II SA/Go 595/09

Dnia 7 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2009 r. sprawy ze skargi D.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 roku nr [...] działając na podstawie art. 7 pkt 5, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 2 ust. 1, art 3 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2008 roku, Nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia Kodeksu postępowania administracyjnego Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, po rozpatrzeniu wniosku D.B. z dnia [...] grudnia 2008 roku przekazanego wraz z aktami sprawy do ponownego rozpatrzenia decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 roku ([...]) orzekł o odmowie przyznania zasiłku celowego od [...] stycznia 2009 r. na: 1) turnus rehabilitacyjny do odbycia w 2009 roku w kwocie 1.600,00 zł 2) wykonanie mostu porcelanowego zębów w kwocie 3.500,00 zł, leczenie stomatologiczne, 3) talon do apteki na kwotę 500,00 zł celem zakupu leków i preparatów (poza receptami) poprawiającymi funkcjonowanie, 4) opłatę zajęć fitness, pilates, siłowni, rehabilitację w prywatnych gabinetach, 5) badania i zabiegi pełnopłatne i hormonalną terapię zastępczą, 6) kupno roweru stacjonarnego oraz materaca do ćwiczeń. W uzasadnieniu wskazał, iż wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 roku skarżąca zwróciła się o przyznanie pomocy zabezpieczającej najpilniejsze potrzeby bytowe od [...] stycznia 2009 roku, a ze względu na ich różnorodność zostały one pogrupowane a wniosek w pozostałym zakresie załatwiony został odrębnymi decyzjami. Wskazał, iż w toku ponownego postępowania dotyczącego aktualizacji wywiadu środowiskowego, wnioskodawczyni odmówiła czynnego udziału w postępowaniu ( pismo strony z dnia [...] marca 2009 roku ) wobec czego sprawę rozpoznano w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2008 roku oraz dokumentację, z których wynika, iż D.B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na trwałe. Jej źródło utrzymania stanowią zasiłek pielęgnacyjny - 153,00 zł oraz zasiłek stały - 324,00 zł. Łączny dochód miesięczny stanowi kwota 477,00 zł równa kryterium dochodowemu określonemu dla osoby samotnie gospodarującej. Zajmuje 3 pokojowe l Sygn. akt II SA/Go 595/09 mieszkanie o powierzchni 50,20 m2 w ( własnościowe prawo do lokalu). Jest objęta systematyczną pomocą społeczną w formie świadczeń pieniężnych na zakup żywności, na opłatę energii, zakup środków higieny, odzieży, obuwia, koszty turnusu rehabilitacyjnego. Organ pomocy społecznej wskazał, iż fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza jednak automatycznego przyznania osobie zainteresowanej wnioskowanego świadczenia, ponieważ zasiłek celowy jest formą pomocy pieniężnej przyznawanej na podstawie uznania administracyjnego jak wskazuje ustawodawca w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z dyspozycją ustawodawcy zasiłek celowy jest formą zmierzającą do zaspokojenia jedynie niezbędnych potrzeb osoby zainteresowanej i może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Stosownie do art. 3 ust. 1 ust. 4 cytowanej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb (...), a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez te osoby trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek ponoszenia pełnych kosztów utrzymania tych osób wraz z realizacją ciążących na nich obciążeń finansowych łącznie z zaspokajaniem wszystkich zgłoszonych potrzeb. Organ wskazał, iż z dokumentacji wynika, że uznając zasadność uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym przyznano stronie zasiłek celowy w kwocie 168,80 zł na dofinansowanie do uczestnictwa oraz na koszty podróży. Nie ma podstaw do przyznania zasiłku w kwocie 1.600,00 zł, bowiem takie koszty nie występują. Wykonanie mostu porcelanowego jest usługą ponadstandardową i nie można jej uznać za zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Wydatki na zakup leków i leczenie należy zakwalifikować jako zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Strona jednakże pomimo wezwania do przedstawienia książeczki RUM wraz z wyceną leków, odmówiła dostarczenia dowodów ich zakupu na kwotę 500 zł miesięcznie. W ocenie organu, w celu objęcia pomocą na zakup jakichkolwiek