II SA/Go 600/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012 r. J.M. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich w związku z pobytem w czasie II wojny światowej w obozie koncentracyjnym na Majdanku w okresie od 15 sierpnia 1943 r. do 10 października 1943 r. oraz pracą przymusową w okresie od 10 października 1943 r. do 15 lipca 1944 r. W uzasadnieniu podał, że w sierpniu 1943 r. wojsko niemieckie dokonało pacyfikacji jego rodzinnej wsi [...], po czym wraz z rodziną został przewieziony transportem kolejowym do obozu koncentracyjnego na Majdanku, a następnie skierowany do pracy przymusowej. W czasie postępowania administracyjnego prowadzonego nie tylko w sprawie strony, ale również trojga innych wnioskodawców – F.M., M.R. oraz M.I. organ przeprowadził dowód z przesłuchania wnioskodawcy, który opisał okoliczności wywiezienia: 15 sierpnia 1943 rok, w związku z działaniami wojennymi, rozdział między część żeńską, gdzie trafił zainteresowany, a część męską, gdzie miał trafić jego nieco starszy brat, brak numerów obozowych, pilnowanie przez Niemców w granatowych mundurach (być może – jak zaznacza strona), a następnie umieszczenie w [...]. Natomiast z informacji udzielonej przez Archiwum Państwowe wynikało, że J. i F.M. oraz M.I. (nazwisko panieńskie K.) występowali na listach uchodźców z [...], umieszczonych w obozie dla wysiedlonych na ulicy [...], którzy następnie kierowani byli do miejscowości [...]. Wykaz ten został spisany dnia [...] września 1943 r. przez Polski Komitet Opiekuńczy, jednostki terenowej Rady Głównej Opiekuńczej, która pomagała Polakom w czasie zarówno I jak i II wojny światowej. Na podstawie tych okoliczności decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że nie został potwierdzony pobyt zainteresowanego oraz przedstawionych przez niego świadków w obozie na Majdanku. Zdaniem organu pobyt w obozie na [...] nie stanowi przesłanki do przyznania uprawnień kombatanckich. Miejsce to bowiem nie jest wymienione w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. (Dz. U. Nr 106 poz. 1154) w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. Kierownik Urzędu uznał zatem, że istnieją podstawy do wydania decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Od decyzji skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że obóz przy ul. [...], podobnie jak wszystkie obozy na terenie [...], wchodził w skład struktur obozu koncentracyjnego [...]. Nadto, że warunki pobytu we wszystkich obozach nie różniły się niczym od warunków w obozie głównym, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy wydane rozstrzygnięcie. Organ podał, że nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 400), gdzie ustawodawca określił pojęcie represji, od których uzależnione jest przyznanie uprawnień kombatanckich. Uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych przepisami k.p.a. Archiwum Państwowe wskazało, że wnioskodawca przebywał w obozie zlokalizowanym w [...]. Brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów wskazujących, iż strona przebywała w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Z dostępnych Urzędowi materiałów wynika, iż obóz przy ul. [...] był obozem przejściowym podległym Urzędowi Pracy, gdzie osadzano Polaków wysiedlonych podczas akcji pacyfikacyjnych na [...]. Obóz ten nie był, więc miejscem odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy kombatanckiej. Ustawa o kombatantach oraz wydane na jej podstawie akty wykonawcze enumeratywnie wyliczają tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Na powyższą decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych J.M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, kwestionując jej zasadność i zgodność z prawem oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest błędne i nie uwzględnia okoliczności przemawiających za uznaniem pobytu skarżącego w obozie koncentracyjnym na Majdanku. Obóz koncentracyjny na Majdanku obejmował liczne (około 39) podobozów w [...], które podlegały administracji obozowej i były nadzorowane przez żołnierzy niemieckich z załogi obozu. Obóz przy ul. [...] należy zaliczyć do tych podobozów. Osoby przebywające w obozie były nadzorowane przez żołnierzy niemieckich. Warunki w obozie nie odbiegały od warunków panujących na Majdanku. Fakt istnienia obozów na terenie [...] potwierdzają pracownicy Państwowego Muzeum na Majdanku opracowujący dokumentację obozu [...]. Nieścisłe jest stwierdzenie, że skarżący przebywał w obozie przez podległym Urzędowi Pracy gdzie osadzano Polaków wysiedlonych podczas akcji pacyfikacyjnych na [...]. Został on wysiedlony wskutek pacyfikacji z [...] a więc z obszaru innego niż [...]