II SA/Go 604/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie WIkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.A. i J.A. o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.A. i J.A. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia 1. przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł (dwieście złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. II SA/Go 604/10 Uzasadnienie W związku z wezwaniem na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 sierpnia 2010 r. do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, pełnomocnik skarżących złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Dnia 10 września 2010 r. do sądu wpłynęły wnioski skarżących o przyznanie prawa pomocy złożone na urzędowych formularzach PPF. E.A. i J.A. podali, że nie są w stanie uiścić opłaty sądowej (wpisu) od złożonej skargi w wysokości 500 zł. Skarżący wskazali, że ich dochód z tytułu emerytur wynosi 2.926,60 zł (netto). W uzupełnieniu złożonego wniosku skarżący przedłożyli rachunki związane z eksploatacją mieszkania (czynsz - 367 zł, woda - 85 zł, energia elektryczna - 80 zł, podatki - 70 zł, abonament TV - 140 zł). Nadto skarżący podali, że koszt zakupu leków wynosi około 100 zł, utrzymanie samochodu - 200 zł. Pomimo wezwania skarżący nie przedstawili wyciągów z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 7 października 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy, uznając wniosek skarżących za nieuzasadniony. Referendarz podkreślił w uzasadnieniu do postanowienia, iż ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Powołując się na powyższe Referendarz zwrócił uwagę, iż skarżący nie uzupełnili zgodnie z wezwaniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie przedkładając wyciągów z rachunków bankowych co stanowi istotny element w ocenie zdolności płatniczych. Powyższe uniemożliwiło dokonanie prawidłowej wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawców. Od powyższego postanowienia skarżący reprezentowani przez pełnomocnika wnieśli sprzeciw do tutejszego Sądu. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik zwrócił uwagę na treść wyroku NSA z dnia 25 listopada 2005 r. II GZ 127/05 zgodnie z którym zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana pod kątem wysokości obciążeń finansowych strony związanych z toczącym się postępowaniem i możliwościami poniesienia przez nią kosztów w tym zakresie, z uwzględnieniem jakie są w danym momencie realne możliwości finansowe strony i przyczyny takiego stanu rzeczy. Zdaniem wnioskodawców rozpatrując niniejszą sprawę należało odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej skarżących i ich zdolności płatniczych w oparciu o złożone oświadczenia i dokumenty, uznając iż aktualna sytuacja finansowa skarżących nie pozwala im partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Skarżący zwrócili uwagę, iż są osobami starszymi, źródło ich dochodu stanowią tylko świadczenia ZUS, które w całości wydatkowane są na bieżące utrzymanie i zakup leków. Na podstawie zarządzenia sędziego skarżący wezwani zostali przez Sąd do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia czy posiadają rachunek bankowy. W piśmie z dnia [...] listopada 2010 r. skarżący przesłali do tutejszego Sądu oświadczenie, iż nie posiadają rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Wniosek o udzielenie prawa pomocy jedynie w części zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. -dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem E.A. i J.A. prawa pomocy w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w postaci zwolnienia od wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Należy zauważyć, iż skarżący dysponują stałym dochodem z tytułu emerytur w wysokości 2.926,60 zł (netto), a zatem nie jest to niski dochód. W oparciu o przedłożone rachunki (faktury) można przyjąć, iż średni miesięczny koszt związany z eksploatacją mieszkania (czynsz 367 zł, opłaty za gaz i energię elektryczną-110 zł, telewizja kablowa -140 zł, abonament za telefon stacjonarny i telefony komórkowe - 200 zł, podatek od nieruchomości i składki na ubezpieczenia majątkowe) wynosi około 750 - 800 zł. Dodatkowo skarżący dokonują zakupu lekarstw, żywności i innych podstawowych potrzeb życiowych w postaci niezbędnej odzieży, środków czystości. W takiej sytuacji uzasadniony jest wniosek, że skarżący są w stanie poczynić pewne oszczędności, które mogą przeznaczyć na pokrycie w pewnej części kosztów postępowania sądowego. Wymaga bowiem podkreślenia fakt, iż co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż sytuacja majątkowa E.A. i J.A. umożliwia zgromadzenie pewnych środków na pokrycie wpisu od skargi i dlatego przyznano skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.