II SA/Go 569/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2009 r. wniosku J.R. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Go 569/08 w sprawie ze skargi na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania doraźnej pomocy pieniężnej postanawia: odrzucić wniosek o przywrócenie terminu. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Go 569/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...], stwierdzając, jednocześnie na podstawie art. 152 ppsa, iż decyzja ta podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Wyrok ten ten stał sie prawomocny z dniem 16 kwietnia 2009 r. Stroną tego postępowania była M.R.. W dniu 17 lipca 2009 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek J.R. (syn M.R.) o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od w/w wyroku. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, iż skarżąca – M.R. zmarła dnia [...] kwietnia 2009 r., on natomiast jest jej spadkobiercą. W piśmie z dnia [...] lipca 2009r. (data prezentaty : 6 sierpnia 2009r.) J.R. wyjaśnił, iż działając w imieniu własnym wnosi o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku Sąd zobligowany jest zbadać legitymację skargową, zachowanie terminu oraz warunków formalnych wniosku, a przede wszystkim dokonuje oceny dopuszczalności tego wniosku. Istotne znaczenie dla rozpatrzenia złożonego przez J.R. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ma ustalenie, kto może wnieść wniosek o którym mowa w art. 86 ppsa. W związku z tym zasadnicze znaczenie, dla ustalenia dopuszczalności wniesionego przez J.R. wniosku, ma ustalenie, czy w związku ze śmiercią skarżącej M.R., jako jej następca prawny, również w zakresie spraw objętych skargą, wnioskodawca wstąpił w prawa skarżącej, i w konsekwencji czy przysługuje mu prawo złożenia takiego wniosku. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1279 ze zm. – dalej jako "ppsa") w sytuacji, gdy strona postępowania sądowoadministracyjnego nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Jednakże przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 ppsa). Prawo złożenia wniosku, co wynika z literalnego brzmienia w/w przepisu przysługuje stronie. Jednakże uprawnienie do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, w myśl art. 12 ppsa, przysługuje także uczestnikom postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, iż wniosek wniesiony przez osobę nieuprawnioną jest w rozumieniu art. 88 ppsa niedopuszczalny i jako taki podlega odrzuceniu. W myśl art. 32 ppsa w postępowaniu w sprawie sądowadministracyjnej stronami postępowania są skarżący oraz organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi. Natomiast skargę wnieść może każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (art. 50 § 1 ppsa), a także inne podmioty, którym ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (art. 50 § 2 ppsa). Odpowiednio natomiast, uczestnikiem postępowania sądowadministracyjnego, zgodnie z art. 33 § 1 ppsa, jest osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym ( jako strona tego postępowania lub na prawach strony), a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego. Także osoba, która w toku postępowania administracyjnego nie uczestniczyła, lecz wynik postępowania dotyczy jej interesu prawnego, może zgłosić swój udział w postępowaniu sądowadministracyjnym, w charakterze uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego ( art. 33 § 2 ppsa). Wymienionym wyżej podmiotom przysługuje szereg uprawnień służących ochronie ich uprawnień procesowych i interesu prawnego w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Jednym z takich uprawnień jest właśnie możliwość wniesienia wniosku o przewrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej, której strona nie dokonała bez swojej winy w terminie (art. 86 ppsa). Przedmiotem rozpatrzenia przez Sąd jest wniosek J.R. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 12 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Go 569/08 wydanego w sprawie ze skargi M.