II SA/Go 522/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania na komisję lekarską I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego na rzecz skarżącego J.K. kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień, decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., wydaną na podstawie art. 104 kpa w zw. z art. 29 ust. 3a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, po rozpatrzeniu wniosku J.K. o skierowanie na komisję lekarską w celu zweryfikowania kategorii zdrowia, odmówił skierowania J.K. do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej celem zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska h w dniu [...] marca 1989 r. przyznała J.K. kategorię zdrowia "A2" (§ 43 pkt 4 oraz § 69 pkt 1 Instrukcji Zdrowia Nr 206/84), która zgodnie z § 38 ust. 1 pkt 2 i § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, przeszła w kategorię zdrowia "D", tj. niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju. Odmowa skierowania na komisję wynika z art. 29 ust. 3a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, stanowiącego, że w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D albo E. W odwołaniu od powyższej decyzji J.K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy z uwagi na "niejasność uzasadnienia" i potrzebę sprecyzowania kategorii zdrowia D albo E, B-10 lub A2. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, decyzją z dnia [...] maja 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia przepisy art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP i art. 104, 127 § 2 i 138 § 1 kpa. W uzasadnieniu decyzji powtórzono argumentację zawartą w decyzji organu pierwszej instancji. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J.K. podniósł, że nie stawał na żadnych Wojskowych Komisjach Lekarskich. Na Komisję Wojskową stawał przed służbą wojskową, którą odbył w latach 1986-1988. Skarżący sformułował pytanie: "jakim prawem jest mu weryfikowana wojskowa kategoria zdrowia bez Wojskowych Komisji Lekarskich?". W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniósł o jej oddalenie i wskazał, że organ pierwszej instancji wydając decyzję powołał się na stan faktyczny sprawy, zgodnie z którym J.K. orzeczeniem RWKL z [...] marca 1989 r. otrzymał kategorię zdrowia A2. W związku z faktem, że w przedmiotowym orzeczeniu wymienione zostały schorzenia skarżącego z § 43 pkt 4 i § 69 pkt 1, to zgodnie z przepisem § 38 ust. 1 pkt 2 i § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r., przeszła w kategorię zdrowia "D", tj. niezdolny do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju. Z uwagi na treść art. 29 ust. 3a ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania. Odnosząc się do treści skargi podano: "w związku ze zmianą przepisów prawa (...) kategoria zdolności do czynnej służby wojskowej ustalona w 1985 r. przez RKPob uległa zmianie z mocy prawa, w związku z czym zaistniała konieczność ponownego stawiennictwa skarżącego na badania przed wojskową komisją lekarską". Pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. sprostowano treść odpowiedzi na skargę i podano, że ostatnie zdanie powinno mieć brzmienie: "(...) iż w związku ze zmianą przepisów prawa (...) kategoria zdolności do czynnej służby wojskowej ustalona w 1985 r. przez RKPob uległa zmianie z mocy prawa, w związku z czym nie zaistniała konieczność ponownego stawiennictwa skarżącego na badaniach przed wojskową komisją lekarską". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Dokonując, na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, należało uznać, że decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz twierdzeń skarżącego przedstawionych w skardze i na rozprawie zastrzeżenia budzi stan faktyczny przyjęty przez organy orzekające w postępowaniu administracyjnym. Mianowicie w decyzjach organów obu instancji ustaleniem istotnym dla podjętego rozstrzygnięcia było to, że Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w dniu [...] marca 1989 r. przyznała skarżącemu kategorię zdrowia A-2 na podstawie schorzeń oznaczonych w § 43 pkt 4 i § 69 pkt 1 Instrukcji Zdrowia Nr 206/84, stanowiącej załącznik do zarządzenia Ministra Obrony Narodowej Nr 9 z 14 lutego 1984 r. w sprawie ustalania kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do służby wojskowej oraz orzekania o tej zdolności (Dziennik Rozkazów Ministerstwa Obrony Narodowej z 1984 r., poz. 9 oraz z 1986 