II SA/Go 595/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. 1. Postanowieniem z dnia [...] września 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...], po rozpatrzeniu zażalenia A. J. (skarżący) na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia [...] czerwca 2024 r., nr [...] w przedmiocie "umorzenia postępowania w sprawie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych", uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. 1.1. Stan tej sprawy był następujący: Dnia [...] czerwca 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wpłynęło pismo A. J. z [...] czerwca 2024 r. zatytułowane: "Wniosek o umorzenie egzekucji", w którym powołane zostały numery upomnień: [...],[...],[...] oraz numery zajęć rachunku bankowego: [...],[...],[...]. W tym piśmie skarżący zażądał: - umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych w zakresie składek za 03-04/2024 r., - uchylenia wszelkich dotychczas podjętych w sprawie czynności egzekucyjnych i zastosowanych środków egzekucyjnych, - zniesienia wszelkich skutków i uciążliwości związanych z wadliwie prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi, w tym bezzwłoczne wycofanie bezprawnych zajęć z banku, z którego ściągnięte zostały ww. składki, -zwrotu bezprawnie wyegzekwowanych kwot wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wyegzekwowania do dnia zwrotu włącznie, - wydania i doręczenia zawiadomień o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz postanowień w sprawie kosztów egzekucyjnych. 1.2. W jego uzasadnieniu podniósł, że należności składkowe za marzec i kwiecień 2024 r. wraz z odsetkami uiścił [...] czerwca 2024 r., a dopiero następnego dnia po zapłacie, tj. [...] czerwca 2024 r. otrzymał upomnienia zawierające wezwanie do zapłaty zaległości w terminie 7 dni. W związku z tym powyższe upomnienia stały się bezprzedmiotowe z uwagi na spłatę należności, natomiast postępowanie egzekucyjne mogło być wszczęte dopiero po bezskutecznym upływie 7-dniowego terminu zastrzeżonego upomnieniami. Zdaniem skarżącego Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], działając bez podstawy prawnej i faktycznej wszczął postępowanie egzekucyjne i w tym samym dniu wyegzekwował składki za miesiące marzec i kwiecień 2024 r. wraz z odsetkami, kosztami upomnień i kosztami egzekucyjnymi. 1.3. Żądania zawarte we wskazanym piśmie zostały rozpatrzone, przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...], odrębnie następującymi postanowieniami: - z dnia [...] czerwca 2024 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowanie w sprawie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych - z dnia [...] lipca 2024 r., nr [...] z [...] lipca 2024 r., oddalające zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...] z [...] czerwca 2024 r.; - z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], nr [...], nr [...] z [...] czerwca 2024 r. Przedmiotem zaskarżonego w niniejszej sprawie zażaleniem postanowienia oraz kontroli sądowej jest wyłącznie pierwsze z nich. 1.4. W uzasadnieniu postanowienia "o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych" organ egzekucyjny wskazał, że dla zaległości za styczeń i luty 2024 r. było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a należności zostały pokryte wpłatami własnymi płatnika z [...] czerwca 2024 r. i postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. W związku z powyższym wobec bezprzedmiotowości postępowania w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych należało je umorzyć, stosownie do art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej k.p.a.) Postanowienie to zostało doręczone A. J. [...] lipca 2024 r. Dnia [...] lipca 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wpłynęło zażalenie A. J. z [...] lipca 2024 r. na ww. postanowienie w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych. Wydanemu postanowieniu skarżący zarzucił obrazę przepisów o postępowaniu oraz błędy w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonego postanowienia podnosząc, że w dniu [...] kwietnia 2024 r. uregulował należności wraz z należnymi odsetkami. Ponadto podniósł, że nie posiada żadnych zaległości za ten okres, a przed egzekucją nie otrzymał upomnienia do zapłaty jakichkolwiek kwot na poczet składek. 