II SA/Go 636/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. W dniu 31 grudnia 2018 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek W.B. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A.K. na okres świadczeniowy 2018/2019. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że małoletnia A.K. została umieszczona w rodzinie zastępczej W.B. i W.B. (por. odpis wyroku Sądu Okręgowego z dnia [...] października 2014 r., [...]), a jej opiekunem prawnym została ustanowiona W.B. (por. zaświadczenie SR z dnia [...] marca 2017 r., [...]). Ponadto W.B. wskazała w pisemnym oświadczeniu, że A.K. faktycznie przebywa u niej od [...] lutego 2012 r., przy czym formalnie została umieszczona u wyżej wskazanych małżonków B., jako rodziców zastępczych, na podstawie postanowienia zabezpieczającego, wydanego przez Sąd Rejonowy w dniu [...] grudnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt [...] (por. odpis postanowienia SR z dnia [...] grudnia 2013 r., [...]). Wójt Gminy decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] - powołując się na art. 104, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – określanej dalej jako k.p.a.), oraz art. 2 pkt 4, pkt 5a, art. 9 ust. 1, ust. 2, ust. 12, art. 10 ust 2 pkt 1 i art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. 2019 r. , poz. 670 ze zm. – określanej dalej jako u.p.o.u.a) - odmówił przyznania W.B. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na A.K., na okres świadczeniowy 2018/2019. Podstawę odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, pomimo spełnienia kryterium dochodowego, stanowił art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., zgodnie z którym świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Z opisanych powyżej dokumentów wynikało bowiem, iż uprawniona do alimentów, tj. A.K. została umieszczona w pieczy zastępczej. Odwołanie od powyższej decyzji wywiodła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego W.B., zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj: art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. oraz art. 10 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u.a. przez niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji, w której świadczenie alimentacyjne pobierane jest przez opiekuna prawnego osoby uprawnionej, będącego jednocześnie jej rodziną zastępczą. W uzasadnieniu odwołania strona powołała się na stanowisko zawarte w wyroku WSA w Olsztynie o sygn. akt II SA/Ol 463/15 oraz uznała za błędny pogląd, iż okoliczność tego rodzaju, że osoba będąca opiekunem prawnym uprawnionego została jednocześnie ustanowiona dla niego rodziną zastępczą jest bez znaczenia dla decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Prawidłowa bowiem wykładnia art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji, w której w wyniku ustanowienia rodziny zastępczej dochodzi do rzeczywistej zmiany miejsca pobytu, bowiem wówczas osoba uprawniona, tj. małoletnia, której przysługuje świadczenie alimentacyjne, nie miałaby rzeczywistej możliwości korzystania z alimentów, które to płatne są do rąk opiekuna. Dopiero po spełnieniu tych przesłanek można mówić o braku podstaw do przyznania świadczenia alimentacyjnego. Zdaniem odwołującej w przedmiotowej sprawie powyższa sytuacja nie ma miejsca, bowiem małoletnia A.K. nadal zamieszkuje ze skarżącą, co też zostało wprost wskazane w decyzji. W związku z tym w ocenie skarżącej nie zaszły negatywne przesłanki uzasadniające odmowę przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na małoletnią A.K.. Natomiast zostały spełnione do przyznania tego świadczenia przewidziane w art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. Decyzją z [...] lipca 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył ustalenia poczynione w toku postępowania przed organem I instancji oraz treść art. 9 oraz 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., a następnie wskazał, iż ten ostatni przepis stanowił podstawę odmowy przyznania W.B. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, wnioskowanego na A.K., na okres świadczeniowy 2018/2019, mimo spełnienia kryterium dochodowego rodziny. Kolegium podzieliło stanowisko zwarte w wyroku WSA w Krakowie z 2 sierpnia 2018 r. III SA/Kr 445/18, zgodnie z którym organy administracyjne nie mają żadnej możliwości przyznania uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. W ocenie Kolegium przepis art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a. jest jednoznaczny nie budzi wątpliwości, iż nie jest wyłączone jego stosowanie także w przypadku gdy pieczę zastępczą sprawuje osoba, która została ustanowiona jednocześnie opiekunem prawnym osoby uprawnionej do alimentów. W związku z tym organ I instancji zasadnie uznał, iż brak jest podstaw do przyznania W.B. prawa do świadczenia alimentacyjnego, wnioskowanego na osobę uprawnioną A.K.. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. złożyła W.B. zarzucając jej naruszenie : - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 77 § 1 k.p.a., "art. 16 § k.p.a." w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez niedokładną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że zaistniały przewidziane prawem przesłanki do odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A.K. do ukończenia przez nią 18 roku; - prawa materialnego art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a przez dokonanie jego błędnej wykładni polegającą na bezprawnym pozbawieniu małoletniej A.K. możliwości wykonywania przysługującego mu uprawnienia, - prawa materialnego art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. polegające na jego niewłaściwej wykładni przez przyjęcie, iż przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji, w której świadczenie alimentacyjne jest pobierane przez opiekuna prawnego osoby uprawnionej, będącego jednocześnie jej rodziną zastępczą. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasadzenie na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca powieliła argumentację zawartą w odwołaniu podkreślając, iż powołany przez organ wyrok WSA w Krakowie odnosi się do zupełnie odmiennego stanu faktycznego. W odpowiedzi skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie pod względem legalności była opisana powyżej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania W.B. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, wnioskowanego na A.K., na okres świadczeniowy 2018/2019. Zgodnie z art. 9 u.p.o.u.a. – w brzmieniu mający zastosowanie we wspomnianym powyżej okresie świadczeniowym - świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo (ust. 1). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (ust. 2) w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł (art. 10 ust. 1 u.p.o.u.a.). Podstawą odmowy przyznania świadczenia w kontrolowanej sprawie było stwierdzenie przez organy obu instancji, iż uprawniona do alimentów małoletnia A.K. pozostaje w pieczy zastępczej w formie rodziny zastępczej określonej w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1111 – określanej dalej jako u.w.r.s.p.z.), od grudnia 2013 r., co jest okolicznością bezsporną w świetle powołanych na wstępie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania. W myśl art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. W orzecznictwie i piśmiennictwie trafnie się wskazuje, iż organy administracji nie mają żadnej możliwości przyznania, wręcz mają ustawowy obowiązek pozbawienia lub nieprzyznania uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Przy czym przyjmuje się, iż istotna jest data faktycznego umieszczenia w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, a nie data orzeczenia sądowego w tej sprawie. Za taką interpretacją przemawia fakt, że ustawodawca użył tutaj czasu przeszłego: "świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona" (por. E. Tomaszewska, U.p.o.u.a. Komentarz, LEX 2019, t. 2.1 i powołane tamże orzecznictwo). Okoliczność, iż skarżąca jest jednocześnie opiekunem prawnym uprawnionej do alimentów A.K. nie powoduje, że nie ma zastosowania powołany przepis wyłączający możliwość przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Posługuje się on bowiem ogólnym pojęciem "pieczy zastępczej" nie dokonując rozróżnienia, czy mamy do czynienia z formą tej pieczy, która jest powiązana z brakiem opieki prawnej lub ustanowieniem takiej opieki w sytuacjach określonych w art. 94 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 682 ze zm. – określanej dalej jako k.r.o.). Opiekę prawną należy bowiem odróżnić od pieczy zastępczej, która obejmuje obowiązek i prawo do wykonywania bieżącej pieczy nad osobą dziecka oraz jego wychowania. Piecza zastępcza obejmuje również reprezentowanie dziecka w powyższych sprawach, a w szczególności w sprawach alimentacyjnych (art. 1121 § 1 zd. 1 k.r.o.). Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka, bądź do opiekuna prawnego, o ile ten został przez sąd ustanowiony w trybie art. 94 § 3 k.r.o. Sprawowanie opieki nad małoletnimi może być połączone z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej (art. 149 § 4 pkt 1 k.r.o.) wówczas zakres obowiązków i uprawnień rodziców zastępczych ulega poszerzeniu, jednak wynika on z faktu ustanowienia ich opiekunami prawnymi, a nie z faktu wykonywania pieczy zastępczej (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 18 stycznia 2018 r., II SA/Go 1123/17). Ratio legis ustanowienia powyższego wyłączenia wynika z tego, że rodzinom zastępczym wypłacanych jest szereg świadczeń, które mają zapewnić pokrycie kosztów wychowania i utrzymania dzieci w nim umieszczonych, a tym samym ich cel i funkcja jest zbliżona, jeśli nie tożsama ze świadczeniem z funduszu alimentacyjnego. Są to m.in. następujące świadczenia: na pokrycie kosztów utrzymania (art. 80 ust. 1 u.w.r.s.p.z), którego wysokość kształtuje od 660 zł do 1000 zł, dodatek na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności (art. 80 ust. 1 u.w.r.s.p.z) w kwocie nie mniejszej niż 200 zł, dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka, świadczenie na pokrycie kosztów związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka, wystąpieniem zdarzeń losowych lub innych mających wpływ na jakość sprawowanej opieki (art. 83 ust. 1 u.w.r.s.p.z.), na utrzymanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (art. 80 ust. 2 u.w.r.s.p.z.). Tym samym przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. zapobiega dublowaniu wypłacania przez państwo świadczeń mających ten sam cel . Uwzględniając powyższe argumenty - w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie - nie sposób podzielić stanowiska wyrażonego w przywoływanym przez stronę wyroku WSA w Olsztynie z 16 lipca 2015 r., II SA/Ol 463/15. Dodatkowo należy podkreślić, iż sformułowanie "umieszczenie w pieczy zastępczej" jest pojęciem ustawowym, którym posługuje się zarówno k.r.o. (por. art. 1121 i nast. k.r.o), jak i u.w.r.s.p.z. (por. art. 35 ust. 1 i nast. u.w.r.s.p.z.). Natomiast sfomułowanie "zostało umieszczone w pieczy zastępczej" wskazuje na użycie przez ustawodawcę czasu przeszłego, jednakże jedynie dla zaakcentowania, o czym już wspomniano powyżej, iż istotna jest data faktycznego umieszczenia w rodzinie zastępczej, a nie dla podkreślenia, iż jest konieczna zmiana miejsca zamieszkania. Zresztą nie można znaleźć żadnych argumentów, mając na względzie konstytucyjną zasady równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, aby w odniesieniu do prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego odmiennie traktować dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, którego miejsce zamieszkania nie zmieniło się w wyniku postanowienia sądu orzekającego o ustanowieniu pieczy zastępczej i którego opiekunem prawnym został rodzic zastępczy oraz dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, którego miejsce zamieszkania zmieniło się w wyniku postanowienia sądu orzekającego o ustanowieniu pieczy i którego opiekunem prawnym pozostaje nadal rodzic albo jest nim inna osoba niż rodzic zastępczy. W ocenie Sądu niezasadne jest też odwoływanie się, co czynił WSA w Olsztynie we wspomnianym powyżej orzeczeniu, do argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn.. akt P 42/07, gdyż odnosił się on do innego świadczenia i zapadł w innym otoczeniu prawnym, jeszcze przed wejściem w życie u.w.r.s.p.z. Powyższe stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z 15 listopada 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 723/18, w którym sąd uchylił decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] stwierdzającą nieważność wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie przyznania W.B. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A.K. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia [...] listopada 2017 r. do dnia [...] września 2018 r. Podkreślić bowiem należy, iż powyższy wyrok zapadł w wyniku kontroli postępowania nieważnościowego, dotyczącego innego okresu świadczeniowego. Ponadto Sąd uznał w nim jedynie, iż doszło do niedopuszczalnego oparcia przez organ swego rozstrzygnięcia na uzupełnionym materiale dowodowym, wskazując jednocześnie, że w sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis niewywołujący rozbieżności w praktyce, a Kolegium w zaskarżonej decyzji nie dokonało analizy, czy art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. jest stosowany jednolicie w praktyce, zwłaszcza w kontekście wyroku WSA w Olsztynie z dnia 16 lipca 2015 r., II SA/Ol 463/15. Tym samym tut. Sąd nie przesądził w nim prawidłowości wykładni tego przepisu dokonanej przez WSA w Olsztynie. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organy dokonały prawidłowej wykładni art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. i zasadnie na jego podstawie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia na rzecz uprawnionej do alimentów A.K.. W związku z tym niezasadne były również pozostały zarzuty dotyczące naruszenia art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. , art. 16 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto organy poczyniły ustalenia zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., a mianowicie w zakresie niezbędnym do prawidłowego zastosowania przywołanego powyżej przepisu art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. Stąd skarga jako niezasadna - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – została oddalona.