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]. Wnioskodawca – J.R. jest synem zmarłej strony skarżącej – M.R.. Przedmiotem postępowania w sprawie sygn. akt II SA/Go 569/08 była skarga M.R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania doraźnej pomocy pieniężnej. Określone prawa i obowiązki administracyjne strony, które mogą stanowić przedmiot postępowania sądowadministracyjnego, podlegają dziedziczeniu, w tym znaczeniu, iż przechodzą na następców prawnych po zmarłej stronie lub uczestniku postępowania. Oczywiste jest, że w związku z przejściem tych uprawnień i obowiązków o charakterze materialnym na spadkobierców, po ich stronie powstają procesowe uprawnienia ochrony swojego interesu prawnego w toku postępowania administracyjnego i sądowego. W konsekwencji, w przypadku, gdy przedmiotem postępowania sądowadministracyjnego są prawa, które nie są ściśle związane z osobą, spadkobiercy wstępują w prawa strony (uczestnika postępowania) po jej śmierci. Normatywnym wyrazem tej zasady, jest wynikający z przepisu art. 124 § 1 pkt 1 ppsa obowiązek zawieszenia postępowania w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela. Obowiązek ten nie dotyczy jedynie takich sytuacji, gdy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego (art. 124 § 3 ppsa). Śmierć strony nie wywołuje konieczności zawieszenia postępowania, jeśli sprawa dotyczy praw i obowiązków ściśle osobistych, nieprzechodzących na następców prawnych strony - art. 124 § 3 ppsa(por. postanowienie SN z 23 kwietnia 1985 r., III CZP 16/85 OSNCP, 1985, nr 12, poz. 195). W takich przypadkach śmierć strony musi skutkować umorzeniem postępowania (art. 161 § 1 pkt 2), chyba że przepisy szczególne przewidują jakieś inne konsekwencje dla takiej sytuacji (Romańska Marta, Knysiak-Molczyk Hanna, Woś Tadeusz (redakcja), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, LexisNexis, s. 448). Z sytuacjami określonymi w art. 161 § 1 pkt 2 mamy do czynienia wówczas, kiedy skarga dotyczy aktu lub czynności związanych ściśle ze sferą praw i obowiązków osobistych określonego podmiotu (np. odmowy wydania paszportu, wymeldowania, bądź cofnięcia prawa jazdy). W odniesieniu natomiast do innych aktów i czynności sąd musi dokonać oceny, czy w przypadku śmierci skarżącego - adresata zaskarżonego aktu lub czynności i zgłoszenia się innej osoby, postępowanie dotyczy jej interesu prawnego. Wprawdzie bowiem w prawie administracyjnym nie występuje generalna zasada następstwa prawnego w odniesieniu do praw i obowiązków regulowanych normami tego prawa, niemniej jednak mogą występować takie sytuacje, kiedy określone prawa lub obowiązki (w szczególności o charakterze cywilnoprawnym), wynikające z decyzji administracyjnej, mogą wiązać się ze sferą prawną innego podmiotu (Romańska Marta, Knysiak-Molczyk Hanna, Woś Tadeusz (redakcja), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, LexisNexis, s. 580). Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej przez M.R. decyzji Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] stanowił przepis art. 19 ust. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. nr 42 poz. 371 ze zm.). Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy kombatantom i innym osobom uprawnionym znajdującym się w trudnych warunkach materialnych oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych - może być przyznana doraźna lub okresowa pomoc pieniężna. Pomoc taka może być również przyznana na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa, opłacanie pomocy pielęgnacyjnej, a w stosunku do niewidomych oraz ciężko poszkodowanych inwalidów - kosztów zakupu innego, ułatwiającego pracę i życie, sprzętu pomocniczego. W szczególnie uzasadnionych przypadkach Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na wniosek kombatanta, innej osoby uprawnionej lub osoby, o której mowa w ust. 2a, może przyznać pomoc pieniężną na innych warunkach niż określone w rozporządzeniu, o którym mowa w ust. 5 (art. 19 ust. 6 ustawy). Ustawodawca wprost ograniczył krąg osób uprawnionych po zmarłym kombatancie do wdów lub wdowców - emerytów, rencistów lub inwalidów (art. 19 ust. 2 a ustawy). W myśl przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - kombatantom, a także w pewnym zakresie innym osobom uprawnionym, o których mowa w art. 2 i 4 ww. ustawy, przysługuje szereg publicznych praw podmiotowych, które ustawa określa mianem uprawnień pracowniczych, emerytalnych, uprawnień związanych z ochroną zdrowia, pomocą socjalną itp. Część z tych praw, mocą wyraźnych przepisów ustawy, przysługuje również członkom rodzin osób uprawnionych. Na przykład, zgodnie z art. 12 ust. 1 tej ustawy, kombatantom będącym inwalidami wojennymi lub wojskowymi przysługują świadczenia pieniężne i inne uprawnienia przewidziane w przepisach ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 1a i 2 wskazanego artykułu, większość tak określonych świadczeń pieniężnych i uprawnień należy się także m.in. "członkom rodzin pozostałym po kombatantach będących inwalidami wojennymi lub wojskowymi". Dokumentem potwierdzającym prawo do korzystania z uprawnień, o których mowa w ust. 1, jest legitymacja osoby represjonowanej wystawiona przez organ rentowy (art. 12 ust. 5 ustawy), która podlega z dniem śmierci osoby represjonowanej anulowaniu przez organ rentowy (art. 12 ust. 6). Osobna grupa uprawnień przysługuje z kolei wyłącznie małżonkom