II SA/Go 507/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.), Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska, Sędzia WSA Grażyna Staniszewska, Protokolant Specjalista Joanna Śliwa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi [...] na Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przeniesienie do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej Uchylono decyzję I i II instancji Decyzją nr [...] Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z., działając na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej ( tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 241, póz. 2416 z późn. zm. - powoływanej dalej jako: ustawa o pooRP) oraz art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o przeniesieniu poborowego K.K. do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej wskutek upływu okresu dyspozycji z dniem 1 marca 2007 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż poborowy stawił się w Wojskowej Komendzie Uzupełnień celem uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony. Wobec faktu, iż nie został on powołany do odbycia służby wojskowej w ciągu ustawowego terminu 18 miesięcy zaszły podstawy do orzeczenia o przeniesieniu go do rezerwy ze względu na brak potrzeb sił zbrojnych. W odwołaniu K.K. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji wskazując, iż chciałby odbyć zasadniczą służbę wojskową. Decyzją Nr [...] organ II instancji - Szef Wojewódzkiego Sztabu Uzupełnień w Z. utrzymał w mocy zaskarżony akt. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, iż poborowy stanął do poboru w dniu 26 marca 2004 roku i do dnia 31 sierpnia 2004 roku korzystał z odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki. Z dniem 1 września 2004 roku poborowemu określono okres 18-miesięcznej dyspozycyjności do powołania do zasadniczej służby wojskowej. W miesiącu lutym 2006 roku w związku z brakiem potrzeb uzupełnieniowych sił zbrojnych, zgodnie z przepisem art. 46 ust. 1 ustawy o poooRP w związku z art. 5 ustawy o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 lipca 2005 roku odstąpiono od powołania poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący K.K. wywodził, iż w okresie ustalonej przez organy dyspozycyjności odbywał naukę w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr [...], wobec czego 18-miesięczny okres jego dyspozycyjności powinien być liczony od zakończenia nauki w tej szkole tj. od dnia 21 czerwca 2005 roku, a nie od 1 września 2004 roku. Wskazywał, iż nie jest wykluczone, że w prawidłowo ustalonym okresie dyspozycyjności zostałby powołany do zasadniczej służby wojskowej na której odbyciu bardzo mu zależy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wywodził nadto, iż skarżący nigdy nie wystąpił do Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z. o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej i w tym zakresie nie była wydawana żadna decyzja administracyjna. Okres dyspozycyjności został zatem ustalony prawidłowo. Wskazywał, iż nawet gdyby przyjąć, że okres 18-miesięcznej dyspozycyjności powinien być liczony od dnia wskazywanego przez skarżącego to, mając na uwadze datę przeniesienia poborowego do rezerwy, okres ten również już upłynął. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga okazała się uzasadniona jednakże z przyczyn odmiennych niż w niej podnoszone. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2002r., Nr 153, póz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny zatem w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zwrócić też należy uwagę, iż stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2002, Nr 153, póz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako: ppsa ) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd poddaje kontroli całokształt sprawy bez względu na podnoszone w skardze zarzuty. Podkreślenia wymaga też, iż podstawą orzekania sądu administracyjnego są akta sprawy administracyjnej ( art. 133 § 1 ppsa ). Stosownie zaś do przepisu art. 106 § 3 ppsa sąd administracyjny może z urzędu przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentu jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z akt administracyjnych sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją i poprzedzającą ją decyzją organ u l instancji wynika, iż skarżący w okresie odbywania nauki w Zespole Szkół Zawodowych w N., jako poborowy, zgłosił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z. w dniu 26 marca 2004 roku i w tym dniu została