r., poz. 43). Wskazana okoliczność przyznania skarżącemu oznaczonej kategorii zdolności fizycznej i psychicznej do służby wojskowej była decydująca dla dokonanej w sprawie subsumpcji, a następnie odmowy skierowania skarżącego do Wojskowej Komisji Lekarskiej. Według § 3 Instrukcji Nr 206/84 kategoria A, grupa A2, oznaczała osobę zdolną do służby wojskowej, a stwierdzone u poborowego choroby lub ułomności fizyczne czy psychiczne zmniejszały tylko do pewnego stopnia jego sprawność, lecz nie stanowiły przeszkody do pełnienia służby na określonych stanowiskach. Zgodnie z przepisem § 38 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 57, poz. 278), osoby, które na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów zostały zaliczone ze względu na zdolność do służby wojskowej do kategorii A, grupy A2, z dniem wejścia w życie rozporządzenia uzyskały kategorię A (zdolny do służby wojskowej). Natomiast osoby, które zostały zaliczone do kategorii A, grupy A2, na podstawie schorzeń i ułomności wymienionych w załączniku nr 12 do rozporządzenia, uzyskały kategorię D. Według tabeli zamiennej, zawartej w załączniku nr 12, choroba określona w § 43 pkt 4 (grupa A2) została przekwalifikowana do kategorii D, oznaczającej niezdolność do służby wojskowej w czasie pokoju. Stosownie do art. 29 ust. 3a ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony RP, w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D albo E. Przyjąć należy, że przepis ten obejmuje również taką sytuację, gdy z mocy prawa przyznana ostatecznym orzeczeniem kategoria A, grupa A2, przekształciła się w kategorię D. Gdyby w rozpoznawanej sprawie założyć, że prawidłowe jest ustalenie faktyczne co do ostatecznego orzeczenia z [...] marca 1989 r., zaliczającego skarżącego do kategorii zdrowia A2, to wówczas należałoby się zgodzić z rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonej decyzji. Jednak nieprawidłowości, jakie zaistniały w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, jak też braki w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji, uniemożliwiły zaakceptowanie przyjętego w sprawie stanu faktycznego. Przede wszystkim zaznaczyć trzeba, że zasadniczą przyczyną złożenia przez skarżącego odwołania była "niejasność uzasadnienia" decyzji. Wskazać więc należy, że organ pierwszej instancji, wbrew przepisowi art. 107 § 3 kpa, nie podał w uzasadnieniu decyzji dowodów, na których się oparł oraz nie wyjaśnił podstawy prawnej decyzji, a jedynie ograniczył się do skrótowego przytoczenia przepisów. Mimo takiej wadliwości uzasadnienia i zarzutu zawartego w dowołaniu organ odwoławczy, utrzymując zaskarżoną decyzję, ograniczył się do powtórzenia argumentacji przedstawionej przez organ pierwszej instancji. Podkreślić więc należy, że prawidłowe sporządzenie uzasadnienia ma znaczenie dla stosowania przez organ administracji jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego tj. zasady przekonywania, określonej w art. 11 kpa. Jest to tym bardziej konieczne, gdy strona właśnie z uwagi na niedostatki uzasadnienia kwestionuje trafność decyzji. Organ odwoławczy powinien więc bezwzględnie uzupełnić argumentację w sposób, który pozwoliłby nie tylko na kontrolę sądową zaskarżonej decyzji, ale przede wszystkim w sposób pozwalający stronie zrozumieć podstawę faktyczną i prawną decyzji. Organ odwoławczy zaniechał tego, a zwłaszcza nie skonfrontował przyjętych ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym oraz nie dostrzegł również, że skarżący nie został zapoznany z aktami sprawy i nie wypowiedział się co do zebranych dowodów. Zgodnie z art. 10 § 1 kpa organ administracji obowiązany jest zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z kolei przepis art. 81 kpa stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Uniemożliwienie skarżącemu przez organy obu instancji aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i niewysłuchanie go sprawiło, że dopiero w skardze strona zawarła zastrzeżenia do treści decyzji, a skonkretyzowała je na rozprawie przed Sądem. Przede wszystkim podkreślić trzeba, że skarżący w skardze zakwestionował aby stawał na komisji w terminie wskazanym w decyzjach i podał, że Wojskowa Komisja orzekała o jego zdolności do służby wojskowej przed 1986 r., a więc przed rozpoczęciem służby zasadniczej. W związku z takim oświadczeniem strony i brakiem ustosunkowania się do niego w odpowiedzi na skargę, wezwano pełnomocnika organu