II SA/Go 514/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E Sp. z o.o. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania postanawia: przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. E Spółka z o.o. wniosła skargę na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w sprawie zwrotu dofinansowania wynikającego z umowy o dofinansowanie Projektu nr [...] "Budowa i wyposażenie kompleksu E". Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 15 lipca 2014 r. skarżąca Spółka wezwana została, pod rygorem odrzucenia skargi, do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 29.125 zł. Dnia 28 lipca 2014 r. do Sądu wpłynął wniosek Spółki o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek strona podała, że obecnie znajduje się w bardzo niekorzystnej sytuacji finansowej. Spółka w 2013 r. poniosła stratę w wysokości 3.390.604,52 zł. Spółka wskazała, że rachunek bankowy w [...] został zajęty przez komornika. Spółka posiada zobowiązania spółki wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (2.170.876 zł), Urzędu Skarbowego (1.447.283 zł), Urzędu Miasta (482.130 zł). Spółka podała, że jest użytkownikiem wieczystym gruntu, który jest obciążony hipotekami na łączną kwotę 30.972.816, zł. W uzupełnieniu złożonego wniosku Spółka przedłożyła zbiorcze zestawienie przychodów i kosztów uzyskania przychodów za ostatnie trzy miesiące i odpis zeznania rocznego za rok 2013. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy uznając, iż wniosek nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu podkreślono, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie o możliwościach płatniczych Spółki świadczy fakt, że pomimo znacznego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej i poniesienia strat przez Spółkę, nie zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Nadto fakt ponoszenia straty przez Spółkę nie oznacza spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Strata jest jedynie nadwyżką sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego E Spółka z o.o. wniosła sprzeciw. Postanowieniu referendarza sądowego zarzuciła: 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że spółka jest w stanie wygospodarować kwotę 29.125 zł na pokrycie wpisu od skargi, podczas gdy ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż funkcjonuje ona na pograniczu wypłacalności, nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi w wysokości pozwalającej na pokrycie wpisu od skargi, jak również nie tylko na chwilę obecną, ale od dłuższego czasu znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej zgromadzenie takich środków; 2) pominięcie, że Spółka wnosiła nie tylko o zwolnienie od wpisu od skargi, ale również o zwolnienie od ponoszenia pozostałych kosztów sądowych; naruszenie art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż po stronie Spółki nie zachodzi przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania; 3) obrazę art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 45 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że warunkiem udzielenia ochrony prawnej w postępowaniu sądowym jest finansowe przygotowanie się przez stronę na koszty procesu podczas, gdy nie istnieją przepisy prawa nakładające na podmioty gospodarcze takie powinności. Spółka wniosła o uwzględnienie wniosku i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy podkreślić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie. Wyjątek od powyższej zasady przewidziany jest m.in. w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym całkowite zwolnienie może nastąpić w sytuacji, gdy wykazana zostanie niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona będąca osobą prawną może uzyskać częściowe zwolnienie, gdy wykaże że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt. GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawcą jest osobą prawna, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie. Oceniając sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych Sąd doszedł do wniosku, iż wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na wstępie przyznać należy, że sytuacja finansowa Spółki rzeczywiście nie pozwala na stwierdzenie, iż spółka jest w dobrej kondycji finansowej czy, że nie ma problemów natury majątkowej. Spółka od kilku lat boryka się bowiem z trudnościami dotyczącymi utrzymania się na rynku, spłatami swoich zobowiązań. Skarżąca Spółka poniosła w 2013 r. znaczną stratę finansową w wysokości 3.390.604,52 zł. Spółka posiada zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (2.170.876 zł), Urzędu Skarbowego (1.447.283 zł), Urzędu Miasta (482.130 zł). Rachunek bankowy Spółki w [...] został zajęty przez komornika, a Spółka prowadzi operacje gotówkowe. Uzyskane z bieżącej działalności gospodarczej obrotowe środki pieniężne występujące na rachunku [...] nie pozostają w żadnej części w swobodnej dyspozycji Spółki, gdyż za zgodą odpowiednich podmiotów są przeznaczane wyłącznie na wypłatę wynagrodzeń pracowniczych. Majątek trwały w postaci budynku oraz gruntu, na którym budynek jest posadowiony są obciążone hipoteką na kwotę przekraczającą 27 mln zł i toczą się postępowania egzekucyjne w stosunku do tych nieruchomości. Dokonana analiza przedstawionych przez Spółkę, na wezwanie Sądu - odpowiednich dokumentów źródłowych pozwala na stwierdzenie, że ogólna sytuacja majątkowa Spółki jest na tyle trudna, aby uznać, iż podmiot ten nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków pieniężnych na pokrycie części kosztów sądowych. Nadto strona skarżąca wskazała, że zamierza wystąpić z pozwem o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenie umowy o dofinansowanie, jednakże przeszkodą może być brak środków finansowych na zapłacenie wpisu, w przypadku gdyby Sąd odmówił zwolnienia od kosztów sądowych. Wówczas Spółka pozbawiona zostałaby możliwości dochodzenia swoich praw. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.