II SA/Go 567/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2017 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.T. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji oraz odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013. p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 3 listopada 2016 r. oddalił skargę W.T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji oraz odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013. Dnia 17 stycznia 2017 r. do sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku W.T. wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika bez uszczerbku we własnym utrzymaniu. Skarżący podał, że posiada majątek stanowiący współwłasność z jego byłą żoną. W.T. wskazał, że jego dochód z tytułu wynajmu lokali i dopłat wynosi 6.333 zł (miesięcznie netto). Nadto skarżący przedstawił ponoszone wydatki: rata kredytu – 1.300 zł, opłaty za trzy mieszkania – 1.900 zł, podatek – 510 zł. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Należy wskazać, że według oświadczenia W.T. jego miesięczny dochód wynosi 6.333 zł (netto). W orzecznictwie stwierdzono, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Zważyć również trzeba, że w postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek oraz oszczędności. Skarżący jest współwłaścicielem domu letniskowego, mieszkania oraz 11 ha nieruchomości oraz dwóch samochodów osobowych. Fakt, że majątek stanowi współwłasność nie oznacza, że skarżący nie może osiągnąć z majątku korzyści, np. poprzez zbycie (obciążenie) udziału. Zważyć również trzeba, że skarżący nie wykazał okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Za taką okoliczność nie może być uznana spłata kredytu (1.300 zł miesięcznie). Należy bowiem podnieść, że kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie wskazał, by miał problemy ze spłatą kredytu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Należy również wskazać, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. W orzecznictwie zwraca się uwagę, iż przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu (postanowienie NSA z dnia 21 września 2015 r., I FZ 287/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne czy pobierające niskie świadczenia emerytalno-rentowe. Nie można również tracić z pola widzenia, że wpis od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie jest niski (100 zł). Z uwagi na powyższe nie sposób uznać, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych i ponieść wydatków w celu ustanowienia zawodowego pełnomocnika. W konkluzji należy zatem stwierdzić, że W.T. nie wykazał, że zachodzi ustawowa przesłanka o której mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i dlatego na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w sentencji postanowienia.