II SA/Go 557/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na skutek sprzeciwu P.L. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. P.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2016r., nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości. W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi P.L. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżący podał, że nie jest w stanie uiścić żądanych kosztów, gdyż ma sześć spraw dotyczących opłaty planistycznej. Działki zostały sprzedane pięć lat temu, zaś kwoty uzyskane z ich sprzedaży zostały przeznaczone na prowadzenie gospodarstwa rolnego i utrzymanie rodziny, przeznaczone zostały również na potrzeby dzieci. Skarżący jest właścicielem domu z 1982 r. o powierzchni użytkowej ok. 120 m², 7,2 ha gruntów rolnych, w tym gruntów leśnych 1,6 ha, nadto posiada 20.000 zł oszczędności oraz samochód osobowy z 2002 r. i traktor z 1970 r. Jego dochód to 8.000 zł z tytułu dopłat unijnych. W zakresie wydatków zadeklarował składkę na KRUS w wysokości 400 zł na kwartał, opłaty za energię elektryczną w wysokości 300 zł oraz za wodę w wysokości 100 zł, a także podatek od nieruchomości w wysokości 170 zł na kwartał. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania wyciągów z wszystkich rachunków bankowych za okres od maja do lipca 2016 r., zestawienie wszystkich płatności otrzymanych w związku z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego w latach 2015 i 2016 (odpisy decyzji ARiMR), przedłożenie rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (domu) i dotyczących ewentualnych kosztów zakupu leków (leczenia), skarżący w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. oświadczył, iż posiada jeden rachunek bankowy, natomiast wysokość posiadanych dopłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego została wskazana w złożonym wniosku. Postanowieniem z dnia 8 września 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz wskazał m.in., iż P.L. nie uzupełnił złożonego wniosku zgodnie z wezwaniem. Nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, decyzji w sprawie przyznanych dopłat, a także rachunków obrazujących ponoszone koszty utrzymania. W tej sytuacji nie było możliwe dokonanie wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek i oszczędności. Z treści wniosku wynika, że skarżący nie tylko osiąga dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 8.000 zł, ale także posiada oszczędności w wysokości 20.000 zł. Dodatkowo wpis od skargi jest niski (100 zł). Skarżący podał wprawdzie, że obciąża go również wpis w innych sprawach wszczętych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, jednakże w sprawach tych wpis sądowy od skarg również jest niski, wynosi bowiem 100 zł. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz obiektywnie pozbawionych możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał, że zachodzi wobec niego ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – określanej dalej jako p.p.s.a.). Od powyższego postanowienia referendarza sądowego P.L. wniósł sprzeciw. Podniósł, iż nie zostały rozważone wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego rozpoznania jego wniosku. W jego uzasadnieniu błędnie podano, iż miesięczny dochód z gospodarstwa to 8.000 zł, podczas gdy dochód taki skarżący osiąga w skali roku. W tym kontekście należało porównać koszty ponoszone przez skarżącego i to przy wzrastających kosztach codziennego utrzymania, które podał na przesłanym formularzu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych okazał się niezasadny. W razie wniesienia sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego zastosowanie znajduje przepis art. 260 p.p.s.a. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód na tyle niski, że nie pozwala on na uiszczenie kosztów postępowania sądowego, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Ma ono służyć osobom najuboższym, to jest takim, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści przytoczonego art. 246 § 1 p.p.s.a. Treść wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy wskazuje, iż posiada on gospodarstwo rolne o powierzchni 7,2 ha, w tym grunty leśne o powierzchni 1,6 ha. Nadto skarżący zadeklarował posiadanie oszczędności w wysokości 20.000 zł, dochód z tytułu dopłat unijnych do gruntów rolnych w wysokości 8.000 zł, samochód osobowy z 2002 r. oraz traktor z 1970 r. Jako ponoszone wydatki wymienił składkę na KRUS w wysokości 400 zł na kwartał, opłaty za energię elektryczną w wysokości 300 zł oraz za wodę w wysokości 100 zł, a także podatek od nieruchomości w wysokości 170 zł na kwartał. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, iż posiadanie przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy stałych dochodów oraz nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania, działki) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wprawdzie okoliczność taka nie może być podstawą do "automatycznego" odmówienia stronie zwolnienia od kosztów, bez pełnego zbadania jej sytuacji majątkowej przedstawionej we wniosku (por. postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 89/11), jednakże w rozpatrywanej sprawie analiza akt sprawy nie dostarcza jakichkolwiek podstaw do uznania, iż skarżący nie jest w stanie pokryć należnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania. Przede wszystkim skarżący pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, decyzji w sprawie przyznanych dopłat, a także rachunków obrazujących ponoszone koszty utrzymania. Tymczasem w wezwaniu wskazano, iż nieprzedstawienie ich będzie się wiązało z rozpatrzeniem wniosku w oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący posiada (wedle swego oświadczenia) oszczędności w kwocie 20.000 zł. Ze zgromadzonej sumy jest zatem w stanie bez trudu pokryć należne koszty sądowe, nawet jeśli weźmie się pod uwagę fakt równoczesnego wszczęcia przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym sześciu spraw ze skarg P.L. – zwłaszcza że wysokość wpisów w tych sprawach nie jest wysoka, w każdej ze spraw wynosi bowiem 100 zł. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazuje się, iż posiadanie przez stronę oszczędności wyklucza przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienia NSA z 23 lutego 2016 r., sygn. akt II OZ 182/16 oraz z dnia 12 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 238/16). Odnosząc się do zawartego w sprzeciwie zarzutu, iż zadeklarowany przez skarżącego dochód z tytułu dopłat unijnych został przez referendarza sądowego błędnie oceniony jako 8.000 zł w skali miesiąca zamiast w skali roku należy zwrócić uwagę, iż wypełniając wniosek PPF skarżący nie tylko nie wskazał przedziału czasowego, w jakim dochód ten osiąga, ale wymienioną kwotę wpisał w rubryce "łączny dochód", tuż pod rubryką zatytułowaną "dochód miesięczny netto" – a więc w sposób sugerujący, iż podana kwota odnosi się do miesiąca, a nie do roku. Wprawdzie Sądowi wiadomym jest z urzędu, iż środki pomocowe tytułem dopłat do gruntów rolnych wypłacane są rolnikom na dany rok, a nie co miesiąc, jednakże nie mogło to wpłynąć na ocenę prawidłowości postanowienia referendarza sądowego. Dopłaty te stanowią bowiem stały dochód skarżącego, zaś jego sytuację materialną, w tym wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie, należy oceniać łącznie z pozostałymi, opisanymi wyżej okolicznościami sprawy. Podsumowując, posiadanie przez skarżącego gospodarstwa rolnego (z którego może on osiągać stały dochód prowadząc je samodzielnie lub oddając w dzierżawę innej osobie), dodatkowego stałego dochodu z tytułu dopłat unijnych do gruntów rolnych, a przede wszystkim oszczędności w wysokości 20.000 zł wyklucza możliwość przyznania w rozpatrywanej sprawie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Koszty te skarżący jest bowiem w stanie pokryć bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania. Wskazane okoliczności świadczą o prawidłowości orzeczenia referendarza sądowego, wobec czego brak było podstaw do zmiany tego rozstrzygnięcia. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.