II SA/Go 524/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2016 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011 oddala skargę. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Kierownik BP ARiMR) decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...], odmówił przyznania J.K. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2011, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz uzupełniającej płatności obszarowej. Uzasadniając decyzję Kierownik BP ARiMR wskazał, że 17 maja 2011 r. wpłynął do niego wniosek J.J. o przyznanie płatności bezpośrednich na 2011 r. We wniosku wnioskodawca zadeklarował do jednolitej płatności obszarowej działki rolne: A, B, C, D o łącznej powierzchni 25,19 ha oraz do uzupełniającej płatności podstawowej działki rolne: A1, B1, C1, D1 o łącznej powierzchni 25,19 ha. 1 czerwca 2011 r. do Kierownika BP ARiMR wpłynął wniosek transferowy J.K. w zakresie płatności na 2011 r. wraz z umową przekazania (przez J.J.) gospodarstwa rolnego z [...] maja 2011 r. Organ zaznaczając, że zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r., nr 170, poz. 1051 ze zm., dalej: ustawa o płatnościach bezpośrednich) w postępowaniu w sprawie przyznania płatności przejmujący wstępuje na miejsce przekazującego, wyjaśnił, że 18 lutego 2013 r. wpłynął do niego przekazany z Sądu Okręgowego Wydziału Karnego odpis aktu oskarżenia Prokuratora Okręgowego [...] przeciwko m.in. Jó.J., w którym został on oskarżony m.in. o to, że w okresie od roku 2010 do 2011 w [...], działając wspólnie i w porozumieniu z M.W., w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził ARiMR do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, w ten sposób, że złożył w Agencji poświadczające nieprawdę dokumenty, z których wynikało, że jest użytkownikiem gruntów rolnych i z tego tytułu usiłował uzyskać nienależne dotacje z tytułu płatności obszarowych. W uzasadnieniu ww. aktu oskarżenia Prokurator Prokuratury Okręgowej wskazał, iż w toku prowadzonego przeciwko M.W. postępowania przygotowawczego pod sygn. [...] o czyny z art. 207 § 1 k.k, zostały ujawnione okoliczności uzasadniające podejrzenie, że M.W. – właściciel ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami, m.in. J.J. doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. Kierownik BP ARiMR wskazał, że materiał dowodowy zakończonego postępowania przygotowawczego, potwierdza, że w celu uzyskania płatności stworzono sztuczny podział gruntów, tak aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z osób do płatności nie przekraczała 50 ha, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości. Nadto materiał ten potwierdza, że J.J., na dzień 31 maja 2011 r. (czego wymaga art. 7 ustawy o płatnościach bezpośrednich), nie był posiadaczem gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, objętych wnioskiem o przyznanie płatności. J.K. nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, złożył od niego odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR ARiMR). W odwołaniu zarzucił Kierownikowi BP ARiMR, iż nie przeprowadził on żadnego postępowania dowodowego w sprawie i oparł się jedynie na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego. Ponadto całkowicie dowolnie przyjął, że doszło do stworzenia sztucznych warunków do przyznania płatności. Dyrektor OR ARiMR decyzją z [...] kwietnia 2016 r. nr [...] – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23, dalej: K.p.a) – utrzymał w mocy pierwszoinstancyjne rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji zarówno w zakresie ustaleń faktycznych, jak i stanu prawnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.K. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1. naruszenie art. 19 K.p.a w zw. z art. 21 § 1 ust. 3 K.p.a w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich i nie uwzględnienie, że Kierownik BP ARiMR jest właściwy w sprawach według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika, co powoduje, że decyzje zostały wydane przez organ niewłaściwy, 2. naruszenie art. 7 K.p.a w zw. z art. 77 K.p.a, polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego, 3. dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 k.p.k nie może stanowić dowodu w sprawie – bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 k.k, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie, 4. pominięcie przy czynieniu ustaleń faktycznych, wiarygodnego dowodu z zeznań strony, 5. błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów, 6. przyjęcie, iż jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie przyznania płatności za rok 2011 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia. Formułując powyższe zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji, ewentualnie ich uchylenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący wniósł także o przeprowadzenie dowodów z: dokumentów w postaci protokołu rozprawy przed Sądem Okręgowym z [...] marca 2016 r. w sprawie [...] oraz protokołu z [...] grudnia 2015 r. w sprawie [...], na okoliczność wykazania, iż S.M. konsekwentnie od samego początku postępowania nie przyznaje się do winy, jednoznacznie wskazując, że była posiadaczem gruntu, a nadto na okoliczność wykazania, iż współoskarżeni B., M., B., B. i in. zmienili wyjaśnienia i nie potwierdzają tez ARiMR, co zresztą potwierdza się u innych osób w innych postępowaniach, w tym w sprawie [...]; z postanowienia o umorzeniu postępowania karnego wydanego przez Prokuraturę Rejonową z [...] lutego 2014r., na okoliczność, iż działania skarżącego są zgodne z przepisami prawa. Odpowiadając na skargę Dyrektor OR ARiMR wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podczas rozprawy w dniu 14 września 2016 r. Sąd oddalił wnioski dowodowe strony skarżącej o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, albowiem nie było to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz.718 ze zm., dalej: p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji według powyższych reguł, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa skutkujących koniecznością jej uchylenia albo stwierdzenia nieważności. Ponieważ w