II SA/Go 589/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2019 r. sprawy ze skargi J.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z [...] stycznia 2019 r. J.C. zwróciła się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: Kierownik OPS, organ pierwszej instancji) o uchylenie i zmianę decyzji z [...] czerwca 2014 r., nr [...] przyznającej (bezterminowo) prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką H.J. i przyznanie w jego miejsce świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...] Kierownik OPS odmówiła uchylenia i zmiany decyzji z [...] czerwca 2014 r., nr [...]. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J.C. złożyła od niego odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej: SKO). Decyzją z [...] czerwca 2019 r., nr [...], SKO - m.in. na podstawie art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: K.p.a.) - umorzyło postępowanie odwoławcze. Uzasadniając decyzję SKO wskazało, że 16 lipca 2019 r. wpłynęła do niego m.in. kserokopia odpisu skróconego aktu zgonu H.J. Oznacza to, że odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, choć w terminie, wpłynęło już po śmierci H.J. (zgon nastąpił [...] maja 2019 r.), czyli w sytuacji gdy pobieranie zasiłku dla opiekuna ani też świadczenia pielęgnacyjnego było bezzasadne. Matka odwołującej zmarła [...] maja 2019 r. a zatem - zdaniem SKO - niniejsze postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.C. (dalej: skarżąca) złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. (dalej: WSA). Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 105 § 1 K.p.a. przez uznanie, że postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe pomimo, że: - wniosek o zmianę i uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania zasiłku dla opiekuna oraz przyznanie w jego miejsce świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 15 stycznia 2019 r., a zatem w chwili kiedy matka skarżącej żyła i kiedy skarżącej przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.) z wyłączeniem stosowania niekonstytucyjnego przepisu, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) z 21 października 2014 r., w sprawie K 38/13, - postępowanie zakończone decyzją Kierownika OPS z [...] czerwca 2019 r. kończy również postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, chociaż świadczenie to przysługiwało stronie zgodnie z wyrokiem TK w sprawie K 38/13, a tym samym orzeczenie organu I i II instancji uniemożliwia dochodzenie tego świadczenia za czas opiekowania się niepełnosprawną matką, co całkowicie pominęło SKO, - postępowanie zainicjowane wnioskiem z [...] stycznia 2019 r. miało szerszy zakres aniżeli decyzja z [...] czerwca 2019 r., co oznacza, że organ pierwszej instancji nie rozpoznał prawidłowo wniosku skarżącej, kończąc postępowanie a SKO pominął tę okoliczność, 2. art. 24 ust. 2 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez umorzenie postępowania odwoławczego z uwagi na jego bezprzedmiotowość, w sytuacji gdy decyzja z [...] czerwca 2019 r. kończy postępowanie w sprawie uchylenia i zmiany decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna i przyznania w jego miejsce świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, że: - świadczenie rodzinne w postaci świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobie opiekującej się osobą niepełnosprawną i jest świadczeniem przyznawanym w związku z rezygnacją lub niemożnością podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz przysługuje od dnia złożenia wniosku, który w niniejszym postępowaniu złożony został w styczniu 2019 r., a zatem za życia osoby niepełnosprawnej, 3. art. 6 i art. 7 K.p.a. przez rozstrzygnięcie niezgodne z prawem, nieuwzględnieniem orzeczenia TK, nierozpoznanie faktycznie wniosku skarżącej i pozbawianie jej możliwości dochodzenia roszczenia z uwagi na zakończenie postępowania. Stawiając powyższe zarzuty skarżącą wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika OPS, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie organu do wydania decyzji rozstrzygającej odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę decyzji SKO stanowił art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. Do umorzenia postępowania odwoławczego na podstawie tego przepisu dochodzi wówczas, gdy postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. Będzie to miało miejsce w przypadku gdy: 1) wnoszący odwołanie twierdził, że jest stroną postępowania, a organ odwoławczy nie zweryfikował pozytywnie tego twierdzenia w toku postępowania odwoławczego, 2) strona skutecznie cofnie odwołanie, 3) organ odwoławczy rozpatrywał zażalenie na postanowienie organu I instancji dotyczące decyzji, np. postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji, które to postanowienie stało się bezprzedmiotowe ze względu na utratę mocy obowiązującej tej decyzji, 4) organowi odwoławczemu przedstawiono odwołanie, które dotyczy części żądań strony nierozstrzygniętych w decyzji organu I instancji, ale które nie zostało potraktowane przez ten organ jako żądanie uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia w trybie art. 111 § 1 K.p.a. Nie można natomiast mówić o bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego z powołaniem się na argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. SKO wywodzi bowiem z tytułu śmierci matki skarżącej odpadnięcie materialnego elementu stosunku prawnego, co prowadzić ma do braku możliwości wydania decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie, co do jej istoty. W takim jednak przypadku SKO powinno zastosować art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. a zatem - skoro matka skarżącej zmarła [...] maja 2019 r. a organ pierwszej instancji wydał decyzję [...] czerwca 2019 r., - powinno uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Przede wszystkim jednak nie można zgodzić się z wyrażonym przez SKO w zaskarżonej decyzji poglądem, iż z chwilą śmierci osoby wymagającej opieki, w toku postępowania, po stronie wnioskodawcy, a więc osoby starającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, nie występuje już interes prawny, a postępowanie staje się bezprzedmiotowe. Adresatem świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem osoba sprawująca opiekę, dla której merytoryczne rozstrzygniecie sprawy do chwili śmierci osoby, nad którą sprawowała opiekę, jest dalej prawnie istotne. Innymi słowy postępowanie administracyjne nie staje się bezprzedmiotowe w części dotyczącej okresu rozpoczynającego się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, do daty śmierci osoby, nad którą opieka miała być sprawowana. W związku z powyższym uznać należało, że doszło do istotnego dla wyniku sprawy naruszenia prawa procesowego, tj. art. 105 § 1 K.p.a. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie została spełniona przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania odwoławczego, tj. bezprzedmiotowość postępowania. Dlatego też WSA na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem SKO będzie zatem uruchomienie postępowania odwoławczego i merytoryczna ocena decyzji organu pierwszej instancji.