II SA/Go 631/17

Dnia 12 września 2017 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 12 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego stypendium p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. w pozostałym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalić. Dnia 28 lipca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek A.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, iż obecnie jest na etapie poszukiwania pracy w kraju i za granicą. Nadto zadeklarowała, że nie posiada nikogo na utrzymaniu, jest właścicielką lokalu mieszkalnego o powierzchni 35 m² do generalnego remontu, nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności ani jakichkolwiek przedmiotów wartościowych. Według oświadczenia nie osiąga również żadnych dochodów. Ponosi natomiast wydatki na utrzymanie mieszkania, energię elektryczną, wodę, gaz itp. w wysokości ok. 285 zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 18 sierpnia 2017 r. skarżąca został wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie w terminie 7 dni: a) wyciągów wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków (dokumentów) potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem domu (energia elektryczna, woda, gaz itp.) oraz spłatą ewentualnych kredytów, c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia i leków, d) zaświadczenia o zarejestrowaniu w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy – o ile skarżąca jest zarejestrowana w PUP W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała jedenaście egzemplarzy potwierdzeń przelewów dokonywanych tytułem opłat za mieszkanie i media. Z datowanego na [...] września 2017 r. pisma przewodniego wynika, iż skarżąca przedkłada również wyciągi bankowe za okres od czerwca do sierpnia 2017 roku, jednakże nie zostały one załączone. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeśli chodzi o wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych, to w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego stypendium dla osoby bezrobotnej odbywającej staż. Niniejsza sprawa należy zatem do zakresu spraw, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy na skarżącej z mocy ustawy nie spoczywa obowiązek ponoszenia tych kosztów. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Jeśli chodzi natomiast o wniosek skarżącej o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, należy zwrócić uwagę, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Jednakże, co istotne, ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca podała, że ponosi wydatki na utrzymanie mieszkania i media w wysokości 285 zł miesięcznie i udokumentowała tę okoliczność potwierdzeniami bankowych przelewów elektronicznych. Jednocześnie podała jednak, że nie posiada żadnych oszczędności i nie osiąga jakichkolwiek dochodów, wpisując w formularzu PPF w rubrykach "dochód miesięczny netto" i "łączny dochód" cyfrę "0". Z kolei w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania wyciągów wszystkich posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, w piśmie przewodnim z dnia [...] września 2017 r. (nie podpisanym przez skarżącą) została zawarta wzmianka o przedłożeniu wyciągów za okres od czerwca do sierpnia 2017 r., jednakże nie zostały one w istocie przedłożone do akt sprawy. Okoliczności te uniemożliwiły ustalenie rzeczywistej i pełnej sytuacji majątkowej skarżącej z racji nieprzedstawienia koniecznej dokumentacji źródłowej w tym zakresie. Z tego względu zawartych w formularzu PPF oświadczeń o braku jakichkolwiek oszczędności i dochodów nie można było uznać za wiarygodne. W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania nie została spełniona, w związku z czym na podstawie powyższego przepisu orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.