II SA/Go 606/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2014 r. sprawy ze skargi B.H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] maja 2014r. nr [...] Burmistrz odmówił B.H. – jako dłużnikowi alimentacyjnemu - umorzenia należności z tytuły świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 2 400 zł i należnych odsetek, wypłaconych przez Ośrodek Pomocy Społecznej na rzecz K.H., w okresie od [...] października 2012 r. do [...] września 2013 r. Decyzja organu pierwszej instancji została doręczona stronie – B.H. - w dniu [...] maja 2014 r. z pouczeniem o obowiązującym terminie do wniesienia odwołania. W dniu 3 czerwca 2014 r. bezpośrednio w organie I instancji zostało złożone odwołanie B.H. od decyzji od decyzji Burmistrza, skierowane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała m.in. na swoją trudną sytuację materialną oraz zdrowotną. Podnosiła, iż jest osobą samotnie gospodarującą, niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie pracuje, przechodzi długotrwałą rehabilitację. Do odwołania skarżąca dołączyła kserokopie dokumentów na okoliczność stanu jej zdrowia oraz prowadzonej rehabilitacji. Między innymi załączyła, opatrzone adnotacją "Pilne!", skierowania różne na zabiegi rehabilitacyjne obu stóp oraz zaświadczenia i adnotacje o wyznaczeniu i odbywaniu różnych zabiegów rehabilitacyjnych w okresie od [...] marca do [...] kwietnia 2014 r., od [...] kwietnia do [...] czerwca 2014 r. , od [...] kwietnia do [...] lipca 2014 r., kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] grudnia 2010 r. z rozpoznaniem psychozy, próby samobójczej, podejrzeniem schizofrenii, złamania mostka, stłuczenia serca, złamania obu pięt z przemieszczeniem oraz orzeczenie z dnia [...] listopada 2013 r. Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności o zaliczeniu jej do osób w znacznym stopniu niepełnosprawności z symbolem 02 -P na okres do [...] listopada 2016 r. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 134 Kpa, stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że decyzja organu I instancji doręczona została skarżącej w dniu 19 maja 2014 r., natomiast odwołanie zostało złożone osobiście przez skarżącą w siedzibie organu I instancji w dniu [...] czerwca 2014 r., a zatem z przekroczeniem 14 – dniowego terminu do wniesienia odwołania, o którym mowa w art. 129 § 2 Kpa. Termin do wniesienia odwołania upłynął bowiem w dniu 2 czerwca 2014r. Organ zaznaczył, że skarżąca składając odwołanie nie wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. W tej sytuacji organ odwoławczy nie mógł rozpatrzeć sprawy merytorycznie. W skardze złożonej powyższego postanowienia B.H. wniosła o uchylenie postanowienia i rozpoznanie sprawy ewentualnie o zmianę decyzji i umorzenie zaległości alimentacyjnych. Podniosła, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przechodzi długotrwałą rehabilitację. Wskazała, że leczy się u ortopedy, w poradni zdrowia psychicznego oraz u psychologa. Jej sytuacja materialna oraz zdrowotna jest trudna. Źródłem jej utrzymania pozostają środki finansowe przyznane z pomocy społecznej oraz zasiłek pielęgnacyjny. Spłaca w kancelarii komorniczej zaległości alimentacyjne na synów w wysokości 200 zł miesięcznie oraz płaci dobrowolne alimenty 100 zł miesięcznie na córkę. Skarżąca wyjaśniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania spowodowane było jej złym stanem zdrowia. Wskazała też, że w jej przekonaniu wniesienie odwołania było jednoznaczne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Na potwierdzenie przedstawionych okoliczności skarżąca powołała się na kserokopie dołączonej do skargi dokumentacji medycznej. Wskazała, że przeszła operację po złamaniu obu kości piętowych i obecnie znajduje się pod opieką lekarską. Do skargi dołączyła m.in. kopie dokumentacji medycznej załączonej do odwołania oraz nowej, potwierdzającej odbywanie w dalszym ciągu zabiegów rehabilitacyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazało, że w sytuacji braku wniosku strony o przywrócenie uchybionego terminu nie jest możliwe przyjęcie iż został on złożony w sposób milczący, dorozumiany oraz że sam fakt dokonania czynności procesowej (np. złożenia odwołania) nie może być podstawą domniemania, że strona składa wniosek o przywrócenie terminu). Podkreślił, że w każdym wypadku uchybienia terminu do wniesienia odwołania ma obowiązek stwierdzić uchybienie terminu. Skarżąca nie złożyła stosownego wniosku w tym zakresie. Ewentualne przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej może nastąpić wyłącznie na wyraźną prośbę zainteresowanego, natomiast skarżąca z takim wnioskiem nie wystąpiła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W myśl art. 127 § 1 Kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Stosownie zaś do treści art. 129 § 2 Kpa odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Bezsporną w kontrolowanej sprawie pozostaje okoliczność, że odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca złożyła z uchybieniem terminu. Decyzja Burmistrza doręczona została skarżącej w dniu 19 maja 2014 r., tym samym stosownie do treści przytoczonego wyżej przepisu, termin do wniesienia odwołania upłynął z dniem 2 czerwca 2014 r., (poniedziałek ) natomiast odwołanie wniesione zostało w dniu 3 czerwca 2014 r. Uchybienie terminu nie było znaczne, gdyż wynosiło 1 dzień, jednak jak słusznie podnosi organ, każde, nawet nieznaczne uchybienie terminu do dokonania określonej czynności prawnej obliguje organ do wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu (art. 134 Kpa). Ostateczne postanowienie w tym przedmiocie z przyczyn formalnych zamyka stronie możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy (rozpoznania odwołania) przez organ odwoławczy. Ustawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Stosownie do treści art. 58 § 1 Kpa w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. § 2. art. 58 stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że wnosząc odwołanie z uchybieniem terminu skarżąca jednoznacznie nie sformułowała wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej. Jednak w ocenie sądu, mając na uwadze dyrektywy wypływające z art. 7 Kpa i 9 Kpa organ drugiej instancji, badając na wstępie spełnianie przez wniesione odwołanie warunków formalnych (w tym terminowość jego złożenia) sprawę winien dokonać wnikliwej analizy jego treści w powiązaniu z dołączonymi do niego przez stronę kserokopiami dokumentów w szczególności dokumentacji medycznej. Wprawdzie zasadniczo intencją strony było wykazanie spełniania przesłanek do umorzenia z powodu jej trudnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, to nie powinno umknąć organowi odwoławczemu, że wskazana dokumentacja jednoznacznie uprawdopodobnia bez wątpienia zły stan zdrowia skarżącej i to w aspekcie możliwości poruszania się jak i w aspekcie zdrowia psychicznego, co mogło mieć wpływ na możliwość dochowania terminu do złożenia odwołania. Istniejąca u skarżącej niepełnosprawność w stopniu znacznym udokumentowana została orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2013r., przy czym przyczynę niepełnosprawności oznaczono symbolem 02-P (choroby psychiczne ). Z treści orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2013 r., natomiast orzeczenie wydano do [...] listopada 2016r. Wśród przedłożonych przez skarżącą dokumentów znajduje się karta informacyjna leczenia szpitalnego z grudnia 2010r., z której wynika rozpoznanie psychozy oraz podejrzenie schizofrenii. Kserokopie pozostałych dokumentów (zaświadczenia, skierowania na zabiegi fizjoterapeutyczne) również wskazują na zły stan zdrowia skarżącej. Okoliczności wynikające z przedłożonych przez skarżącą kserokopii dokumentów medycznych winny nasunąć wątpliwości organu co do celu w jakim dokumentację przedłożono, nadto co do realnych możliwości prawidłowego prowadzenia swoich spraw procesowych przez skarżącą. Trzeba ponownie zwrócić uwagę, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a jak wynika z orzeczenia, niepełnosprawność orzeczono na tle schorzeń psychicznych. Okoliczność ta, w ocenie sądu, ma istotne znaczenie dla oceny możliwości prawidłowego kierowania swoimi sprawami przez stronę postępowania. Jak podaje sama skarżąca w odwołaniu jej stan zdrowia jest zły, a twierdzenia te znajdują oparcie w dołączonej do odwołania dokumentacji. W kontekście podnoszonych okoliczności, trzeba też pamiętać, że przekroczenie terminu do wniesienia odwołania nie było znaczne. W tej szczególnej sytuacji, zdaniem sądu, kierując się zasadami ogólnymi Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności zasadą prawdy obiektywnej ( art. 7 Kpa), zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej (art. 8 Kpa) oraz zasadą informowania stron i pozostałych uczestników postępowania (art. 9 Kpa), organ odwoławczy już na etapie badania warunków formalnych odwołania winien zwrócić się do skarżącej z informacją, że odwołanie złożone zostało z uchybieniem terminu, pouczeniem o instytucji przywrócenia terminu oraz o wyrażenie stanowiska - czy stosownie do treści art. 58 Kpa wnosi o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, czego w badanej sprawie zaniechał. W analizowanym przez sąd orzeczeniu kończącym postępowanie, organ drugiej instancji nie ustosunkował się w żaden sposób do przedłożonej przez skarżącą dokumentacji medycznej, a stwierdzone przezeń uchybienie terminu, nastąpiło bez głębszej analizy pozostałego materiału dowodowego zgromadzone go w sprawie. Z przedstawionych wyżej względów zaskarżone orzeczenie należy uznać za przedwczesne, gdyż wydane bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, co stanowi naruszenie art. 7 i 77 Kpa, nadto – również z obrazą art. 8 Kpa i art. 9 Kpa., a stwierdzone uchybienia mogą mieć istotne znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy. Sądowi orzekającemu znane są orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w których wyrażony został pogląd, iż organ administracji publicznej na podstawie art. 9 Kpa nie ma co do zasady obowiązku pouczania strony o możliwości przywrócenia terminu. Rację ma też organ odwoławczy twierdząc, że wniosku o przywrócenie terminu domniemywać nie można. Jednak zwrócić należy uwagę, że ze względu na szczególną sytuację w rozpatrywanej sprawie, która wynika z rodzaju niepełnosprawności skarżącej, rolą organu było dążenie do sprecyzowania rzeczywistej treści żądania strony, tak aby nie poniosła ona szkody z powodu nieznajomości prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz,. 1270), sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 wskazanej ustawy w punkcie II orzeczono, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu, a orzeczenie w tym zakresie zachowuje moc do czasu uprawomocnienia się wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ obligowany będzie do poddania się wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu ocenie prawnej i udzielonym wskazaniom co do dalszego postępowania w sprawie wypływającym z wykazanych zaniechań organu odwoławczego.