II SA/Go 620/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Jan Grzęda(spr.) Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Asystent sędziego Marta Surmacz-Buszkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Firma F spółka z o.o. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 rok oddala skargę. Dnia 15 maja 2013 r. Firma F spółka z o.o. złożyła wniosek do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. We wniosku zadeklarowano do tej płatności pakiet 1 rolnictwo zrównoważone – działki o łącznej powierzchni 218,71 ha. Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych udzielił ARiMR informacji, że wymienione we wniosku działki rolne o numerach ewidencyjnych [...], do [...] kwietnia 2013 r. dzierżawił J.F.. Od [...] kwietnia 2013 r. J.F. użytkuje te działki bezumownie. Dnia 24 lipca 2013 r. J.F. – jako reprezentujący Spółkę zgłosił zmianę do wniosku dotyczącą powierzchni działek zgłoszonych do płatności. Powierzchnia ta określona została na 217,77 ha. Wezwana do przedstawienia dokumentów niezbędnych dla ustalenia kto jest posiadaczem działek zadeklarowanych do płatności na 2013 r. Spółka 14 marca 2014 r. przedstawiła umowę dzierżawy z [...] kwietnia 2013 r. zawartą pomiędzy J.F. a Firmą F sp. z o.o. oraz Firmą F Sp. z o.o. Ponadto Spółka przedstawiła umowy dotyczące współpracy pomiędzy nią a Firmą F.J. oraz umowę usługi kombajnowania i umowę zabiegów agrotechnicznych – zawarte pomiędzy tymi samymi podmiotami. Ponadto przedstawiono plan i rejestr działalności rolnośrodowiskowej. W wyniku zmiany siedziby Spółki z [...] na [...] właściwym organem do rozpoznania wniosku stał się Kierownik Biura Powiatowego ARiMR. Organ ten decyzją z [...] grudnia 2014 r. odmówił Firmie F spółka z o.o. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca nie spełnił warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., bowiem stworzył sztuczne warunki wymagane do uzyskania płatności, sprzeczne z celami danego systemu wsparcia poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że Firma F spółka z o.o. nie jest jednostką prowadzącą samodzielnie działalność a utworzona została wyłącznie w celu sztucznego podziału jednego gospodarstwa rolnego, będącego w posiadaniu J.F.. J.F. samodzielnie, osobiście decydował o całości prac i działań wykonywanych w spółce i w innych podmiotach, gdzie był udziałowcem wraz z żoną A., a także na gruntach zgłoszonych przez niego jako osobę fizyczną do płatności rolnośrodowiskowych. J.F. jest w tych spółkach prezesem zarządu. Organizację rozdziału pomocy programu rolnośrodowiskowego reguluje ustawa z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Zgodnie z przepisami wykonawczymi do tej ustawy wielkość pomocy zróżnicowana jest w zależności od powierzchni działek rolnych. Przy powierzchni powyżej 300 ha pomoc nie przysługuje. J.F. tworząc spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i rozdzielając pomiędzy te spółki posiadane grunty tworzył pozornie mniejsze gospodarstwa rolne. Jest to działanie zmierzające wyłącznie do uzyskania wielu płatności od mniejszej powierzchni gruntów w większej kwocie. W przypadkach gdzie J.F. od kwietnia 2013 r. nie był dzierżawcą gruntów rolnych od ANR bezprawnie dokonał dyspozycji gruntami zawierając umowy dzierżawy ze spółkami, w których wraz z żoną A. był wspólnikiem i prezesem zarządu. W odwołaniu Spółka wskazała, że organ pierwszej instancji błędnie uznał J.F., Firmę F spółka z o.o. i Firmę F spółka z o.o. za jednego rolnika w rozumieniu Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Według odwołującej się spółki wymienione wyżej podmioty są odrębne pod względem technicznym i ekonomicznym. Mają rozdzielony majątek, na którym prowadzą odrębną działalność rolniczą. Świadczą o tym umowy dzierżawy gruntów rolnych – tych zawartych z J.F. jak i Agencją Nieruchomości Rolnych. Powołanie odrębnych podmiotów miało uzasadnienie prawne i ekonomiczne – inne niż sprzeczne z przepisami uzyskanie płatności. Mimo