mu ogłoszona ustnie ( art. 42 ust 1a ustawy o pooRP ) decyzja o udzieleniu odroczenia zasadniczej służby wojskowej do dnia 31 sierpnia 2004 roku w związku z odbywaniem nauki. Znalazło to swe odzwierciedlenie w adnotacji poczynionej w karcie ewidencyjnej poborowego. W karcie tej brak jest informacji o kolejnym odroczeniu, zaś w aktach administracyjnych nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego stanowisko skarżącego o złożeniu wniosku o kolejne odroczenie w związku z kontynuowaniem od 1 września 2004 roku nauki w Liceum Uzupełniającym. W pkt 33 karty ewidencyjnej poborowego znajduje się natomiast adnotacja o wcieleniu skarżącego, w wyniku powołania przez WKU Z., do JW [...] w celu odbycia zasadniczej służby wojskowej. W rubryce 39 karty, przeznaczonej na adnotacje służbowe, zapisy dotyczące terminu stawiennictwa do jednostki wojskowej: 9 maja 2006 roku i określenia rodzaju szkolenia zostały przekreślone z adnotacją: "anulowano". Biorąc pod uwagę tę okoliczność oraz wyjaśnienia skarżącego złożone na rozprawie w dniu 20 września 2007 roku, iż uzyskał w marcu 2006 roku kartę powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej z datą stawiennictwa w jednostce wojskowej w dniu 9 maja 2006 roku, którą odebrano mu po około 3 tygodniach w wyniku wezwania przez WKU z wyjaśnieniem, iż powołanie zostało anulowane w związku z brakiem potrzeb sił zbrojnych, Sąd zobowiązał pełnomocnika organu do ustosunkowania się do tych wyjaśnień i nadesłania dokumentów dotyczących powołania. Po uzyskaniu wyjaśnień organu II instancji, w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości związanych z ustaleniem czy skarżący został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, Sąd - z urzędu - przeprowadził dowód z nadesłanej przez organ karty powołania seria B 194981 Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z. z dnia 3 marca 2006 roku. Podstawą materialnoprawną poddanej kontroli sądowej decyzji i decyzji ją poprzedzającej był przepis art. 46 ust. 1 ustawy o pooRP. Zgodnie z tym przepisem poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej w ciągu osiemnastu miesięcy od dnia stawienia się do poboru albo od dnia zgłoszenia się do wojskowego komendanta uzupełnień w celu uregulowania stosunku do powszechnego obowiązku obrony w przypadku, o którym mowa w art. 34, przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu tego okresu, z zastrzeżeniem art. 93 ust. 2a i art. 93e. W myśl pkt 1, ustępu 3 art. 46 poborowych niepowołanych do odbycia zasadniczej służby wojskowej z powodu odroczenia tej służby m.in. ze względu na pobieranie nauki przenosi się do rezerwy w ostatnim dniu upływu osiemnastu miesięcy następujących po dniu uchylenia lub wygaśnięcia decyzji o odroczeniu zasadniczej służby wojskowej. Wskazać również należy na przepis art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o służbie zastępczej ( Dz.U. z 2005 r. , Nr 180 , póz. 1496 ) zgodnie z którym poborowym, którzy w dniu wejścia w życie art. 1 pkt 21 niniejszej ustawy lub w ciągu sześciu miesięcy po tym dniu podlegaliby przeniesieniu do rezerwy na podstawie art. 46 ustawy o pooRP, termin tego przeniesienia przedłuża się z mocy prawa o okres dwunastu miesięcy. W okresie, o którym mowa poborowi pod legają obowiązkowi odbycia zasadniczej służby wojskowej na zasadach ogólnych ( ust. 2 art. 5 ustawy ). Zgodnie z art. 7 wskazanej ustawy jej art. 1 pkt 21 i art. 5 weszły w życie z dniem 3 stycznia 2006 roku. Odnosząc się do wynikającego z akt administracyjnych stanu faktycznego sprawy przyjąć należało, iż skarżący korzystał z odroczenia zasadniczej służby wojskowej jedynie do dnia 31 sierpnia 2004 roku. Zgodnie z przepisem ust. 3 art. 46 ustawy o pooRP od dnia 1 września 2004 roku tj. od wygaśnięcia decyzji o odroczeniu, rozpoczął bieg 18-miesięczny okres dyspozycyjności, o jakim mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o pooRP, w którym mógłby być powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Okres ten upłynąłby z dniem 28 lutego 2006 roku gdyby nie przepis art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku . Skoro w dacie wejścia w życie tej regulacji ( 3 stycznia 2006 roku ) poborowy podlegałby przeniesieniu do rezerwy na podstawie przepisu art. 46 ustawy o pooRP, to jego okres dyspozycji z mocy prawa uległ przedłużeniu o 12 miesięcy czyli do 28 lutego 2007 roku. W takiej sytuacji warunkiem przeniesienia poborowego do rezerwy bez odbycia zasadniczej służby wojskowej było niepowołanie go do odbycia