II SA/Go 594/12

Dnia 27 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Zacharia-Gardzielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. W dniu 25 listopada 2011 r. D.B. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przyznanie jej "realnych dotacji" na pokrycie kosztów dojazdu ( w obie strony ) na rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie. W uzasadnieniu wniosku wywodziła, iż nie była na żadnej z dotychczasowych rozpraw. Jednakże wobec faktu, iż w postępowaniach przed tym sądem działa samodzielnie konieczne jest przyznanie wnioskowanej pomocy, by mogła zrealizować przysługujące jej prawo do aktywnego uczestniczenia w postępowania sądowoadministracyjnych. Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, po przekazaniu mu wniosku przez SKO wg właściwości, decyzją z dnia [...] marca 2012 roku (znak [...]) odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego na pokrycie wydatków związanych z dojazdami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz powrotu do miejsca zamieszania. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w dniu wyznaczonym na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego pracownicy socjalni nie zostali przez wnioskodawczynię wpuszczeni do mieszkania. Wnioskodawczyni odmówiła też udzielenia wyjaśnień, ograniczając się do podpisania kwestionariusza aktualizacji wywiadu środowiskowego. W tych okolicznościach organ na podstawie dostępnej dokumentacji i informacji podanych w licznych wnioskach strony ustalił, iż D.B. utrzymuje się wyłącznie ze środków pomocy społecznej tj. zasiłku stałego w kwocie 324 zł i pielęgnacyjnego ( 153 zł ), spełniając tym samym wymagane dla udzielenia pomocy kryterium dochodowe. Zajmuje 3 pokojowe mieszkanie własnościowe i w związku z nadmetrażem nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego. Objęta jest też innymi formami pomocy społecznej wg załączonego wykazu, otrzymując zasiłki celowe na żywność, odzież, środki czystości i higieny. Z pomocy społecznj sfinansowane zostały też opłaty za energię i gaz. Łącznie miesięcznie wysokość świadczeń ze środków pomocy społecznej wynosi 677 zł. Dokonując ustaleń dotyczących sytuacji osobistej, finansowej i mieszkaniowej strony organ I instancji w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jednolity - Dz. U z 2009 r. , nr 175, poz. 1362 ) stwierdził , iż cel na jaki na być przeznaczona wnioskowana pomoc nie ma charakteru niezbędnej potrzeby bytowej. Organ podkreślił, iż strona od kilku lat składa wnioski o przyznanie kosztów na dojazdy na rozprawy przez WSA, w żadnej z nich dotychczas – jak sama przyznała - nie uczestniczyła nawet wówczas gdy środki na taki cel zostały jej przyznane w 2010 r. Organ podkreślił, że stawiennictwo na rozprawy nie jest obowiązkowe, brak stawiennictwa nie wstrzymuje możliwości rozpoznania sprawy, nadto strona może wystąpić o przyznanie jej pomocy prawnej w postaci pełnomocnika z urzędu opłacanego ze środków Skarbu Państwa. Nadto ilość spraw wszczynanych przez stronę w sądach jest tak duża, iż pokrycie kosztów dojazdu na każdą z nich przekracza możliwości organu bowiem koszt biletu PKS do Gorzowa w jedną stronę wynosi ok. 30 zł. tymczasem stan finansów ośrodka jest taki, iż średnia wysokość udzielanego zasiłku celowego na pokrycie takich niezbędnych potrzeb jak żywność, obiady szkolne, wyżywienie w przedszkolach, wyprawki szkolne itp. wynosi 100 zł. Ograniczona ilość środków stanowi wyznacznik racjonalnego gospodarowania nimi celem pokrycia uzasadnionych potrzeb osób i rodzin, których dochód kształtuje się poniżej kryterium dochodowego, wobec czego brak podstaw do uwzględnienia wniosku strony. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawczyni wyraziła niezadowolenie z powodu udzielonej odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. ( znak: [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 2 Kpa uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu SKO, nie dokonując ustaleń faktycznych, a przytaczając jedynie sentencję rozstrzygnięcia organu I instancji wskazało, iż odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Stwierdziło, iż przepis art. 75 Kpa wymienia katalog podstawowych środków dowodowych jakimi posługiwać się powinien organ w postępowaniu. Podstawowym środkiem dowodowym dla ustalenia stanu faktycznego jest zeznanie świadka. Wprawdzie ustawa o pomocy społecznej wskazuje na wywiad środowiskowy jako podstawowy dokument jaki należy sporządzić przed wydaniem decyzji, to nie wyklucza to stosowania działu II