formalnie identycznego zapisu dotyczącego przedmiotu działalności w KRS, faktycznie obie spółki specjalizują się w innych dziedzinach działalności rolniczej. Zdaniem skarżącej organ pierwszej instancji dokonując ustaleń stanu faktycznego nie zapytał wprost J.F. o wyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii. Brak przesłuchania osób kierujących działalnością poszczególnych podmiotów jest istotnym brakiem przeprowadzonego postępowania. Ponadto odwołujący wskazał, że błędem było przyjęcie przez organ pierwszej instancji, że wnioskodawca nie był uprawniony do uzyskania płatności w odniesieniu do gruntów uzyskanych bez tytułu prawnego. Spółka w postępowaniu wykazała, że faktycznie władała gruntem i rolniczo je użytkowała. Decyzją z [...] czerwca 2015 r. Dyrektor Oddziału ARiMR utrzymał w mocy decyzję z [...] grudnia 2014 r. Organ odwoławczy przeprowadził dowód z zeznań Z.N. – dyrektora finansowego w firmie J.F. jednocześnie działającego na podstawie udzielonych pełnomocnictw w spółkach z o.o. Świadek ten zeznał, że Firma F sp. z o.o. zajmuje się tylko produkcją rolną, natomiast Firma F Spółka z o.o. zajmuje się produkcją i dystrybucją materiału siewnego, handlem zbożem, wynajmem powierzchni magazynowych i wynajmem środków transportu. Wskazał, że nie jest ekspertem w dziedzinie celów działania związanych z płatnościami ARiMR. J.F. oświadczył, że w obu spółkach pełni funkcję prezesa zarządu i posiada 50% udziałów w każdej z nich. Prace w spółkach wykonywała częściowo jego firma, w części firma żony oraz firmy zewnętrzne. Rolnicza działalność Spółek prowadzona była zgodnie z celami określonymi dla programu rolnośrodowiskowego. Dyrektor ARiMR stwierdził, że Firma F spółka z o.o. nie prowadziła działalności rolniczej na zgłoszonych gruntach, jak również, nie była faktycznym posiadaczem zadeklarowanych we wniosku gruntów rolnych. Spółka utworzona została [...] kwietnia 2013 r. przez małżonków J.F. i A.F.. W tym samym dniu utworzona została Firma F spółka z o.o. gdzie wspólnikami są te same osoby. Firma F spółka z o.o. na 2013 r. zgłosiła do płatności rolnośrodowiskowej grunty rolne ujęte w ewidencji na 8 działkach, które wydzierżawiła od J.F.. Działki te zgłoszone były poprzednio do płatności jeden raz w 2012. przez J.F. jako osobę fizyczną. Spółki powiązane są personalnie, rodzinnie z osobą J.F. i jego żoną A.F.. Wynika to ze struktury organizacyjnej spółek. Podmioty te ubiegając się o płatności podawały jako adres siedziby początkowo adres zamieszkania J.F. a następnie ten sam adres w [...]. Te okoliczności wskazują na istnienie spójnej struktury powiązanych ze sobą osobowo jednostek funkcjonujących w jednym obszarze. Podmioty te nie wykazywały odrębności i samodzielności. Organ odwoławczy stwierdził, że tworzenie przez J.F. wielu spółek w celu zgłaszania działek rolnych o mniejszej powierzchni jest działaniem obchodzącym prawo. Dzielenie łącznie posiadanego areału na pozornie mniejsze gospodarstwa nie może zostać uznane za działanie zgodne z celem i sensem przepisów regulujących wspieranie rolników gospodarujących na mniejszym areale, gorszych warunkach oraz ubiegających się o płatności rolnośrodowiskowe. J.F. i A.F. osobiście podpisywali dokumenty transakcji pomiędzy podmiotami powiązanymi z ich osobami, zlecali swoim firmom wzajemne wykonywanie usług. W postępowaniu przed organem pierwszej instancji J.F. oświadczył, że podzielił grunty na spółki aby uzyskać większe płatności. Organ drugiej instancji dokonał wyliczeń jakie różnice w wysokości płatności wystąpiłyby gdyby nie dokonano podziału działek pomiędzy poszczególne podmioty podając podstawę prawną wynikającą z prawa krajowego i unijnego. Odnosząc się do problemu posiadania działek ujętych w zgłoszeniu do płatności na 2013 r. Dyrektor Oddziału ARiMR wskazał, że osobą faktycznie sprawującą władztwo nad nimi jest J.F.. Spółki składającej wniosek nie można uznać za producenta rolnego w myśl przepisów prawa. Zatem organ pierwszej instancji