skardze podniesiono zarzut nieważności postępowania przed organem pierwszej instancji, stąd w pierwszej kolejności należy odnieść się właśnie do tego zarzutu. Zdaniem skarżącego decyzja Kierownika BP ARiMR wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości rzeczowej. W związku z tym wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 ustawy o płatnościach, bezpośrednich, właściwość miejscową kierownika biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby rolnika. Jest to zasada generalna którą wprowadza powyższy przepis. Należy jednak wskazać, że w przypadku złożenia tzw. wniosku transferowego przez rolnika przejmującego gospodarstwo rolne, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, wniosek ten składa się do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności przez rolnika przekazującego gospodarstwo. W postępowaniu w sprawie przyznania płatności, przejmujący wstępuje na miejsce rolnika przekazującego gospodarstwo. Skoro więc przekazujący gospodarstwo – J.J. mieszkał na obszarze właściwości BP ARiMR, organem właściwym do rozpoznania sprawy skarżącego był właśnie ten organ. To zaś oznacza, że zarzut postawiony w pkt. 1 skargi jest nieuzasadniony. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi wskazać przyjdzie, że w sprawie – wbrew stanowisku skarżącego – nie doszło do naruszenia art. 7 względnie art. 77 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich (w brzmieniu obowiązującym w 2011 r.) rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu [...] maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust. 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli: 1) posiada w tym dniu działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr VII do rozporządzenia nr 1121/2009, z tym że w przypadku zagajników o krótkiej rotacji działka rolna powinna obejmować jednolitą gatunkowo uprawę o powierzchni co najmniej 0,1 ha; 2) wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; 2a) przestrzega wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; 3) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Wskazane warunki muszą być spełnione łącznie, co wynika jednoznacznie z treści przytoczonego przepisu. Pojęcie działek rolnych użyte w art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy, zdefiniowane zostało w art. 2 pkt 1 tej ustawy. Zgodnie z nim użyte w ustawie określenie działka rolna, oznacza działkę w rozumieniu art. 2 pkt 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, tj. zwarty obszar gruntu, zgłoszony przez jednego rolnika i obejmujący nie więcej niż jedną grupę upraw o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha. Przepis art. 7 ust. 1 pkt 1 w zakresie określenia łącznej powierzchni gruntów rolnych, posiadanych przez rolnika i uprawniających do uzyskania płatności odsyła do Załącznika Nr VII Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1121/2009, zgodnie z którym minimalna powierzchnia przypadającego na gospodarstwo obszaru kwalifikującego się w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej dla Rzeczypospolitej Polskiej wynosi 1 ha. Jednocześnie wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowany został pogląd, że ustawodawca wskazując na posiadanie, jako ustawową przesłankę warunkującą rozpoznanie wniosku, odnosi to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego (art. 336). Wymóg posiadania przez wnioskodawcę tytułu prawnego do gruntów nie został sformułowany w żadnym przepisie tej ustawy. Wnioskodawca nie musi zatem wykazać, że przysługuje mu prawo do gruntu, a jedynie, że faktycznie posiada w dniu [...] maja wnioskowane grunty rolne i utrzymuje je zgodnie z normami. W przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w postępowaniu w sprawie przyznania płatności przejmujący wstępuje na miejsce przekazującego (art. 21 ust. 5 ustawy o płatnościach bezpośrednich). Oznacza to, że wszelkie działania niezbędne do przyznania pomocy i wszystkie deklaracje złożone przez przekazującego przed przekazaniem są przypisane przejmującemu. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy – śledztwo prowadzone względem J.J., jednoznacznie wskazuje, iż nie był on "żadnym dzierżawcą ani też użytkownikiem tego gruntu do którego dopłaty złożył wniosek". Przesłuchany w dniu [...].08.2011 r., jak w dniu [...].04.2012 r. J.J. zeznał, że osoby, w tym on były "tzw. słupami - fikcyjnymi użytkownikami gruntów" należących do M.W., zaś same dopłaty były przekazywane bezpośrednio "do ręki" M.W.. Skoro zatem J.J., co wprost wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie był w dniu [...] maja 2011 r. faktycznym posiadaczem gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, gdyż grunty te były w posiadaniu M.W., to nie sposób takiego posiadania przypisać skarżącemu - wstępującemu w miejsce przekazującego, co z kolei oznacza, że skarżący nie spełniał warunków do przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W tym miejscu odnieść się należy do zarzutu skargi, dokonania ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zdaniem skarżącego, nie może stanowić dowodu w sprawie. W ocenie Sądu wskazany zarzut nie jest uzasadniony, brak jest bowiem przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego. Zakaz dowodowy wyrażony w art. 186 § 1 kodeksu postępowania karnego, dotyczy jedynie prowadzonego przed sądem powszechnym postępowania karnego Skarżący zarzuca w skardze, iż organy pominęły przy czynieniu ustaleń faktycznych wiarygodnego dowodu z zeznań stron. Ten zarzut jest także nie uzasadniony, bowiem jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wzięto w toku postępowania pod uwagę zeznania i wyjaśnienia złożone w postępowaniu karnym ale także uzupełniające zeznania złożone w postępowaniu administracyjnym, po wniesieniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. Nie jest także uzasadniony zarzut sformułowany w pkt. 6 skargi. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał bowiem, że zasadniczym dowodem w sprawie były protokoły przesłuchań a nie akt oskarżenia. Wobec powyższego, skoro zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji wyroku.