II SA/Go 540/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2016 r. sprawy ze skargi K.Ż. na czynność Starosty z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części opłaty za wydanie kart pojazdów I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności – odmowy zwrotu części opłat za wydanie kart pojazdów, II. uznaje obowiązek Starosty dokonania zwrotu na rzecz skarżącego K.Ż. części opłat w wysokości 850 (osiemset pięćdziesiąt) złotych pobranych za wydanie kart pojazdów marki [...] nr rejestracyjny [...] i [...] nr rejestracyjny [...], III. zasądza od Starosty na rzecz skarżącego K.Ż. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. K.Ż. wystąpił do Starosty o rejestrację samochodów [...], któremu decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nadany został numer rejestracyjny [...] oraz [...], któremu decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nadany został numer rejestracyjny [...], uiszczając jednocześnie opłatę w wysokości po 500 zł za wydanie kart dla tych pojazdów na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz.U. Nr 137, poz. 1310 – określanego dalej jako "rozporządzenie"), wydanego w oparciu o delegację ustawową wynikającą z art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 roku – Prawo o ruchu drogowym. Zgodniez § 1 rozporządzenia za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ rejestrujący pobierał opłatę w wysokości 500 zł, natomiast za wydanie wtórnika karty pojazdu organ rejestrujący pobierał opłatę w wysokości 75 zł. Wnioskiem z dnia [...] marca 2016 r. K.Ż. się do Starosty o zwrot nadpłaty za wydanie karty dla ww. pojazdów w wysokości po 425 zł. Pismami z dnia [...] marca 2016 r. [...] – doręczonym w dniu 30 marca 2016 r. - Starosta odmówił zwrotu żądanej kwoty za wydanie kart pojazdów podnosząc, iż roszczenie o zwrot tej opłaty uległo przedawnieniu. W pismach tych Starosta potwierdził, iż skarżący przy składaniu wniosków o rejestrację uiścił opłatę 500 zł za każdą kartę pojazdu. W związku z powyższym, K.Ż. pismem z dnia [...] kwietnia 2016r. skierował do Starosty wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, podtrzymując swoje żądanie o zwrot nadpłaconej kwoty wskazanej w piśmie z dnia [...] marca 2016r. W piśmie z dnia [...] maja 2016 r. stanowiącym odpowiedź na ww. wezwanie, organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w pismach z dnia [...] marca 2016 r., wskazując ponadto, iż organ nie dysponuje dowodami wpłat przez skarżącego dwóch opłat po 500 zł. Pismem z dnia [...] maja 2016r. K.Ż. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na czynność Starosty z dnia [...] marca 2015r. [...] i [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części opłaty za wydanie kart dla pojazdów marki [...] numer rejestracyjny [...] oraz [...] numer rejestracyjny [...] w kwocie po 425 zł, objętej wnioskiem z dnia [...] marca 2016 r., stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności, stwierdzenia obowiązku organu do zwrotu skarżącemu części opłaty za wydanie kart dla powyższych pojazdów oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia na podstawie, którego pobrano opłatę jest sprzeczny z art. 90 akapitem pierwszym Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, co zostało potwierdzone postanowieniem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007r. w sprawie C-134/07. Ponadto skarżący podniósł, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. akt U 6/04, stwierdził, iż powyższy przepis jest niezgodny z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący podkreślił również, iż za wydanie wtórnika karty pojazdu organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 75 zł. Stąd też pobrana od skarżącego kwota - wbrew treści art. 77 ust. 4 i ust. 5 p.r.d. – nie pozostawała w związku z kosztami związanymi z drukiem i dystrybucją kart pojazdów, a znacząco je przekraczała. W związku z tym uiszczona na podstawie cytowanego rozporządzenia opłata w kwocie 500 zł powinna zostać zakwalifikowana w zakresie nadwyżki ponad 75 zł jako podlegająca zwrotowi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podając, iż nie neguje samej zasadności żądania zwrotu kwoty odpowiadającej nienależnie uiszczonym opłaty za wydanie kart pojazdów, ale zdaniem organu skarżący winien okoliczność uiszczenia opłaty w sposób bezsprzeczny udowodnić. Starosta wskazał, iż nie dysponuje, z uwagi na upływ czasu dowodami wpłaty kwot po 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest odmowa Starosty dokonania czynności materialno-technicznej polegającej na zwrocie skarżącemu kwoty 850 zł, która to kwota stanowi część opłat, jakie skarżący uiścił za wydanie kart pojazdów w związku z rejestracją pojazdów sprowadzonych z zagranicy. Fakt uiszczenia przez skarżącego dwóch opłat w wysokości 500 zł każda został jednoznacznie przyznany przez organ w