do złożenia dokumentacji dotyczącej orzeczeń Wojskowych Komisji Lekarskich wymienionych w zaświadczeniu z [...] kwietnia 2010 r. (k. 8 akt administracyjnych), a w szczególności orzeczenia RWKL z [...] marca 1989 r. W odpowiedzi na to wezwanie pełnomocnik w piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r. podał, iż WKU, z uwagi na upływ okresu archiwizowania, nie posiada przedmiotowej dokumentacji. Z akt administracyjnych oraz pisma procesowego z dnia [...] sierpnia 2010 r. wynika, że ustalenie organu administracji co do orzeczenia RWKL z [...] marca 1989 r. wynika z karty ewidencyjnej. W ocenie Sądu zapisy widniejące w tej karcie nie mogły być uznane za wystarczający dowód w sprawie wobec podważenia ich wiarygodności przez skarżącego. Mianowicie w karcie ewidencyjnej, w rubryce "zdolność do służby wojskowej", są dwa wpisy Komisji Lekarskich z 1985 r. (kat. zdol. A2), potwierdzone podpisami lekarzy oraz niepotwierdzone podpisami wpisy RWKL z 1988 r. (kat. B10) i RWKL z 1989 r. (kat. A2). Skarżący na rozprawie okazał książeczkę wojskową, w której na stronie siódmej, w adnotacjach o poborze jest zapis z [...] maja 1985 r. o przyznanej kategorii A2 (§ 43 pkt 4). Natomiast w książeczce zdrowia żołnierza służby zasadniczej (na stronie 54) jest odnotowany wpis Przewodniczącego KL z maja 1988 r. o kategorii B – na 10 miesięcy (§ 68 pkt 2, § 69 pkt 2, § 43 pkt 4). Z karty ewidencyjnej wynika, że skarżący rozpoczął służbę [...] października 1986 r., a w dniu [...] maja 1988 r. został zwolniony i następnie [...] lutego 1989 r. przeniesiony do rezerwy. Wobec tego, że oświadczenie skarżącego, iż po zakończeniu służby nie stawał na wojskową komisję uprawdopodobnione zostało w pewnym stopniu stanem wpisów w ww. książeczkach, rodzi się wątpliwość w zakresie prawidłowości ustalenia przyjętego w zaskarżonej decyzji, iż orzeczeniem RWKL z [...] marca 1989 r. skarżący otrzymał kategorię zdrowia "A2". Dodatkowo należy zwrócić uwagę na niekonsekwentne twierdzenia pełnomocnika organu zawarte w odpowiedzi na skargę i w piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2010 r. Z jednej strony pełnomocnik powołuje się na ustalenia faktyczne przyjęte w decyzjach co do orzeczenia RWKL z [...] marca 1989 r., a z drugiej strony stwierdza w końcowym zdaniu, że to kategoria zdolności do czynnej służby wojskowej ustalona w 1985 r. przez Regionalną Komisję Poborową uległa zmianie z mocy prawa. Zaznaczyć trzeba, iż powyższych rozbieżności, dotyczących istotnej w sprawie okoliczności, nie można było usunąć w drodze uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. Konieczne jest bowiem aby to organ, przy wykorzystaniu dostępnych środków dowodowych, wyjaśnił zaistniałe wątpliwości w spornej kwestii. Dalsze prowadzenie postępowania dowodowego przez Sąd nie służyłoby kontroli legalność decyzji, lecz oznaczałoby zastępowanie organu administracji, obowiązkiem którego było wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Jak już wcześniej zaznaczono, to właśnie wskutek zaniechań proceduralnych organów obu instancji, skarżący mógł dopiero na etapie postępowania sądowego odnieść się do materiału dowodowego i ustaleń przyjętych w zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów należało uznać, że naruszenie w postępowaniu administracyjnym zasad i wymogów wynikających z art. 7, 8, 10 § 1, 11, 75 § 1, 77 § 1, 80, 81 kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy niezbędnym będzie zatem usunięcie wskazanych wyżej uchybień oraz rozważenie przez organ odwoławczy zakresu i sposobu uzupełnienia materiału dowodowego w kierunku wskazanym w rozważaniach Sądu. Rzeczą organu będzie przede wszystkim ponowna analiza materiału dowodowego przy uwzględnieniu dokumentów okazanych przez skarżącego na rozprawie i w rezultacie wyjaśnienie z jakim orzeczeniem Wojskowej Komisji Lekarskiej można ewentualnie wiązać skutek w postać zakwalifikowania skarżącego do kategorii D, oznaczającej niezdolność do służby wojskowej. Ponadto organ powinien dokładnie ustalić zakres wniosku i żądań skarżącego, zwłaszcza w kontekście pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, znajdującego się w aktach sprawy (k. 5), a zawierającego informację o dokumentach niezbędnych do rozpatrzenia prawa do renty inwalidy wojskowego oraz informację, że związek (...) chorób ze służbą wojskową ustala Wojskowa Komisja Lekarska. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.