji administracyjnej i komorniczej, której skuteczność jest przejawem przemocy ekonomicznej wobec niego jako dłużnika. W odpowiedzi na skargę, reprezentujący Zakład Ubezpieczeń Społecznych dyrektor Oddziału wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie. Uzasadniając wniosek o jej odrzucenie wywodził, iż przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidują wydania decyzji lub postanowienia w sprawach dotyczących odmowy udzielenia ulgi w postaci odroczenia terminu płatności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. W konsekwencji na czynność organu odmawiającą udzielenia ulgi nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, która dopuszczalna jest jedynie przypadkach wskazanych w art. 3 § 2 ppsa. Z ostrożności procesowej, na wypadek nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie, wywodził, iż skarga powinna podlegać oddaleniu bowiem pozostała część należności uległa zaspokojeniu w wyniku egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. Tym samym wniosek skarżącego o odroczenie terminu płatności stał się bezprzedmiotowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu jednakże z przyczyn innych niż podnoszone przez organ w odpowiedzi na skargę. Badanie przez sąd administracyjny merytorycznej zasadności skargi poprzedzone być musi oceną spełniania przez skargę formalnych warunków jej dopuszczalności. W ramach tego badania sąd administracyjny ocenia czy sprawa wszczęta skargą dotyczy jego właściwości, czy skarga wniesiona została po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, czy wniesiona została w przewidzianym przez prawo terminie i czy uiszczony został od niej wymagany wpis. W przypadku zaistnienia przeszkód formalnych skarga podlega odrzuceniu. Z przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wraz ze skargą akt sprawy wynika, iż skarżący zobowiązany został, prawomocną decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddział z dnia [...] czerwca 2008 roku znak [...], do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rentowego za okres od stycznia do października 2007 roku kwocie 2 480, 40 zł wraz z kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia i w toku prowadzonej z tego tytułu egzekucji wystąpił z wnioskiem o odroczenie terminu wykonania tego obowiązku do czasu zakończenia sprawy o przyznanie mu renty . Zgodnie z przepisem art. 84 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jednolity: Dz. U. z 2007 roku , Nr 11 poz. 74 ze zm.- dalej powoływanej jako ustawa o sus ) Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Natomiast w myśl przepisu art. 83 ust.1 ustawy o sus Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, co oznacza możliwość wniesienia odwołania do właściwego miejscowo sądu pracy i ubezpieczeń społecznych ( art. 83 ust. 2 ustawy o sus ). W myśl ust. 4 art. 83 ustawy o sus od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie w takim przypadku przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Analiza przytoczonych regulacji prawnych prowadzi do wniosku, iż rozstrzygnięcie wniosku strony o odstąpienie przez Zakład od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części lub o odroczenie wnioskodawcy terminu ich płatności albo o rozłożenie na raty powinno nastąpić w trybie decyzji administracyjnej. Fakt, iż rozstrzygnięcie organu ma charakter uznaniowy - wbrew stanowisku prezentowanemu w odpowiedzi na skargę - nie oznacza, iż nie musi ono być podjęte w formy decyzji administracyjnej. Podkreślenia wymaga, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy o sus, ze względu na użyty w nim zwrot "w szczególności" jedynie przykładowo wskazuje katalog decyzji jakie Zakład wydaje w zakresie indywidualnych spraw ubezpieczonych. Za taką sprawę indywidualną bez wątpienia należy uznać sprawę wywołaną wnioskiem strony o udzielenie jednej z ulg o jakich mowa w art. 84 ust. 8 ustawy o sus. Na decyzję, jako formę rozstrzygnięcia podejmowanego przez organ w sprawie objętej zakresem przepisu art. 84 ust. 8 ustawy o sus wskazał zresztą sam Zakład w zawiadomieniu będącym przedmiotem skargi. Forma decyzji jest przy tym obowiązująca zarówno dla rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony jak i negatywnego. Stanowisko potwierdzające obowiązek wydawania decyzji w zakresie wniosków o udzielenie ulg o jakich mowa w art. 84 ust. 8 ustawy o sus potwierdza też orzecznictwo sądowe ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 8 stycznia 2008 roku w sprawie III AUa 1828/06 ). Mając na uwadze przytoczony przepis art. 83 ust. 2 ustawy o sus odwołanie od decyzji Zakładu, a więc i od decyzji podejmowanej na podstawie art. 84 ust. 8 tej ustawy ( np. decyzji odmawiającej udzielenia odroczenia płatności z tytułu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rentowego ) przysługuje do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Jedynie od decyzji wskazanych w ust. 4 art. 83 ustawy ( tj. decyzji w przedmiocie przyznania lub odmowy świadczenia w drodze wyjątku i w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ) nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, ale wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 127 § 3 Kpa , a od decyzji wydanej w wyniku jego rozpoznania skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy uznać należało, iż sprawa wywołana skargą Z.J. na zawiadomienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 roku o odmowie udzielenia ulgi nie jest sprawą sądowoadministracyjną w rozumieniu art. 1 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002 roku, Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej jako ppsa ), ale sprawą cywilną, rozpoznawaną w trybie przewidzianym przez Kodeks postępowania cywilnego dla spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Ze wskazanych przyczyn skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ppsa ). Jedynie na marginesie wskazania wymaga, iż nawet przyjęcie kognicji sądu administracyjnego w niniejszej sprawie skutkowałoby również odrzuceniem skargi ze względu na niewyczerpanie środków zaskarżenia ( art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 §1 ppsa ).