II SA/Go 637/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka – Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019 r. sprawy ze skargi W.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] odmówił przyznania W.B. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, wnioskowanego na K.B. na okres świadczeniowy 2018/2019. W uzasadnieniu decyzji organ w pierwszej kolejności wskazał, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2018 r. strona wystąpiła do organu o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną na okres świadczeniowy 2018/2019. Do wniosku dołączono komplet wymaganej dokumentacji, tj. zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne z dnia [...] listopada 2018 r. o bezskuteczności egzekucji alimentów, prawomocny wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] stycznia 2011 r., sygn. akt [...] zasadzający alimenty, zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., sygn. [...], że W.B. została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego K.B., prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt. [...] o umieszczeniu małoletniego K.B. w rodzinie zastępczej W. i W.B., postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2012 r. o ograniczeniu władzy rodzicielskiej S.K. i powierzeniu wykonywania pieczy zastępczej nad małoletnim K. spokrewnionej rodzinie zastępczej W. i W.B. oraz oświadczenia strony. Organ dokonał analizy sytuacji majątkowej wnioskodawczyni i ustalił, że dochód jaki uzyskała W.B. w 2017 roku (zgodnie z danymi z Urzędu Skarbowego) wyniósł: 12914,80 zł, pomniejszony o składkę na ubezpieczenie zdrowotne KRUS (1162 zł) wyniósł: 11752,80 zł. Na wymieniony dochód składa się emerytura wnioskodawczyni, którą otrzymywała przez cały rok 2017 oraz kwota zwrotu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci w wysokości 1098,62 zł. Następnie, powołując treść art. 9 ust. 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.; dalej jako u.p.o.u.a.), organ wskazał, iż w sprawie nie brał pod uwagę dochodu wnioskodawczyni, ani innych członków rodziny strony, poza dochodem uprawnionego. Ten z kolei nie uzyskał żadnego dochodu (co potwierdzają wydruki z US oraz ZUS). Uprawniony posiada ważne orzeczenie o niepełnosprawności. Organ wywiódł, iż zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W myśl art. 15 ust. 1 u.p.o.u.a. ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Z zaświadczenia SR z dnia [...] marca 2017 r. wynika, iż wnioskodawczyni została ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego K.B., czym spełnia warunek do uzyskania statusu strony w postępowaniu administracyjnym. W dalszej kolejności organ powołał treść art. 2 pkt 4 u.p.o.u.a., zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód, o którym mowa w przepisach o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1509 ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 2 pkt. 5a u.p.o.u.a., ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie członka rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4b, co oznacza, że rokiem o którym mowa jest rok 2017. W niniejszej sprawie organ ustalił, iż dochód osoby uprawnionej w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi: dochód K.B. uzyskany w 2017 roku - 0,00 zł: 12 miesięcy = 0,00 zł; miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie: 0,00 zł: 1 = 0,00 zł Organ wskazał, iż z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, iż na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] czerwca 2012 r., sygn. akt [...] ograniczono S.K. władzę rodzicielską nad synem K.B. poprzez umieszczenie małoletniego w pieczy zastępczej, natomiast w pkt II powierzono wykonywanie pieczy zastępczej nad małoletnim K.B. spokrewnionej rodzinie zastępczej w osobach W. i W.B. Ponadto z dołączonych oświadczeń wynika, że małoletni K. fizycznie przebywa u rodziny Państwa B. do dnia dzisiejszego. Zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. Mając to na uwadze, pomimo, iż spełnione zostało kryterium dochodowe rodziny, organ orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Pismem z dnia [...] lipca 2019 r. W.B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., przez bezprawne pozbawienie małoletniego K. możliwości wykonywania przysługującego mu uprawnienia oraz art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., przez jego niewłaściwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji, w której świadczenie alimentacyjne pobierane jest przez opiekuna prawnego osoby uprawnionej, będącego jednocześnie jego rodziną zastępczą. W ocenie odwołującej się GOPS dokonał niewłaściwej wykładni art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a., bowiem zgodnie ze stanowiskiem obowiązującym w orzecznictwie (wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 463/15) okoliczność tego rodzaju, że osoba będąca opiekunem prawnym uprawnionego została