leków, najpierw należy udokumentować poniesione wydatki. Jako osoba uprawniona do zasiłku stałego wnioskodawczyni jest objęta powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym, refundowanym przez Narodowy Fundusz Zdrowia co uprawnia do leczenia stomatologicznego, nie ma także potrzeby korzystania z leczenia w Sygn. akt H SA/Go 595/09 prywatnym, pełnopłatnym sektorze służby zdrowia. Korzystanie z zajęć typu fitness, pilates i z siłowni stanowi zaspokojenie potrzeb wyższego rzędu i wybiega poza możliwości pomocy społecznej. Organ wskazał też na środki jakie zostały zaplanowane w budżecie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej na rok 2009 na realizację zadań własnych oraz ilość osób i rodzin, które zgłaszają się o pomoc w formie zasiłków celowych, w tym ustaloną wysokość świadczenia podnosząc iż ich ograniczona wysokość stanowi wyznacznik do racjonalnego gospodarowania i uwzględniania w pierwszej kolejności niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin, których dochód kształtuje się poniżej kryterium dochodowego. W złożonym odwołaniu skarżąca wyrażała niezadowolenie z faktu negatywnego załatwienia jej wniosku, podnosząc swą trudną sytuację oraz fakt powielania argumentacji w innych decyzjach odmownych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu l instancji. Kolegium podzieliło w całości dotychczasowe stanowisko zajęte przez organ l instancji wskazując iż strona jest objęta pomocą w zakresie adekwatnym do możliwości finansowych organu pomocy społecznej.. W skardze złożonej łącznie na kilkanaście decyzji D.B. kwestionowała odmowę przyznania jej zasiłku celowego, domagając się ich unieważnienia, skierowania sprawy do Prokuratora oraz nałożenia grzywny na organy za ich bezczynność. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi, podnosząc argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu jednakże nie z przyczyn w niej podniesionych. Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku Sygn. akt II SA/Go 595/09 stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy lub istotnych, mogących mieć wpływ na jego wynik, wad w przeprowadzonym postępowaniu ( art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- dalej powoływanej jako ppsa ). Dodać też należy, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa ). Zgodnie z przepisem art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej ( tekst jednolity Dz. U. z 2008 roku Nr 115 poz. 728 ze zm. ) decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie, przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W myśl przepisu art. 107 ust 1 powołanej ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób (rodzin) ubiegających się o przyznanie świadczeń ze środków pomocy społecznej. Zgodnie z ust. 4 wskazanego art. 107 ustawy w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Z powołanych przepisów wynika, iż wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu i to o charakterze obligatoryjnym. Stanowi on postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie decyzji w przedmiocie przyznania świadczeń pomocowych np. w postaci zasiłku celowego. Podkreślenia wymaga, iż w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej rola rodzinnego wywiadu środowiskowego jest doniosła. Stanowiąc swoisty tryb postępowania dowodowego, wywiad jest sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą ubiegającą się o świadczenie, jej rodziną. Specyfiką spraw o świadczenia z zakresu pomocy społecznej jest, iż w sprawach tego rodzaju postępowanie dowodowe opiera się na oświadczeniach strony, a w mniejszym zakresie na dokumentach urzędowych. Wywiad stanowi dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia będąc podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji Sygn. akt II SA/Go 595/09 administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia. Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, iż organ l instancji, wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 roku odmawiającą skarżącej prawa do zasiłku celowego na potrzeby zgłoszone we wniosku z dnia [...] grudnia 2008 roku , dokonał ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji osobistej, majątkowej, rodzinnej skarżącej w oparciu o aktualizację wywiadu środowiskowego z dnia [...] września 2008 roku. Tymczasem skarżąca jest osobą korzystającą ze stałych form pomocy ( pobiera zasiłek* stały i zasiłek pielęgnacyjny ). Okoliczność ta obliguje organ do dokonywania kolejnych aktualizacji wywiadu środowiskowego co 6 miesięcy i to niezależnie od tego czy wystąpiła zmiana okoliczności. Tym samym organ l instancji oparł swe ustalenia na zdezaktualizowanym wywiadzie środowiskowym. Oznacza to w konsekwencji naruszenie przepisu art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej a tak także art. 7, 77, 107 § 3 Kpa. Brak jest bowiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy aktualnego w chwili wydawania decyzji przez organ pomocy społecznej. Organ l instancji nie wywiązał się bowiem ze spoczywającego na nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wskazania faktów, które w oparciu o prawidłowo przeprowadzony wywiad środowiskowy, uznał za udowodnione. Wskazanego uchybienia nie dostrzegł organ odwoławczy, aprobując w pełni rozstrzygnięcie organu l instancji, uchybiając tym samym przepisowi art. 138 § 1 pkt 1 Kpa. Podkreślenia wymaga, iż wskazane uchybienie organów obu instancji jest tej natury, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa ) . Skoro bowiem nie doszło do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, to organ pomocy społecznej nie mógł przystąpić do oceny zasadności wniosku skarżącej z dnia [...] grudnia 2009 roku. Wydanie decyzji w oparciu o niekompletny materiał dowodowy mogło mieć wpływ na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że aktualizacja wywiadu wpłynęłaby na rozstrzygnięcie i skutkowała przyznaniem zasiłku celowego. Zwrócenia uwagi organom obu instancji wymaga przy tym, znana - z urzędu -sądowi jak i organom orzekającym w sprawie okoliczność, iż po dniu [...] września 2008 roku aktualizacja wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej skarżącej faktycznie miała miejsce. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych dołączonych do akt sprawy II SA/Go 602/09 aktualizacja taka przeprowadzona została w dniu [...] marca 2009 roku i czynność ta została utrwalona Sygn. akt II SA/Go 595/09 na urzędowym formularzu. Na ten wywiad powoływało się zresztą SKO jak i organ pomocy społecznej również w innych decyzjach wydawanych w okresie analogicznym jak w sprawie niniejszej ( II SA/Go602/09, II SA/Go 584/09, II SA/Go 614/09 ). W tych okolicznościach pozbawione podstaw pozostawało stwierdzenie zawarte w decyzji organu l instancji, iż skarżąca, będąc pismem z dnia [...] marca 2009 roku powiadomiona o terminie aktualizacji wywiadu odmówiła czynnego udziału w postępowaniu. Przeczy temu w sposób oczywisty fakt jej udziału w aktualizacji wywiadu w dniu [...] marca 2009 roku. Okoliczność, iż zaktualizowany wywiad został faktycznie przeprowadzony pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej Sądu. Sąd administracyjny bowiem jedynie kontroluje legalność ( zgodność z prawem ) zaskarżonych aktów, nie dokonując własnych ustaleń faktycznych. Zakres ewentualnego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym wyznaczony jest przez przepis art. 106 § 3 ppsa . Obowiązek poczynienia ustaleń faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej spoczywa wyłącznie na organach administracji publicznej. Sąd nie może ich w tym zakresie zastępować i to nawet w zakresie ewentualnego porównania czy sytuacja skarżącej wynikająca z aktualizacji z dnia [...] września 2008 roku uległa zmianie w stosunku do wynikającej z aktualizacji z dnia [...] marca 2009 roku. Nie negując stanowiska organów w zakresie oceny charakteru potrzeb zgłaszanych przez skarżącą w kontekście przesłanki uzasadnionej potrzeby bytowej podkreślenia wymaga jednak , iż rozstrzygnięcie sprawy dopuszczalne jest dopiero po ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z obowiązującymi regułami procesowymi wynikającymi z ustawy o pomocy społecznej . Mając na uwadze wskazane okoliczności Sąd w oparciu o powołany już przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Orzekając ponownie rzeczą organu będzie rozstrzygnięcie sprawy po prawidłowym ustaleniu jej stanu faktycznego w oparciu o zaktualizowany rodzinny wywiad środowiskowy.