nie odmówił przyznania płatności z uwagi na bezumowne użytkowanie gruntów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Firma F sp. z o.o. zarzuciła organowi naruszenie: - § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.361 z późn. zm.), poprzez błędne uznanie, że "rolnikiem", któremu przysługuje płatność rolnośrodowiskowa w rozumieniu tego rozporządzenia jest grupa osób fizycznych i prawnych tj. J.F., Firma F. sp. z o.o. oraz Firma F. sp. z o.o., a nie każdy z tych podmiotów oddzielnie, jako odrębna osoba fizyczna i prawna, - art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U.2012.86 j.t.), poprzez błędne uznanie, że "producentem rolnym" któremu przysługuje płatność rolnośrodowiskowa w rozumieniu tej ustawy jest grupa osób fizycznych i faraWnych tj. J.F., Firma F sp. z o.o. oraz Firma F sp. z o.o., a nie każdy z tych podmiotów oddzielnie, jako odrębna osoba fizyczna i prawna, - art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) NR 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U.UE.L.2011.25.8 z późn. zm.), poprzez jego zastosowanie i uznanie, że wnioskodawcy nie należy się jakakolwiek płatność rolnośrodowiskowa z uwagi na fakt, iż spółka sztucznie stworzyła warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami tego systemu wsparcia. - § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.361 z późn. zm.), poprzez uznanie przez organ II instancji, że spółka F sp. z o.o. nie jest posiadaczem w rozumieniu przepisów k.c. gruntów, do których ubiega się o płatność, pomimo iż grunty te były użytkowane przez spółkę na podstawie umów dzierżawy. W konkluzji domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu podnoszono, że Firma F sp. z o.o. i Firma F sp. z o.o. są odrębnymi od J.F. podmiotami pod względem prawnym. Podmioty te prowadzą odrębną i różną od siebie działalność rolniczą. Zawierają umowy między sobą ale także z innymi podmiotami. Prowadzą odrębną rachunkowość, na własne ryzyko rachunek zaciągają zobowiązania kredytowe. Dopłaty te przelane zostałyby na rachunki każdej z firm osobno a nie na rachunek J.F.. Podział dużego gospodarstwa na mniejsze części jest dopuszczalny, jeżeli jest to rzeczywisty podział - a tak jest w niniejszej sprawie. Nie można każdorazowo kwestionować odrębności osób fizycznych od osób prawnych, w których te osoby mają większość udziałów. J.F. i Firma F sp. z o.o. to odrębne pod względem prawnym podmioty. Zawarte pomiędzy nimi umowy nie są umowami zawartymi "ze samym sobą". Firma F sp. z o.o,. jest posiadaczem gruntów zgłoszonych do płatności na podstawie umowy dzierżawy a to umożliwia spółce władanie gruntami jako posiadaczowi zależnemu. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego wsparcia. Zagadnienie "sztucznego stworzenia warunków" rozważył Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C-434/12 J.F. wydzierżawił Firmie F Sp. z o.o. grunty, których części posiadaczem była inna osoba fizyczna oraz grunty, którymi władał bez umowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Organy obydwu instancji zebrały kompletny materiał dowodowy. Na podstawie tak zgromadzonego materiału poczyniono prawidłowe i kompletne ustalenia faktyczne dotyczące sztucznego tworzenia przez J.F. warunków do uzyskania korzyści finansowej. Jest to w sprzeczności z celami prawa wspólnotowego i zmierzało do ominięcia przepisów tego prawa. J.F. jest posiadaczem gospodarstwa rolnego i prowadzi działalność w ramach tego gospodarstwa w sposób zorganizowany i ciągły. Osobiście kierował i decydował w 2013 roku o całości działań dotyczących rodzajów produkcji, upraw i usług, których celem był określony skutek gospodarczy tej działalności. Wbrew twierdzeniom skarżącego organy nie negowały jego prawa do podejmowania decyzji dotyczących tworzenia odrębnych podmiotów. Organy obydwu instancji podnosiły, że owa racjonalizacja działań i organizacji w ramach prowadzonej działalności gospodarczej jest uprawniona. Wątpliwości budzi cel - jeżeli zmierza