II SA/Go 553/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 września 2014 r. przyznającego prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł oraz oddalającego wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki wiatrołapu postanawia: 1. przyznać zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. W dniu 23 lipca 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęła skarga L.K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki wiatrołapu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 28 lipca 2014 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. Dnia 11 sierpnia 2014 r. do Sądu wpłynął wniosek L.K. złożony na urzędowym formularzu PPF o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2100-2200 zł (netto). Wskazała też, że na jej wyłącznym utrzymaniu pozostaje studiująca córka, której przekazuje co miesiąc kwotę około 1200 zł. Skarżąca omówiła również wydatki związane z użytkowaniem mieszkania, które wynoszą miesięcznie około 800 zł. Postanowieniem z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt II SA/Go 553/14, Referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Pismem z dnia [...] października 2014r. L.K. złożyła sprzeciw od postanowienia Referendarza, w którym podniosła, że dokonana przez niego ocena jest powierzchowna i nie ocenia w sposób prawidłowy jej sytuacji materialnej. Wskazała, że w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględniono kosztów ogrzewania mieszkania, węgla, drzewa i gazu, które w skali miesiąca wynoszą około 400 zł. Podała też, że jej dochody wystarczają wyłącznie na pokrycie kosztów studiów córki i opłat związanych z eksploatacją mieszkania. Nie wystarczają natomiast na utrzymanie skarżącej, wyżywienie, koszty ubrań, leków, wizyt u lekarzy, środków higieny osobistej i innych. Wszystkie wskazane potrzeby zaspokaja z debetu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2012 r., poz. 270 – dalej "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 246 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pomoc ta ma służyć najuboższym, jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści cytowanego powyżej art. 246 § 1 p.p.s.a. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Odnosząc się do wniosku L.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy w pierwszej kolejności wskazać, że jej przeciętny miesięczny dochód wynosi 2100 -2200 zł (netto). W orzecznictwie natomiast wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 89/11, LEX nr 783930). Prawo pomocy ma służyć podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt I OZ 819/10, LEX nr 742076). Zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest ona w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Również w złożonym sprzeciwie strona skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności uzasadniających zwolnienie ją od ponoszenia kosztów postępowania w całości. Nadto należy zauważyć, że dochód skarżącej w okresie lipiec – sierpień 2014 r. wyniósł 7589 zł (netto). Skoro L.K. zdecydowała się na zainicjowanie postępowania sądowego w przedmiotowej sprawie, powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów tego postępowania i w odpowiednim czasie zabezpieczyć środki na ten cel. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącej Sąd wziął pod uwagę podnoszoną okoliczność, iż pomaga finansowo studiującej córce, wskazane przez nią koszty utrzymania i eksploatacji mieszkania, a także wysokość wpisu sądowego (500 zł) i uznał, że sytuacja materialna umożliwia L.K. uiszczenie części wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie i rodziny utrzymaniu. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.