dwóch pismach z dnia [...] marca 2016 skierowanych do skarżącego ([...] i [...]), w których stwierdzono "W dniu [...].07.2004r. złożył Pan wniosek o rejestrację ww. samochodu i uiścił m.in. opłatę w wysokości 500 zł za wydanie karty pojazdu" i "W dniu [...].10.2004r. złożył Pan wniosek o rejestrację ww. samochodu i uiścił m.in. opłatę w wysokości 500 zł za wydanie karty pojazdu" Należy przy tym zwrócić uwagę na brak konsekwencji organu, który najpierw potwierdził fakt uiszczenia przez skarżącego opłat, a następnie w toku postępowania ten fakt zakwestionował, powołując się na brak z powodu upływu czasu dokumentów to potwierdzających. Skarżący wprawdzie nie przedstawił dowodu uiszczenia opłat w postaci pokwitowania, jednak przedstawione karty pojazdów i dowody rejestracyjne oraz przyznanie faktu uiszczenia opłat przez organ pozwalają na przyjęcie, że w dniach [...] lipca 2004r. i [...] października 2005r. skarżący uiścił dwie opłaty w wysokości 500 zł każda, za wydanie kart pojazdów sprowadzonych z zagranicy. Nie budzi wątpliwości, że opłata za wydanie karty pojazdu ma charakter administracyjnoprawny. W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07 (ONSAiWSA 2008 r. Nr 2, poz. 21), wskazano, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Przechodząc do merytorycznej oceny żądania skarżącego, dotyczącego zwrotu nadpłaconej opłaty za kartę pojazdu, wskazać trzeba w pierwszym rzędzie, że treść przepisu art. 77 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym była taka sama w dacie uiszczenia spornej opłaty, jak i aktualnie. Natomiast w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, obowiązującego w dacie uiszczenia opłat przez skarżącego, wydanego na podstawie delegacji ustawowej z art. 77 ust. 4 pkt 2 ustawy, zawierającej umocowanie dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu, opłatę za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium RP określono na kwotę 500 zł. Legalność powyższego przepisu zakwestionował Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r., w sprawie U 6/04, orzekł, że § 1 ust. 1 omawianego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP. Nadto Trybunał postanowił, że przepis powołanego rozporządzenia traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. W ocenie Sądu, pomimo że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezbędne odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu do dnia 1 maja 2006 roku przepis ten był niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Wskazać należy, że zgodnie z art. 178 Konstytucji RP sędziowie, w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają jedynie Konstytucji i ustawom. Oznacza to, że jeżeli sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej niż ustawa rangi, może odmówić z tego powodu jego stosowania. Nie ma rozbieżności zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie co do tego, że sąd może w toku rozpoznawania sprawy ocenić, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy (por. wyrok NSA z 24 lutego 2009 roku I OSK 418/08, uchwała NSA z 30 października 2000 roku oraz wyrok NSA w składzie 7 sędziów z 16 stycznia 2006 roku). Niezależnie od powyższego wskazać należy, że brak tytułu prawnego do poboru opłaty za okres po wejściu Polski do Unii Europejskiej wynika ze sprzeczności przepisów powołanego wyżej rozporządzenia z prawem wspólnotowym, gdyż naruszały one art. 28 i art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, żadne państwo członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty krajowe. Dane opodatkowanie można uznać za zgodne z art. 90 TWE tylko wtedy, gdy zostanie wykazane, że jest ono tak skonstruowane, iż wyklucza w każdym przypadku opodatkowanie przywożonych produktów w wyższym stopniu niż produktów krajowych oraz że nie wywołuje ono w żadnym razie dyskryminujących skutków. Istotne zatem znaczenie miała okoliczność, czy sporna opłata była w praktyce stosowana w ten sam sposób zarówno do przywożonych używanych pojazdów samochodowych, jak i do tych, które były nabywane w Polsce, bowiem te dwie kategorie stanowią produkty podobne w rozumieniu art. 90 akapit 1 TWE. Na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego nakładana była opłata w kwocie 500 zł. Natomiast w związku z nabyciem w Polsce podobnego pojazdu nie była nakładana żadna opłata, jeżeli pojazd był już zarejestrowany. Dokument karty pojazdu został wprowadzony w dniu 1 lipca 1999 r. Wtedy bowiem wszedł w życie przepis art. 77 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Na mocy ust. 1 tego artykułu, producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Ust. 2 tego art. stanowi, że karta pojazdu jest przekazywana właścicielowi. Zgodnie natomiast z treścią ust. 3 tego artykułu w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004 r. kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1 