ona do obejścia prawa aby - w tym przypadku - uzyskać dopłaty. Z wyjaśnień J.F. złożonych w czerwcu 2013 roku jednoznacznie wynika w jakim celu dokonał "podziału gruntu na spółki". Spółki te utworzone zostały w celu podzielenia łącznie posiadanego areału ziemi na mniejsze gospodarstwa" celem obejścia przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej. Według kryteriów wielkości gospodarstw i zasady, że płatność uzależniona jest od wielkości gospodarstwa a maleje wraz z jego wzrostem. Organy obydwu instancji nie dopuściły się naruszenia przepisów § 2 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2013, poz. 361 ze zm.). W trakcie postępowania prawidłowo ustalono, że rolnikiem, któremu przysługuje płatność rolnośrodowiskowa jest J.F., a nie grupa osób fizycznych i prawnych - jak wywodzi skarżący. Jak wskazano wyżej wynika to z całości zebranych dowodów, także z przesłuchania J.F. i Z.N. przeprowadzonego przez organ II instancji. W trakcie postępowania strona nie przedstawiła żadnych dowodów na okoliczność samodzielności i faktycznej odrębności gospodarstw rolnych prowadzonych przez każdy z podmiotów. Przedstawiono jedynie umowy, które nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, że podmioty te były w zakresie gospodarki rolnej samodzielne. Samodzielności przeczą natomiast powiązania personalne. Analiza tych powiązań prowadzi do jednoznacznego wniosku, że całością działań we wszystkich podmiotach i w zakresie osobistej działalności kierował i decydował J.F.. Zarzut naruszenia art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji podmiotów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności jest chybiony. Przepis ten nie został naruszony albowiem w decyzji nie negowano faktów rejestracji. Zagadnienia wynikające z przepisu tej ustawy są poza zakresem postępowania w sprawie. Zgodnie z art. 4 ust. 8 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z 27 stycznia 2011 r. nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, co do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Prawidłowo uznano, że Firma F Sp. z o.o. utworzona została w celu sztucznego zmniejszenia powierzchni gospodarstwa rolnego będącego w posiadaniu J.F., aby uzyskać dopłaty. Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C-434/12 wypowiedział się co do treści pojęcia "sztucznego stworzenia warunków". Trybunał wskazał, że należy zbadać czy wystąpił w działaniu element obiektywny - formalne poszanowanie przesłanek zawartych w regulacji prawnej ale brak jest osiągnięcia celu realizowanego przez te regulacje; oraz czy istnieje element subiektywny - wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań UE przez sztuczne stworzenie wymaganych do takiego uzyskania przesłanek. Obydwie te przesłanki wystąpiły w działalności skarżącej. Tworząc sztucznie, ale formalnie zgodnie z prawem nowe podmioty, J.F. zmierzał do uzyskania korzyści wynikających z prawa do dopłat dla gospodarstw o mniejszej powierzchni. Zgłoszenie wniosku przez skarżącą Spółkę było realizacją tak założonego wcześniej celu. J.F. zawierając umowę dzierżawy ze Spółką Firma F Sp. z o.o. nie zważał na okoliczności, że część gruntów użytkował bez podstawy prawnej. Prawdą jest, że ten kto faktycznie włada gruntem i prowadzi na nim gospodarkę rolną jest uprawniony do uzyskania (po spełnieniu jeszcze innych warunków) opłaty rolnośrodowiskowej. Brak natomiast podstaw do uznania, że zgodne z celem wynikającym ze wskazanych wyżej przepisów było wydzierżawienie przez taką osobę gruntów innemu podmiotowi aby uzyskać faktycznie nienależną korzyść. Dla rozstrzygnięcia tej sprawy nie jest istotne w jaki sposób faktycznie czerpałby korzyści z uzyskanych przez Spółkę dopłat J.F.. Problem dotyczący ewentualnego przepływu środków pomiędzy podmiotami należącymi w istocie do niego nie stanowi dowodu na okoliczność faktycznej odrębności skarżącej. Mając na względzie wyżej przytoczone okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w wyroku.