. Obóz ten nie był prowadzony przez Urząd Pracy o czym świadczy straż złożona z funkcjonariuszy niemieckich sił bezpieczeństwa. Warunki i rygor panujący w obozie były takie same jak warunki w obozach koncentracyjnych. Wszystkie powyższe okoliczności przemawiają za uznaniem, ze skarżący przebywał w obozie koncentracyjnym w rozumieniu art. art. 4 ust. 4 pkt 1 lit. a) ustawy o kombatantach. Fakt, że do pracy przymusowej w miejscowości Wohyń skarżący z rodziną został wysłany transportem kierowanym przez pracowników Urzędu Pracy nie przeczy temu, że przebywał w podobozie [...], i że rodzina została skierowana na roboty przymusowe. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania jeżeli miały one lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosowanie kryterium legalności oznaczało w odniesieniu do niniejszej sprawy zbadanie przez sąd czy zaskarżona decyzja zgodna jest z przepisami ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Badając zaskarżone rozstrzygnięcie w ten sposób należało zwrócić uwagę na treść przepisów art. 3 ust. 2 i 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o kombatantach. Wynika z nich m.in., że do okresów działalności kombatanckiej lub równorzędnej z działalnością kombatancką zalicza się również czas przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Określenie, czy konkretne miejsce, w którym w przeszłości przebywała osoba składająca wniosek o przyznanie statusu kombatanta było jednym z miejsc określonych w cytowanym art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach nie zostało pozostawione swobodzie organu. Stosownie bowiem do art. 8 ust. 1 pkt 2 Prezes Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, określa, w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c oraz w pkt 3. Na podstawie tego upoważnienia Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzanie z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) We wskazanym rozporządzeniu w § 2 ust. 1 pkt 12, wskazano, że jednym z obozów koncentracyjnych, określonych w art. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach jest obóz [...]. Natomiast § 1 ust. 10 rozporządzenie wymienia podobozy obozu [...]. Wśród wymienionych tam 8 jednostek nie ma obozu przy ul. [...]. Wskazane rozporządzenie w § 6 zawiera także wyszczególnienie miejsc, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach stanowiąc, że innymi miejscami odosobnienia określonymi w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Również w tym katalogu brak jest obozu przy ul. [...]. Odnosząc zarysowany stan prawny do stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że istotne okoliczności nie budzą wątpliwości. W sprawie nie ma bowiem sporu co do kwestii gdzie, z jakiej przyczyny i w jakich warunkach przebywał skarżący. Materiał dowodowy został zebrany zgodnie z regułami procesowymi w stopniu wystarczającym do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Decydującą kwestią jest wyłącznie to, że obóz w którym przebywał skarżący, nie należy do miejsc uznanych przez prawodawcę za hitlerowskie więzienia, obozy koncentracyjne, ośrodki zagłady lub inne miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz wydanych na podstawie tej ustawy przepisach wykonawczych. Konstrukcja przyznania uprawnienia została bowiem ustalona w sposób sztywny, nie dający organowi możliwości dokonywania własnej interpretacji miejsc odosobnienia w oparciu o materiał faktyczny, w szczególności badanie podobieństwa warunków osadzenia więźniów w stosunku do reguł panujących w więzieniach, obozach koncentracyjnych lub ośrodkach zagłady. W to miejsce prawodawca arbitralnie i enumeratywnie ustalił listę takich placówek, nie zostawiając organowi jakiejkolwiek swobody. Rozwiązanie to, choć trudne do zaakceptowania dla skarżącego, służy celom gwarancyjnym. Z jednej strony eliminuje niebezpieczeństwo relatywizacji stosowania przepisów ustawy, z drugiej czyni prawo czytelnym i stabilnym. Wykaz miejsc i obozów wymienionych w rozporządzeniu oraz sposób jego ustanowienia (opinia Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) wskazuje, że został on sporządzony w oparciu o rzetelną wiedzę źródłową. Takiej wiedzy a zatem wiadomości pozwalających na dokonanie kwalifikacji, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach nie posiadają natomiast organy, ani sąd administracyjny. Brak jest również sygnałów, by wskazana lista została sporządzona nieprawidłowo. Z tych względów nie sposób postawić organowi zarzutu naruszenia prawa, skoro w świetle prawidłowo dokonanych ustaleń faktycznych, miejsce, w którym osadzono skarżącego nie zostało wymienione w przepisach rozporządzenia wykonawczego. Zatem skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.