zmarłych kombatantów i innych osób uprawnionych. I tak np., zgodnie z art. 19 ust. 1 i 2 ww. ustawy, kombatantom znajdującym się w trudnych warunkach materialnych oraz w związku z zaistnieniem zdarzeń losowych - może być przyznana doraźna lub okresowa pomoc pieniężna. Pomoc taka może być również przyznana na częściowe pokrycie kosztów zakupu wózka inwalidzkiego, sprzętu rehabilitacyjnego, dostosowanie pomieszczeń mieszkalnych do rodzaju inwalidztwa, opłacanie pomocy pielęgnacyjnej, a w stosunku do niewidomych oraz ciężko poszkodowanych inwalidów - kosztów zakupu innego ułatwiającego pracę i życie sprzętu pomocniczego. Ustęp 2a cytowanego artykułu wskazuje natomiast, że uprawnienia, o których mowa w ust. 1 i 2, przysługują również "wdowom lub wdowcom - emerytom, rencistom lub inwalidom pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych" (Ewa Szczygłowska, Sukcesja uprawnień i obowiązków administracyjnych, Oficyna 2009, Lex nr: 98472). Jednakże nawet w tym zakresie, nie mamy do czynienia z następstwem prawnym, lecz z sytuacją, gdy wdowiec czy też wdowa po kombatancie jako posiadający szczególne, prawem określone, kwalifikacje i cechy osobiste nabywa własne prawo do określonego świadczenia. Także w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż uprawnienia kombatanckie określone w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 42 poz. 371 ze zm.) przysługują kombatantom i osobom, o których mowa w art. 2 i 4 tej ustawy i przyznawane są w trybie jej przepisów. Ukształtowane zostały one jako uprawnienia o charakterze osobistym w tym sensie, że przysługują wymienionym podmiotom i nie przechodzą na inne osoby. W świetle art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, wyjątek od powyższej zasady dotyczy wdów lub wdowców-emerytów i rencistów pozostałych po kombatantach i uprawnionych do świadczeń z ustawy o kombatantach w zakresie oznaczonym w tym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2001r. V SA 638/01 oraz z dnia 1 grudnia 1995 r. SA/Gd 2197/94; podobnie: Bogusław Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego administracyjnego, Warszawa 2008, Lexis Nexis, s. 147; Wojciech Chróścielewski, Strony i uczestnicy postępowania sądowoadministracyjnego, Państwo i Prawo 2004/9, s. 43). Zatem, w przypadku śmierci podmiotu uprawnionego – kombatanta, innego podmiotu uprawnionego oraz osób, o których mowa w art. 19 ust. 2a ustawy, uprawnienie z art. 19 ustawy, jako ściśle związane z osobą uprawnionego, wygasa, nie wchodząc do masy spadkowej. Oznacza to, iż w przypadku śmierci strony postępowania, którego przedmiotem jest uprawnienie, o którym mowa w art. 19 ust. 1, postępowanie w sprawie staje się bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzenia na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 ppsa. W niniejszej sprawie, postępowanie sądowoadministracyjne zostało zakończone wyrokiem z dnia 12 lutego 2009 r. Wyrok wydany w tej sprawie stał się prawomocny z dniem 16 kwietnia 2009 r. Strona skarżąca zmarła natomiast dnia [...] kwietnia 2009 r. Jej następcą prawnym jest syn- J.R.. Jednakże, jak wyżej wskazano, nie mógł on wstąpić w prawa strony, w zakresie, w jakim toczyło się niniejsze postępowanie. Nie nabył on praw strony w rozumieniu art. 50 ppsa, zatem nie przysługuje mu także uprawnienie, o którym mowa w art. 86 § 1 ppsa. J.R. nie mógł być uznany za uczestnika postępowania. W toku postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem z dnia 12 lutego 2009 r. J.R. występował w charakterze pełnomocnika strony skarżącej. Stosownie do treści art. 101 § 2 Kodeksu cywilnego umocowanie pełnomocnika wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Zatem, wnioskodawca nie jest już także pełnomocnikiem skarżącej. Tymczasem uprawnienia przewidziane w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, służyć mają jedynie ochronie praw i interesu stron i uczestników tego postępowania. Wskazać również można, iż z w/w przyczyn nie przysługuje mu także uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 173 § 2 ppsa skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Jednocześnie wyjaśnić należy, iż wniesiony przez J.R. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie spełnia wymogów określonych przez art. 87 § 4 ppsa. Wnioskodawca nie załączył do wniosku skargi kasacyjnej. Brak ten podlega wprawdzie uzupełnieniu na wezwanie Przewodniczącego Wydziału w trybie art. 49 ppsa, jednakże z uwagi na niedopuszczalność wniosku, wynikającą z braku legitymacji prawnej do jego złożenia, Sąd odstąpił od wezwania wnioskodawcy do jego uzupełnienia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 88 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.