wydaje za opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Z powyższego wnioskować należy, że w związku z nabyciem pojazdu używanego już zarejestrowanego na terytorium Polski, który nie posiadał karty pojazdu, nie była nakładana żadna opłata. Dodać przy tym trzeba, że w przypadku nabycia pojazdu nowego w Polsce wydanie karty pojazdu obciążało producenta lub importera. Nabywca zatem również nie ponosił żadnej opłaty z tego tytułu. Z powyższego wynika, że w świetle art. 90 TWE, nakładana w myśl § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. opłata za kartę pojazdu używanego i sprowadzonego do Polski z zagranicy, w sytuacji, gdy z związku z nabyciem i zarejestrowaniem takiego samochodu w Polsce żadna opłata nie była pobierana, musi być uznana za pobraną nienależnie, tj. wbrew wynikającej z prawa europejskiego zasadzie ekwiwalentności obciążeń nakładanych na produkty krajowe i produkty z innych państw członkowskich. Kwestia zgodności przepisu regulującego pobieranie opłaty za kartę pojazdu z prawem wspólnotowym była przedmiotem wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożonego do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości przez Sąd Rejonowy w Jaworznie. W postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007r., C-134/07 (Piotr Kawala przeciwko Gmina Miasta Jaworzna, Dz.U.UE.C 2008/64/15), wskazano że artykuł 90 ust. 1 TWE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie, którą należy zapłacić w danym państwie członkowskim za wydanie pierwszej karty pojazdu, która to opłata jest w praktyce nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w państwie pobierającym opłatę używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w sytuacji, gdy odpowiedź na pytanie prawne zawiera interpretację prawa wspólnotowego, każdy sąd krajowy orzekający na podstawie analogicznego zagadnienia, które legło u podstaw wydania orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości WE, musi orzec zgodnie z tą wykładnią (por. E. Wojtaszek-Mik [w:] Pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości wspólnot europejskich, Warszawa 2007, s. 80). Ze względu na bezspornie analogiczny stan faktyczny niniejszej sprawy ze stanem sprawy, w której orzekał ETS, wykładnia art. 90 ust. 1 TWE jest wiążąca dla sądu krajowego przy dokonywaniu oceny zgodności § 1 ust. 1 cytowanego rozporządzenia. Rozważając kwestię ewentualnego przedawnienia roszczenia o zwrot nadpłaconej opłaty w oparciu o unormowania zawarte w prawie administracyjnym wskazać należy, że dopiero od dnia 1 stycznia 2010 r. opłata za wydanie karty pojazdu, o której mowa w prawie o ruchu drogowym, stanowi środki publiczne będące nieopodatkowanymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym - w rozumieniu art. 60 pkt 7 ustawy o finansach publicznych. Tym samym dopiero do opłat za wydanie karty pojazdu uiszczonych po dniu 31 grudnia 2009 r. stosuje się przepisy ustawy o finansach publicznych z 29 sierpnia 2009 r. oraz odpowiednio ( art. 67 in fine ) przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa, regulujące terminy przedawnienia wynikające z tej ustawy. Powyższe akty prawne nie mają zastosowania do opłat nienależnie pobranych przed tym dniem i podlegających zwrotowi, które należy traktować jako świadczenia pieniężne pobrane bez podstawy prawnej. Dotyczy to w szczególności stosowania przepisów dotyczących przedawnienia, którego konsekwencją jest wygaśnięcie zobowiązania uiszczenia przez stronę, czy też zwrotu przez organ opłaty, a zawartych w art. 59 i następne Ordynacji podatkowej. Wynika to z treści art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych, który stanowi, że do spraw dotyczących nieopodatkowanych należności budżetowych, o których mowa w art. 60 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie nowej ustawy o finansach publicznych stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis ten nie ma zastosowania do niniejszej sprawy, gdyż dotyczy on spraw będących w toku, skoro powiada o sprawach wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, czyli przed dniem 1 stycznia 2010 r. Oznacza to brak w niniejszej sprawie podstawy prawnej do odpowiedniego zastosowania przepisów o przedawnieniu wynikających z rozdziału III Ordynacji podatkowej. Mając powyższe na uwadze, skargę należało uznać za zasadną i na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdzić bezskuteczność zaskarżonej czynności. W oparciu o art. 146 § 2 p.p.s.a. uznano obowiązek Starosty dokonania zwrotu skarżącemu części uiszczonych opłat w wysokości 850 zł. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot powyższych kosztów w kwocie 697 zł, na którą to kwotę składa się uiszczona opłata sądowa w wysokości 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym w wysokości 480 zł oraz uiszczona opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł.