II SA/Go 633/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek, Asesor WSA Michał Ruszyński,, Protokolant Aleksandra Stankowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2007 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę II. zasądza od Skarbu państwa – Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata A.J. kwotę 240 zł ( dwieście czterdzieści złotych) podwyższona o należna stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. W dniu [...] lipca 2006 r. w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego W.S. złożył wniosek o pomoc finansową w lipcu 2006 r., ze wskazaniem jej przeznaczenia na zakup żywności. We wniosku nie określił wysokości kwoty, która byłaby dla niego zadowalająca. Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2006 r., działając z upoważnienia Burmistrza, Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej postanowił przyznać skarżącemu pomoc w postaci zasiłku celowego w lipcu 2006 r. w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu decyzji organ administracji wskazał, że wnioskodawca nie osiąga dochodów (nie przekracza tym samym ustawowego kryterium dochodowego), ponieważ nie wykonuje pracy zarobkowej. Zaznaczył, że na realizację zadań własnych Gminy w zakresie zasiłków i pomocy w naturze Ośrodek otrzymuje miesięczną dotację w wysokości 27.391,70 zł, a w dwóch miesiącach poprzedzających wydanie decyzji skarżącemu o świadczenia z opieki społecznej ubiegało się około 173 osób. Dyrektor Ośrodka zobowiązany jest więc do racjonalnego zarządzania środkami i takiego ich wydatkowania, aby zabezpieczyły potrzeby jak największej liczbie osób. Od decyzji skarżący w terminie wniósł odwołanie, skarżąc jednocześnie również inne decyzje Ośrodka Pomocy Społecznej, także wydane na podstawie przepisów o pomocy społecznej. W odwołaniu nie wskazał rzeczowych argumentów. które świadczyć by mogły o jego zasadności. Z pisma wynikało jedynie, że strona nie jest z decyzji zadowolona. Decyzją z dnia [...] września 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie SKO W.S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywodząc, że zaskarżona decyzja (jak i trzy pozostałe wskazane w skardze) nie spełnia wymagań wskazanych w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku WSA, w zakresie art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa, ponieważ wydane decyzje nie chronią jego dóbr osobistych i nie pozwalają mu przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Jak wynika ze stanowiska zawartego w piśmie z [...] listopada 2006 r. organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, albowiem zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu, iż została ona wydana z naruszeniem prawa, mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. I. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę zaskarżonych decyzji (jedynie) pod względem zgodności z prawem. W związku z powyższym usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydaniu organy naruszyły prawo materialne lub przepisy postępowania określone w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). Sąd nie może natomiast opierać kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej (wyrok WSA w Warszawie z 29 czerwca 2004 r., sygn. II SA 1599/03, podobnie wyrok z dnia 6 maja 2004 r., sygn. IV SA 4621/02 oraz z dnia 6 maja 2004 r., sygn. I SA 912/03). Dokonując więc oceny zasadności zaskarżonej decyzji w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić - a więc z punktu widzenia jej legalności - uznać należy, iż decyzja organu zarówno I jak i II instancji odpowiada prawu. II. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji będącej przedmiotem skargi stanowił przepis art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w myśl którego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, przy czym zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydana jest w ramach uznania administracyjnego, co wynika z treści cytowanego wyżej przepisu art. 39. Oznacza to, że organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, która musi się liczyć z tym, że organ odmówi przyznania jej świadczenia lub jego rozmiar będzie różny od tego, który strona określiła we wniosku. Wskazać przy tym należy, że we wniosku o przyznanie zasiłku celowego skarżący nie określił wysokości zasiłku, jaka byłaby dla niego zadowalająca. Uznaniowy charakter decyzji powoduje przede wszystkim, że organ nie jest zobowiązany do przyznania wnioskowanego świadczenia, lecz jedynie może je przyznać. Jeśli organ dokonując oceny - z jednej strony sytuacji materialnej i potrzeb skarżącego, z drugiej zaś możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej - uzna, iż w tej konkretnej sytuacji możliwe jest przyznanie pomocy w określonej kwocie, z uwagi na możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa (wyrok NSA z 26 listopada 2003 r., I SA 1729/03, podobnie wyrok z 21 listopada 2003 r., sygn. I SA 1210/03). III. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak inne akty prawne organów administracji, ale zakres ich kontroli jest inaczej ukształtowany. Sąd bada bowiem zgodność z prawem, a nie wnika w celowość wydania decyzji i rozstrzygnięcia sprawy w niej zawartego. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczane było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r., II SA 2486/01, por. także wyrok WSA w Warszawie z 7 stycznia 2004 r., III SA 432/03). Sąd nie może więc ingerować w sferę orzeczniczą organów administracji, gdy te działają w ramach uznania administracyjnego i dokonują samodzielnie oceny zwłaszcza w szczególnie uzasadnionych przypadkach warunków i wyboru osób uprawnionych do pobierania świadczeń, jeżeli tylko decyzje te są odpowiednio uzasadnione, a powołane przyczyny znajdują potwierdzenie w ustalonym stanie faktycznym. Poczynione w tym zakresie przez organ administracji ustalenia w niniejszej sprawie odpowiadają wymogom określonym przepisem art. 107 § 3 k.p.a. IV. Sąd rozpoznając skargę nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej skarżącego, należy jednak pamiętać, iż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie same pokonać (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej). W myśl natomiast art. 11 ust. 2 tej ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z zebranego materiału dowodowego oraz ustalonego na jego podstawie stanu faktycznego wynika, że skarżący nie podejmuje żadnych starań w celu zmiany swojej sytuacji życiowej. Taka postawa wskazuje na brak ze strony skarżącego chęci poprawienia swojej sytuacji materialnej w przypadku, gdy oczekiwane jest od niego zaangażowanie. W świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2003 r., sygn. I SA 1874/03, brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W.S. od wielu lat objęty jest pomocą społeczną dla zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb, a więc każdy kolejny zasiłek celowy musi być szczególnie zbadany pod względem wykluczenia marnotrawstwa środków i oceny podejmowanej aktywności samego skarżącego dla wyeliminowania trudności, a przynajmniej obiektywnych możliwości podjęcia takiej aktywności. Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 września 2004 r., sygn. OSK 449/04, wprawdzie pomoc społeczna ma prowadzić do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej i zaspokoić niezbędne potrzeby oraz pozwolić na bytowanie w godnych warunkach, świadczenia zaś powinny być stosowne do okoliczności, lecz "potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej." V. Na zakończenie wyjaśnić należy, że zarzut podniesiony przez pełnomocnika procesowego na rozprawie w dniu 7 lutego 2007 r. odnośnie braku w uzasadnieniu decyzji podania przyczyny przyznania skarżącemu zasiłek celowy za lipiec 2006 r. W ocenie pełnomocnika organ administracji nie wyjaśnił, jakie okoliczności przemawiały za przyznaniem zasiłku właśnie w tej wysokości, zaś z przedstawionego przez organ zestawienia osób ubiegających się o pomoc nie wynika liczba osób, którym tę pomoc faktycznie przyznano. We wniosku skarżący nie wskazał wysokości zasiłku, która byłaby dla niego satysfakcjonująca. Tak więc sam fakt przyznania mu świadczenia z pomocy społecznej za lipiec 2006 r. można rozumieć jako spełnienie żądania w strony w tym zakresie, co zwalnia organ administracji od obowiązku sporządzenia uzasadnienia w tym zakresie, zgodnie z art. 107 § 4 kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazana natomiast w rozstrzygnięciu pula pieniędzy przekazywana Ośrodkowi Pomocy Społecznej, w zestawieniu z ilością składanych wniosków - nawet jeśli nie wszystkie zostały rozpatrzone pozytywnie - jasno wskazuje na konieczność dokonywania wyborów i ustalania zasad pierwszeństwa przy wypłacie świadczeń. Okoliczności te w ocenie Sądu nie budzą wątpliwości i poparte są doświadczeniem życiowym, które zazwyczaj nakazuje oszczędne gospodarowanie środkami przeznaczanymi na opiekę społeczną, w świetle znacznego zakresu potrzeb i oczekiwań społeczeństwa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zmianami) zasadne było oddalenie skargi, albowiem decyzje organów administracji, zarówno I jak i II instancji, są zgodne prawem i brak jest podstaw do ich uchylenia bądź zmiany. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej zasądzono wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 ww. ustawy.