II SA/Go 561/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P.L. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8 września 2016r. sygn. akt II SA/Go 561/16 o odmowie przyznania prawa pomocy wydanego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości p o s t a n a w i a : utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Na postawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 4 lipca 2016 r. P.L. został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od wniesionej skargi w wysokości 100 (sto) złotych, pod rygorem odrzucenia skargi. Dnia 18 lipca 2016 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji czynności podjętych przez Sąd, w wyznaczonym terminie, wnioskodawca złożył w/w wniosek na urzędowym formularzu PPF, żądając zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 8 września 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. po rozpoznaniu wniosku P.L. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych odmówił przyznania prawa pomocy wyjaśniając, że wnioskodawca nie wykazał, że zachodzi ustawowa przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej p.p.s.a.), co stanowiło podstawę odmowy przyznania pomocy w powyższym zakresie. Wnosząc sprzeciw od powyższego postanowienia, P.L. wskazał, że składając wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył na formularzu oświadczenie co do jego stanu majątkowego. Błędnie jednakże odczytano złożone w tym zakresie wyjaśnienie, uznając, ze prowadzone przez niego gospodarstwo rolne przynosi dochód w wysokości 8000 (osiem tysięcy) złotych miesięcznie. Wyjaśnił, że nie składał zeznania podatkowego. Podkreślił również, ze z uwagi na rosnace koszty utrzymania złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, aby móc skorzystać z prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. zważył, co następuje. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Istotne jest jednak to, że instytucja pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Choć niewątpliwie celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. To jednak obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, i - co istotne dla niniejszej sprawy - wykaże to w sposób przekonywujący. Podkreślić dobitnie należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Pomoc państwa w tym zakresie ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W postanowieniu z dnia 8 września 2016 r. Starszy referendarz sądowy stosownie do złożonego na formularzu urzędowym oświadczenia przyjął, że miesięczny dochód P.L. z tytułu prowadzonej działalności rolniczej wynosi 8000 (osiem tysięcy) złotych (netto), a ponadto skarżący posiada 20.000 (dwadzieścia tysięcy) złotych. Nawet przy uwzględnieniu wskazanych we wniosku, a podkreślonych we wniesionym sprzeciwie miesięcznych kosztów utrzymania, które wynoszą 900 (dziewięćset) złotych miesięcznie, oraz 170 (sto siedemdziesiąt) złotych na kwartał tytułem uiszczenia podatku, skarżący dysponuje dochodem na poziomie 8.000 (osiem) złotych. Fakt ten wprawdzie w sprzeciwie zakwestionowano. Jednakże skarżący, wskazując że jest to błędne założenie. Jednakże skarżący nie wskazał w tym zakresie żadnych dodatkowych informacji. Po mimo wezwania, jakie skierowano do niego dnia 23 sierpnia 2016 r. nie przedłożył żadnych dokumentów, które pozwalały by określić jego rzeczywistą sytuację finansową. W odpowiedzi na to wezwanie, w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r., P.L. wyjaśnił jedynie, że wszystkie informacje zawarł już we wniosku. Wyjaśnił jednocześnie, że posiada jeden rachunek bankowy, co do którego złożył stosowne oświadczenie w formularzu. Określony w ramach niniejszego postępowania wpis sądowy to zaledwie 100 (sto) złotych. Pomijając już kwestię miesięcznego dochodu uzyskiwanego przez stronę, zauważyć należy, że posiada on oszczędności w kwocie 20.000 (dwadzieścia tysięcy) złotych. W tych okolicznościach trudno zatem zaakceptować twierdzenie skarżącego, że uiszczenie kwoty kosztów sądowych, która wynosi 100 (sto) złotych, czy nawet dalszych - potencjalnych jedynie - kosztów postępowania związanych np. ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia (100 zł), czy skargi kasacyjnej (100 zł), przy posiadanych oszczędnościach, może faktycznie zagrozić zdolności skarżącego zaspokojenia swoich i rodziny koniecznych potrzeb życiowych, i to nawet przy uwzględnieniu faktu, że Skarżący złożył do tut. Sądu aż sześć skarg. W każdej bowiem wpis sądowy określono na tym samym poziomie. Skarżący, po mimo wezwania Sądu, nie skorzystał z możliwości złożenia dokumentów, które w sposób rzetelny i kompleksowy obrazowałyby jego trudną – jak stara się zasugerować (bo nawet nie wskazać wprost) w swoich pismach – sytuację finansową. Zdaniem Sądu w tak określonych, w oparciu o oświadczenia skarżącego, okolicznościach, nie można przyjąć, że jego sytuacja jest choćby porównywana do sytuacji osób, które nie uzyskują żadnego dochodu, osób bezrobotnych, czy też osób korzystającymi stale ze świadczeń z pomocy społecznej, dla których prawo pomocy bardzo często stanowi jedyną gwarancję skorzystania z prawa do sądu. Trzeba natomiast pamiętać, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i co do zasady powinna je ponosić, o ile nie wykaże w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do przyznania jej w tym zakresie pomocy państwa. Przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku skarżącego, który sam wskazuje na dysponowanie oszczędnościami rzędu 20.000 (dwadzieścia tysięcy) złotych, pozostawałoby w wyraźnej sprzeczności z zasadami przyznawania pomocy państwa w tym zakresie, w tym także z zasadą sprawiedliwości i solidarności społecznej. Wobec więc okoliczności wynikających z wniosku i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy uznać należy, że referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. P.L. nie wykazał bowiem żadnych szczególnych przyczyn, dla których zasadne byłoby odstąpienie w jego wypadku od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy skierowane jest bowiem do podmiotów o rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, z której nie są w stanie samodzielnie wyjść, nie może natomiast zmierzać do ochrony majątku prywatnego takich podmiotów. Mając na uwadze powyższe, zapadłe w przedmiocie prawa pomocy orzeczenie utrzymano w mocy w oparciu o art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.