II SA/Go 563/17

Dnia 27 września 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu kosztów powstałych w związku z usunięciem, przechowywaniem oraz oszacowaniem samochodu p o s t a n a w i a : 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części przekraczającej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem wpisu od skargi, 2. w pozostałym zakresie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oddalić, 3. ustanowić adwokata. A.P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu kosztów powstałych w związku z usunięciem, przechowywaniem oraz oszacowaniem samochodu. Dnia 21 sierpnia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, iż jako osoba odbywająca karę pozbawienia wolności przebywa w zakładzie karnym. Jest zatrudniony odpłatnie od [...] czerwca 2016 r. na podstawie umowy o dzieło. Jego miesięczne wynagrodzenie w tym okresie wahało się od 85,05 zł w pierwszym miesiącu świadczenia pracy do 1007,92 zł w lipcu 2017 r., po wszelkich potrąceniach, w tym na podatek dochodowy, cele określone w przepisach Kodeksu karnego wykonawczego oraz na zajęcia egzekucyjne, które ustały od miesiąca stycznia 2017 r. W formularzu PPF skarżący podał, iż naprawia wyrządzoną przez siebie szkodę w wysokości 2400 zł, spłacając po 30 zł miesięcznie. Nadto skarżący według własnego oświadczenia nie uzyskuje dochodów z tytułu działalności gospodarczej czy świadczeń z tytułu np. renty. Nie posiada mieszkania, samochodu, oszczędności, papierów wartościowych ani innych przedmiotów wartościowych, jak również nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Do wniosku PPF skarżący załączył wydane przez Zakład Karny zaświadczenie o wysokości dochodów uzyskiwanych z tytułu umowy o dzieło, dokonywanych potrąceń oraz kwot przekazywanych do jego dyspozycji. Zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. skarżący został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni oryginałów lub odpisów dokumentów potwierdzających: ponoszenie kosztów tytułem naprawy wyrządzonej szkody w wysokości 2.400 zł, wysokość innych ewentualnych potrąceń, w tym np. komorniczych, niewymienionych w zaświadczeniu o dochodach z dnia 1 sierpnia 2017 r., załączonym do formularza PPF, stosowane leczenie (o ile skarżący takie przechodzi) – np. poprzez przedłożenie zaświadczenia lekarskiego o ewentualnie przyjmowanych lekach – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Pismem z dnia [...] września 2017 r., w odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, iż jakichkolwiek potrąceń komorniczych obecnie nie ma, gdyż uregulował je w całości. Nadto oświadczył, iż obecnie naprawia wyrządzoną szkodę, na dowód czego przedstawił odpis uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt [...]. Wniosek o przyznanie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych obiektywnie możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł (postanowienie NSA z 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Ponadto prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Analiza treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanej przez skarżącego dokumentacji prowadzi do konkluzji, że nie spełnia on przesłanek do udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż sam fakt pobytu wnioskodawcy w zakładzie karnym na podstawie prawomocnego wyroku sądowego nie oznacza, iż jego wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie z tej tylko przyczyny, niejako automatycznie uwzględniony w całości. Wniosek ten musi podlegać kompleksowej ocenie, podobnie jak w przypadku każdej innej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżący jako osoba pozbawiona wolności i przebywająca w zakładzie karnym, ma zapewnione wyżywienie na podstawowym poziomie oraz podstawową opiekę lekarską. Pozostaje zatrudniony na umowę o dzieło i z tego tytułu osiąga dochody. Od daty wydania zaskarżonej decyzji ([...] kwietnia 2017 r.) uzyskał, po wszelkich potrąceniach, następujące wynagrodzenie netto za pracę: w maju – 643,68 zł, w czerwcu – 296,37 zł, w lipcu – 1007,92 zł. Nie wykazał, aby miał kogokolwiek na utrzymaniu bądź ponosił jakiekolwiek koszty leczenia. Oświadczył wprawdzie, że z uzyskanego wynagrodzenia naprawia wyrządzoną swoim przestępstwem szkodę w kwocie 2400 zł, lecz nie wykazał tej okoliczności jakimkolwiek dokumentem pomimo, iż został do tego wezwany zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. Nie przedstawił żadnego potwierdzenia przelewu bankowego, przekazu pocztowego ani jakiegokolwiek innego dokumentu świadczącego o przeznaczaniu swych dochodów na naprawę wyrządzonej szkody. Z nadesłanego odpisu uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt [...] wynika jedynie fakt wyrządzenia przez skarżącego szkody oraz orzeczenie tego sądu zobowiązujące go do jej naprawienia, nie zaś to, że skarżący obowiązek ten aktualnie realizuje. Tym bardziej, iż opisany wyrok został wydany [...] kwietnia 2013 r., a więc ponad cztery lata temu i skarżący w żaden sposób nie udowodnił, że nadal spłaca to zobowiązanie. Wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866), czego w niniejszej sprawie, w odniesieniu do deklarowanego przez siebie naprawiania wyrządzonej szkody, skarżący nie uczynił. Oświadczenie skarżącego w tym zakresie, jako niepotwierdzone, nie mogło zatem zostać uznane za wiarygodne. Jednakże nawet gdyby wbrew powyższej argumentacji dać wiarę oświadczeniu skarżącego o naprawianiu wyrządzonej szkody, to spłacanie tego zobowiązania w kwotach po 30 zł miesięcznie w żaden sposób nie może wpłynąć na możliwość pokrycia przez skarżącego z uzyskiwanych dochodów (przy niewykazaniu jakichkolwiek innych obciążeń finansowych) części należnych w niniejszej sprawie kosztów sądowych. Zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) należny w niniejszej sprawie wpis sądowy od skargi wyniósłby 400 zł. W sytuacji uzyskiwania przez skarżącego dochodów w ustalonej wyżej wysokości uznać należało, iż obciążenie skarżącego pełną wysokością tego wpisu oraz innymi ewentualnymi kosztami sądowymi byłoby nadmierne i trudne do zrealizowania przez niego, zwłaszcza z uwagi na zróżnicowaną wysokość miesięcznego wynagrodzenia za pracę. Z tego względu, celem zapewnienia skarżącemu możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu, uznano za zasadne zwolnienie skarżącego w niniejszej sprawie od kosztów sądowych w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od tych kosztów w części przekraczającej kwotę 200 złotych tytułem wpisu od skargi. Jednocześnie uznano, że ustalona sytuacja majątkowa skarżącego pozwala mu na poniesienie częściowego ciężaru finansowego niniejszego postępowania i uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 200 zł, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego, w wyniku czego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w tej właśnie części został oddalony. Orzeczenie zawarte w pkt 1 i 2 niniejszego postanowienia oznacza zatem, że skarżący będzie obowiązany do uiszczenia części wpisu od skargi w kwocie 200 zł, zaś od pozostałej części wpisu oraz od innych ewentualnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie będzie zwolniony. Dodatkowo stwierdzić należało, iż wydatek związany z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe skarżącego, osiągającego dochód w ustalonej wyżej wysokości. Z tego względu zasadne jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.