1.5. W uzasadnieniu zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wskazał, że w niniejszej sprawie ocenie podlegało postanowienie wydane przez Dyrektora Oddziału ZUS w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie uchylenia czynności egzekucyjnych zmierzających do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, które zostało wydane w wyniku rozpoznania podania, w którym A. J. zakwestionował zasadność wszczęcia i prowadzenia egzekucji w zakresie należności składkowych ze względu na zapłatę dokonaną przed doręczeniem upomnień i jednocześnie zażądał uchylenia wszystkich czynności egzekucyjnych. Inne żądania zawarte w piśmie skarżącego zostały rozpatrzone odrębnie. Organ II instancji wskazał, że ZUS prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku A. J. na podstawie tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2024 r. o numerach: [...],[...] i [...], wystawionych na podstawie upomnień z [...] kwietnia 2024 r. nr: UP [...],[...] i [...] w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za styczeń i luty 2024 r. Na skutek dokonanych czynności oraz wpłat zobowiązanego egzekucja w w sprawie została zakończona. Natomiast w zakresie zaległości za marzec i kwiecień 2024 r. postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte, bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wysłał do zobowiązanego jedynie upomnienia. Dalej organ wskazał, że przepis art. 54b § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (aktualnie tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 132; dalej u.p.e.a.) przewiduje możliwość uchylenia z urzędu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych jeżeli: 1) dalsza realizacja zastosowanego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano tej czynności egzekucyjnej: a) jest niecelowa i nie doprowadzi bezpośrednio do wyegzekwowania środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, b) powoduje niewspółmierne trudności lub wydatki egzekucyjne w stosunku do środków pieniężnych, które mogą być wyegzekwowane; 2) wyegzekwowanie należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych jest możliwe poprzez zastosowanie lub realizację innego środka egzekucyjnego, mniej uciążliwego dla zobowiązanego, lub umożliwiającego wyegzekwowanie tych należności w krótszym czasie. Natomiast w art. 54b § 1 u.p.e.a. ustawodawca zobligował organ egzekucyjny do uchylenia z urzędu w całości albo w części czynności egzekucyjnej, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy. Dalej wskazał, że zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie czynności egzekucyjnych. Pozostają jednak w mocy prawa osób trzecich nabyte na skutek tych czynności. Zdaniem organu II instancji w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 58 u.p.e.a. ponieważ postępowanie egzekucyjne, w którym organ egzekucyjny dokonał zajęć na podstawie zawiadomień nr [...], nr [...] i nr[...], nie było zawieszone. Podkreślił, że przepisy nie zawierają podstawy prawnej do wydania postanowienia w zakresie uchylenia czynności egzekucyjnych, ze względu na wady dotyczące postępowania egzekucyjnego, czemu służą inne środki prawne przewidziane tą ustawą. W ocenie organu skoro w sprawie brak było podstaw do wszczęcia postępowania o uchylenie czynności egzekucyjnych, to tym samym bezpodstawne było umorzenie postępowania w tym zakresie oraz wydanie postanowienia. Powyższa okoliczność skutkowała koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia z jednoczesnym umorzeniem postępowania pierwszej instancji w całości na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. 2. W skardze wniesionej do tutejszego sądu z zachowaniem terminu A. J. zaskarżył w całości postanowienie Dyrektora IzbyAdministracji Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2024 r. oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora ZUS Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. zarzucając im rażącą obrazę przepisów o postępowaniu mającą wpływ na podjęte rozstrzygnięcia oraz błędy w ustaleniach faktycznych przyjęte za podstawy skarżonych postanowień. W oparciu o te zarzuty wniósł ostwierdzenie nieważności obu zaskarżanych postanowień w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi opisał przebieg sprawy podkreślając, że w dniu [...] kwietna 2024 r. dokonał zapłaty składek ZUS "za okres 01-02/2024" wraz z należnymi odsetkami. Po dokonaniu zapłaty składek ZUS za okres 01-02/2024 r. wraz z należnymi odsetkami skarżący w dniu [...].04.2024 r. otrzymaz ZUS upomnienia z dnia dotyczące składek zapłaconych w dniu [...] kwietnia 2024 r. Następnie w dniu [...] czerwca 2024 r. skarżący dokonał zapłaty składek ZUS "za okres 03-04/2024 r." wraz z należnymi odsetkami. Również po dokonaniu zapłaty tych składek otrzymał z ZUS upomnienia. Zdaniem skarżącego z tego powodu nie mogły być wszczęte ani prowadzone postępowania egzekucyjne ani w zakresie składek za 01-02/2024 ani składek za 03-04/2024 r. W obu przypadkach spłata w/w składek nastąpiła przed doręczeniem upomnień co do zapłaty tych składek. Skarżący nie posiadał zaległości "ani za okres 01-02/2024 r., ani za okres 03-04/2024 r"., które pozwalałby na wszczynanie i prowadzenie egzekucji administracyjnej. W jego ocenie postępowanie egzekucyjne w zakresie składek "za okres 01-02/2024 r." było niedopuszczalne z mocy samego prawa. 3. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zgodnie art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b lub c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej p.p.s.a.). 