zasadniczej służby wojskowej w okresie przedłużonej dyspozycyjności tj. w okresie do 28 lutego 2007 roku. Warunek ten nie został w rozpoznawanej sprawie spełniony bowiem skarżący otrzymał kartę powołania z dnia 3 marca 2006 roku. Zgodnie z art. 60 ustawy o pooRP karta powołania jest decyzją administracyjną. Ma postać pisemną i podlega doręczeniu. Jak wynika z potwierdzenia odbioru na jej odwrocie karta została doręczona poborowemu w dniu 3 marca 2007 roku. Zgodnie z przepisem art. 110 Kpa organ administracji publicznej jest związany wydaną przez siebie decyzją od chwili jej doręczenia. Od decyzji o powołaniu poborowemu przysługuje, w terminie 14 dni od jej otrzymania, odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego. Po upływie wskazanego terminu uzyskuje ona walor ostateczności, a jej uchylenie lub zmiana, stwierdzenie nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, regulujących tzw. tryby nadzwyczajne lub w ustawach szczególnych (art. 16 Kpa ). Od karty powołania z dnia 3 marca 2006 roku skarżący nie złożył odwołania. Decyzja w tym przedmiocie stała się zatem ostateczna, wiążąc zawartym w niej rozstrzygnięciem organ i stronę, której dotyczy. Z potwierdzającej wyjaśnienia skarżącego, informacji nadesłanej przez organ II instancji, zawartej w piśmie Komendanta WKU z dnia 9 października 2007roku ( k - 33 akt sądowych ) wynika, że skarżący został ponownie wezwany do WKU ( bez zaprzeczenia twierdzeniom skarżącego, iż nastąpiło to po około 3 tygodniach od doręczenia powołania ) i karta powołania została mu odebrana z wyjaśnieniem, iż powołanie zostało "anulowane" ze względu na zmianę potrzeb sił zbrojnych. Faktyczne odebranie skarżącemu decyzji administracyjnej o powołaniu, bez dochowania prawem przewidzianych procedur, nie wyeliminowało tego aktu z obrotu prawnego. W ustawie o pooRP brak przepisów szczególnych umożliwiających "anulowanie" doręczonej stronie i posiadającej walor ostateczności decyzji administracyjnej o powołaniu. W udzielonych wyjaśnieniach organ nie wskazał podstaw prawnych "anulowania odwołania" ograniczając się do równie bezprawnego stwierdzenia, iż "decyzja o wycofaniu odwołania została ogłoszona ustnie" gdyż skarżący "nie żądał wydania jej na piśmie". Wskazać w związku z tym należy, iż przepisy ustawy o pooRP przewidują formę ustną dla ogłoszenia decyzji o udzieleniu odroczenia służby wojskowej, z obowiązkiem dokonania potwierdzenia jej wydania w formie wpisu w wojskowym dokumencie osobistym poborowego i przez wprowadzenie danych do ewidencji wojskowej. Zgodnie zaś z przepisem art. 14 § 1 Kpa sprawy należy załatwiać w formie pisemnej. W myśl art. 109 § 1 Kpa decyzję doręcza się stronom na piśmie; zgodnie zaś z § 2 decyzja może być stronie ogłoszona ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie. Jednakże treść oraz istotne motywy takiego załatwienia sprawy powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji. Mając na uwadze wskazane okoliczności uznać należało, iż zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisów art. 6 , 7 , 77 §1, 80. i 107 § 3 kpa, nie uwzględniając w stanie faktycznym sprawy faktu istnienia decyzji z dnia 3 marca 2006 roku o powołaniu skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Kwestionowane skargą decyzje naruszają też, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, powyżej wskazane przepisy prawa materialnego tj. ustawy o pooRP jak i ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku przez fakt orzeczenia o przeniesieniu do rezerwy poborowego, powołanego w okresie dyspozycji do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Na koniec należy też zwrócić uwagę na fakt, iż treść pisma przewodniego Komenda WKU z dnia 27 kwietnia 2007 roku , przekazującego odwołanie skarżącego organowi II instancji zdaje się wskazywać, iż rzeczywiste przyczyny "anulowania" powołania skarżącego do odbycia służby wojskowej były odmienne niż powoływane w decyzji II instancji i w wyjaśnieniach organu udzielonych na żądanie sądu. W piśmie tym jako j przyczynę niewcielenia poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej wskazano fakt jego karalności sądowej. Z tych przyczyn na podstawie przepisów 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa orzeczono jak w sentencji. Stosownie zaś do przepisu art. 152 ppsa stwierdzono, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego, obejmujących koszty dojazdu skarżącego na dwie rozprawy sądowe, orzeczono na jego wniosek stosownie do przepisu art. 200 i 205 § 1 ppsa.