II SA/Go 598/18

Dnia 19 września 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 19 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z.J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy. Z.J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Dnia 17 sierpnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek Z.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący podał, iż znajduje się w trudnej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej, ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Wraz z małżonką są osobami w podeszłym wieku. Utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w wysokości 1.700 zł oraz 1.200 zł, których znaczną część pochłaniają opłaty za mieszkanie, wykup leków, wizyty u specjalistów. Posiadają lokal mieszkalny o powierzchni 69 m², nie mają innych dochodów, oszczędności ani majątku większej wartości. Zarządzeniem z dnia 28 sierpnia 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżący został wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość emerytur skarżącego i jego małżonki (np. decyzje w sprawie wysokości emerytur, odcinki emerytalne itp.) c) rachunków (dokumentów) potwierdzających koszty związane z utrzymaniem mieszkania (energia elektryczna, woda, gaz itp.), d) ewentualnych rachunków dotyczących ponoszonych kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie powyższe doręczono w dniu 30 sierpnia 2018 r., odebrała je M.J. jako dorosły domownik. Na powyższe wezwanie nie udzielono odpowiedzi. Wniosek o przyznanie przyznania prawa pomocy należało oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie w tym przedmiocie skierowano do skarżącego, które zostało skutecznie doręczone w dniu 30 sierpnia 2018 r., odebrała je M.J. jako dorosły domownik. W myśl art. 72 § 1 p.p.s.a., jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma. Termin do wykonania zarządzenia rozpoczął zatem swój bieg od 31 sierpnia 2018 r. i upłynął bezskutecznie z dniem 6 września 2018 r. (dzień roboczy – czwartek). Powyższe wezwanie pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie zostały dostarczone m.in. wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego małżonki, dokumenty potwierdzające ponoszone koszty utrzymania, leczenia, leków czy rehabilitacji, jak również dokumenty potwierdzające aktualną wysokość świadczeń emerytalnych. W tej sytuacji analiza sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego okazała się niemożliwa. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżący w niniejszej sprawie, w odniesieniu do zadeklarowanej sytuacji majątkowej nie uczynił. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie – nawet w części – obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak na wstępie.