5. Jak wskazano wyżej w punkcie 1 niniejszego uzasadnienia w piśmie z dnia [...] czerwca 2024 r. zatytułowany: "Wniosek o umorzenie egzekucji" skarżący sformułował kilka żądań. Specyfiką wniosku skarżącego było to, że te żądania pod względem prawnym dotyczyły różnych środków prawnych i trybów ich rozpatrywania: zarzutów z art. 33 u.p.e.a., wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z art. 59 oraz wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych, o czym być może skarżący nie wiedział. Zostały one zatem odrębnie rozpatrzone w odniesieniu do każdego z tych środków prawnych. Niniejsza sprawa dotyczy postanowień organów z dnia [...] czerwca 2024 r. (I instancja) oraz [...] września 2024 r. i odnosi się do żądania "uchylenia wszelkich dotychczas podjętych w sprawie czynności egzekucyjnych i zastosowanych środków egzekucyjnych". Tylko w takim zakresie sprawa i wydane w niej oba akty administracyjne podlegały kontroli sądu w niniejszej sprawie, na zasadzie przewidzianej w art. 133 § 1 i 134 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 54b § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny uchyla z urzędu w całości albo w części czynność egzekucyjną, jeżeli została dokonana z naruszeniem ustawy. Oznacza to, że uchylenie czynności egzekucyjnej z urzędu (w odróżnieniu od art. 54b § 2 u.p.e.a., gdzie uchylenie czynności egzekucyjnej jest fakultatywne), jest obligatoryjne w przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że czynność egzekucyjna została dokonana w całości albo w części z naruszeniem ustawy. 6. W odniesieniu do należności za okres od marca do kwietnia 2024 r. w sprawie nie zostały dokonane czynności egzekucyjne, gdyż organ I instancji przesłał skarżącemu jedynie upomnienia. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że upomnienie zobowiązanego przez wierzyciela nie jest czynnością dokonaną w postępowaniu egzekucyjnym. Jest to czynność wierzyciela podejmowana przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Istniejące wcześniej wątpliwości definitywnie rozstrzyga treść obowiązującego od dnia 20 lutego 2021 r. art. 26 § 3a u.p.e.a., który stanowi, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą: 1) doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym; 2) nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym; 3) wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. Ponieważ w sprawie nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i co za tym idzie dokonania jakiejkolwiek czynności egzekucyjnej, postępowanie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzone przez organ I instancji w przedmiocie tego żądania postępowanie trafnie organ drugiej instancji uznał za bezprzedmiotowe. 7. Jeśli chodzi o należności za okres od stycznia do lutego 2024 r. wobec dokonania przez zobowiązanego w dniu [...] kwietnia 2024 r. wpłat obejmujących te należności z odsetkami postępowanie egzekucyjne zostało zakończone. Po zakończeniu postępowania egzekucyjnego organ traci przymiot organu egzekucyjnego i kompetencję do uchylenia w całości albo w części dokonanych czynności egzekucyjnych. Inną kwestią i niepodlegająca również badaniu w tej sprawie jest to, że jeśli czynność egzekucyjna została dokonana z naruszeniem ustawy zobowiązanemu przysługuje na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego roszczenie odszkodowawcze wobec organu egzekucyjnego oraz wierzyciela za szkody wyrządzone wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej lub postępowania zabezpieczającego (art. 168b § 1 u.p.e.a.). 8. Nadto nieistnienie obowiązku, brak jego wymagalności lub brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia to podstawy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, co jest innym środkiem prawnym i trybem niż tu kontrolowany. Niniejsze postępowanie nie mogło bowiem obejmować przesłanek objętych innymi postępowaniami wszczętymi z wniosku skarżącego z uwagi na ich rozłączność i zasadę niekonkurencji środków prawnych przewidzianych w ustawie. Z kolei uchylenie czynności egzekucyjnych w trybie art. 58 § 2 u.p.e.a. ma zastosowanie w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego na mocy art. 56 u.p.e.a., albo następuje w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.), przy czym treść § 2 art. 58 u.p.e.a. należy odczytywać w kontekście całego art. 58 u.p.e.a. Dlatego należało uznać, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Nie doszło również w sprawie do naruszenia innych przepisów prawa (w szczególności postępowania) w stopniu uzasadniającym jego uchylenie albo stwierdzenie nieważności. Stan faktyczny został ustalony prawidłowo. Należy też podkreślić, że niniejsze postępowanie nie ma znaczenia dla ochrony prawnej skarżącego. Jednakże ocena innych postępowań i wynikających z nich skutków lub roszczeń skarżącego nie mieści się w zakresie niniejszego postępowania i nie jest objęta kontrolą sądową w tej sprawie. Z tych względów skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).