rozdziału 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przeświadczenie organu o słuszności decyzji nie może zastąpić dowodów. Jak stwierdził organ odwoławczy "brak bowiem w aktach sprawy dowodu na okoliczność, że strona podała, iż nie była nigdy na żadnej z rozpraw. Organ nie zadbał, aby oświadczenie takie znalazło się udokumentowane w aktach sprawy. Brak także w aktach sprawy dowodu na to, że strona nie była na przedmiotowej rozprawie w Sądzie. W aktach brak nawet jednoznacznej informacji na temat tego w jakim dniu miało odbyć się posiedzenie sądu (...). Jeżeli ustalono by ponad wszelką wątpliwość, że strona była nieobecna na posiedzeniu, to odmowa przyznania świadczenia uzyskałaby podstawowy argument na jej słuszność". W złożonej skardze D.B. zakwestionowała decyzję organu odwoławczego, zarzucając jej naruszenie prawa. W uzasadnieniu podnosiła, iż organy pomocy społecznej działają rutynowo, dokonując niesprawiedliwego i niezgodnego z prawem rozdziału środków pieniężnych, którymi dysponują, pomijając jej usprawiedliwione potrzeby bytowe. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, nie odnosząc się do zarzutów skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skargę należało uwzględnić jednakże z przyczyn odmiennych niż w niej podniesione. Zaskarżona decyzja organu odwoławczego jest decyzją kasacyjną, podjętą na podstawie przepisu art. 138 § 2 Kpa. Uchyla ona rozstrzygnięcie organu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W obowiązującym modelu dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego na organie odwoławczym ciąży obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy w zakresie w jakim rozstrzygał w niej organ I instancji. Zatem ma on obowiązek podjęcia rozstrzygnięcia merytorycznego. Wydanie decyzji kasacyjnej stanowi wyjątek od powyższej zasady. Zgodnie z powołanym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W ocenie Sądu analiza akt administracyjnych pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zaszły podstawy prawne do wydania decyzji kasacyjnej o jakiej mowa w zacytowanym przepisie, a obowiązkiem organu było ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy i rozstrzygnięcie o zasadności zgłoszonego wniosku z jednoczesnym odniesieniem się do zarzutów odwołania. Z wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2011 r. jednoznacznie wynikało, iż przedmiotem żądania pozostawało przyznanie pomocy w formie "dotacji realnych na pokrycie kosztów podróży do WSA", bez sprecyzowania z jej strony, że chodzi o konkretnie już wyznaczone terminy rozpraw. Jednakże nawet gdyby uznać, iż powoływany przez organ I instancji, fakt dołączenia do wniosku informacji o przekazaniu przez SKO do sądu administracyjnego odpowiedzi na skargę z dnia [...] września 2011 r. [...], oznacza w sposób dorozumiany, iż wniosek dotyczy rozprawy sądowej wyznaczonej dla rozpoznania tej konkretnej skargi, to potwierdzenie faktu obecności strony na konkretnej rozprawie pozostawałoby w ramach postępowania dowodowego, które władne było przeprowadzić SKO w postępowaniu wywołanym odwołaniem strony, stosownie do przepisu art. 136 Kpa. Wystarczające byłoby np. zwrócenie się przez Kolegium o taką informację do WSA skoro w myśl przepisu art. 75 § 1 Kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem . W okolicznościach sprawy zupełnie bezpodstawne pozostawały zatem wywody o konieczności przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania z zastosowaniem środków dowodowych przewidzianych w art. 75 § 1 Kpa, w szczególności zaś dowodu z przesłuchania świadka, jak to wskazał organ odwoławczy. Trudno zresztą wskazać kto personalnie i na jakie okoliczności miałby w okolicznościach niniejszej sprawy złożyć zeznania. Chybione pozostawały również zarzuty Kolegium o braku udokumentowania przez organ I instancji w aktach stosownym oświadczeniem faktu nieobecności skarżącej na żadnej z dotychczasowych rozpraw przed WSA w sytuacji, gdy to strona sama już we wniosku z dnia [...] listopada przyznała tę okoliczność. Mając na uwadze zatem, iż zaskarżona decyzja zapadła za naruszeniem przepisu art. 138 § 2 Kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy administracyjnej, Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa wyeliminował ją z obrotu prawnego. Ponownie rozpoznając sprawę rzeczą organu odwoławczego będzie uwzględnienie stanowiska Sądu, wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu tj. rozpoznanie odwołania skarżącej i podjęcie decyzji merytorycznie rozstrzygającej sprawę.