jednocześnie ustanowiona dla niego rodziną zastępczą jest bez znaczenia dla decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Prawidłowe przeprowadzenie wykładni tego przepisu prowadzi do wniosku, że znajduje on zastosowanie do sytuacji, w której w wyniku ustanowienia rodziny zastępczej dochodzi do rzeczywistej zmiany miejsca pobytu, bowiem wówczas osoba uprawniona, tj. małoletni, któremu przysługuje świadczenie alimentacyjne, nie miałby rzeczywistej możliwości korzystania z zasądzonych alimentów, które to płatne są do rąk opiekuna. Dopiero po spełnieniu tych przesłanek można mówić o barku podstawy do przyznania świadczenia alimentacyjnego. Odwołująca się podkreśliła, iż sytuacja taka nie ma miejsca w niniejszej sprawie, gdyż K. nadal z nią zamieszkuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że zgodnie wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 445/18, organy administracyjne nie mają żadnej możliwości przyznania, ale mają ustawowy obowiązek pozbawienia lub nie przyznania uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. W ocenie Kolegium przepis art. 10 ust. 2 u.p.o.u.a. jest jednoznaczny i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Przepis art. 10 ustawy nie wyłącza jego stosowania także w przypadku, gdy pieczę zastępczą sprawuje osoba, która została ustanowiona jednocześnie opiekunem prawnym osoby uprawnionej do alimentów. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium, organ I instancji zasadnie uznał, iż brak jest podstaw do przyznania W.B. prawa do świadczenia alimentacyjnego, wnioskowanego na osobę uprawnioną K.B. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniosła W.B. i zarzuciła jej: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 77 § 1, art. 16 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., przez niedokładną analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, ze zaistniały przewidziane prawem przesłanki do odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a., przez dokonanie jego błędnej wykładni, polegającej na bezprawnym pozbawieniu małoletniego K.B. możliwości wykonywania przysługującego mu uprawnienia, 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., polegająca na jego niewłaściwej wykładni, przez przyjęcie, że przepis ten znajduje zastosowanie do sytuacji, w której świadczenie alimentacyjne jest pobierane przez opiekuna prawnego osoby uprawnionej, będącej jednocześnie jej rodziną zastępczą. Mając to wszystko na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi wskazała, że wnikliwa analiza wyroku, na który powołuje się organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, prowadzi do wniosku, że art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a., stanowiący, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej - oznacza sytuację, w której osoba uprawniona nie pozostaje pod opieką osoby, do rąk której zasądzono alimenty, ponieważ została umieszczona m.in. w rodzinie zastępczej. Nie może to jednak odnosić się do sytuacji, gdy rodzinę zastępczą stanowi osoba sprawująca opiekę nad dzieckiem jako rodzina zastępcza, a jednocześnie będąca opiekunem prawnym dziecka i uprawniona (na mocy wyroku sądowego) do otrzymywania alimentów na rzecz tego dziecka. W niniejszej sprawie alimenty zasądzone zostały do rąk opiekuna małoletniego K.B., którym skarżąca jest od [...] marca 2017 r. na mocy postanowienia SR w [...], które wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostało przedłożone do GOPS w [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie pod względem legalności była opisana powyżej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania W.B. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, wnioskowanego na K.B., na okres świadczeniowy 2018/2019. Zgodnie z art. 9 u.p.o.u.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie we wspomnianym powyżej okresie świadczeniowym) świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo (ust. 1). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (ust. 2) w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł (art. 10 ust. 1 u.p.o.u.a.). Podstawą odmowy przyznania świadczenia w kontrolowanej sprawie było stwierdzenie przez organy obu instancji, iż uprawniony do alimentów małoletni K.B. pozostaje w pieczy zastępczej w formie rodziny zastępczej określonej w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1111; dalej jako u.w.r.s.p.z.), od czerwca 2012 r., co jest okolicznością bezsporną w świetle powołanych na wstępie dokumentów zgromadzonych w toku postępowania. W myśl art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie lub w pieczy zastępczej. W orzecznictwie i piśmiennictwie trafnie się wskazuje, iż organy administracji nie mają żadnej możliwości przyznania, wręcz mają ustawowy obowiązek pozbawienia lub nieprzyznania uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z chwilą umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Przy czym przyjmuje się, iż istotna jest data faktycznego umieszczenia w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w rodzinie zastępczej, a nie data orzeczenia sądowego w tej sprawie. Za taką interpretacją przemawia fakt, że ustawodawca użył tutaj czasu przeszłego: "świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba uprawniona została umieszczona" (por. E. Tomaszewska, U.p.o.u.a. Komentarz, LEX 2019, t. 2.1 i powołane tamże orzecznictwo). Okoliczność, iż skarżąca jest jednocześnie opiekunem prawnym uprawnionego do alimentów K.B. nie powoduje, że nie ma zastosowania powołany przepis wyłączający możliwość przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Posługuje się on bowiem ogólnym pojęciem "pieczy zastępczej" nie dokonując rozróżnienia, czy mamy do czynienia z formą tej pieczy, która jest powiązana z brakiem opieki prawnej lub ustanowieniem takiej opieki w sytuacjach określonych w art. 94 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.; dalej jako k.r.o.). Opiekę prawną należy bowiem odróżnić od pieczy zastępczej, która obejmuje obowiązek i prawo do wykonywania bieżącej pieczy nad osobą dziecka oraz jego wychowania. Piecza zastępcza obejmuje również reprezentowanie dziecka w powyższych sprawach, a w szczególności w sprawach alimentacyjnych (art. 1121 § 1 zd. 1 k.r.o.). Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka, bądź do opiekuna prawnego, o ile ten został przez sąd ustanowiony w trybie art. 94 § 3 k.r.o. Sprawowanie opieki nad małoletnimi może być połączone z pełnieniem funkcji rodziny zastępczej (art. 149 § 4 pkt 1 k.r.o.) wówczas zakres obowiązków i uprawnień rodziców zastępczych ulega poszerzeniu, jednak wynika on z faktu ustanowienia ich opiekunami prawnymi, a nie z faktu wykonywania pieczy zastępczej (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 18 stycznia 2018 r., II SA/Go 1123/17). Ratio legis ustanowienia powyższego wyłączenia wynika z tego, że rodzinom zastępczym wypłacanych jest szereg świadczeń, które mają zapewnić pokrycie kosztów wychowania i utrzymania dzieci w nim umieszczonych, a tym samym ich cel i funkcja jest zbliżona, jeśli nie tożsama ze świadczeniem z funduszu alimentacyjnego. Są to m.in. następujące świadczenia: na pokrycie kosztów utrzymania (art. 80 ust. 1 u.w.r.s.p.z), którego wysokość kształtuje od 660 zł do 1000 zł, dodatek na dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności (art. 80 ust. 1 u.w.r.s.p.z) w kwocie nie mniejszej niż 200 zł, dofinansowanie do wypoczynku poza miejscem zamieszkania dziecka, świadczenie na pokrycie kosztów związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka, wystąpieniem zdarzeń losowych lub innych mających wpływ na jakość sprawowanej opieki (art. 83 ust. 1 u.w.r.s.p.z.), na utrzymanie lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (art. 80 ust. 2 u.w.r.s.p.z.). Tym samym przepis art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. zapobiega dublowaniu wypłacania przez państwo świadczeń mających ten sam cel. Uwzględniając powyższe argumenty - w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie - nie sposób podzielić stanowiska wyrażonego w przywoływanym przez stronę wyroku WSA w Olsztynie z 16 lipca 2015 r., II SA/Ol 463/15. Dodatkowo należy podkreślić, iż sformułowanie "umieszczenie w pieczy zastępczej" jest pojęciem ustawowym, którym posługuje się zarówno k.r.o. (por. art. 1121 i nast. k.r.o), jak i u.w.r.s.p.z. (por. art. 35 ust. 1 i nast. u.w.r.s.p.z.). Natomiast sfomułowanie "zostało umieszczone w pieczy zastępczej" wskazuje na użycie przez ustawodawcę czasu przeszłego, jednakże jedynie dla zaakcentowania, o czym już wspomniano powyżej, iż istotna jest data faktycznego umieszczenia w rodzinie zastępczej, a nie dla podkreślenia, iż jest konieczna zmiana miejsca zamieszkania. Zresztą nie można znaleźć żadnych argumentów, mając na względzie konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, aby w odniesieniu do prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego odmiennie traktować dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, którego miejsce zamieszkania nie zmieniło się w wyniku postanowienia sądu orzekającego o ustanowieniu pieczy zastępczej i którego opiekunem prawnym został rodzic zastępczy, oraz dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, którego miejsce zamieszkania zmieniło się w wyniku postanowienia sądu orzekającego o ustanowieniu pieczy i którego opiekunem prawnym pozostaje nadal rodzic albo jest nim inna osoba niż rodzic zastępczy. W ocenie Sądu niezasadne jest też odwoływanie się, co czynił WSA w Olsztynie we wspomnianym powyżej orzeczeniu, do argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 lipca 2008 r., sygn.. akt P 42/07, gdyż odnosił się on do innego świadczenia i zapadł w innym otoczeniu prawnym, jeszcze przed wejściem w życie u.w.r.s.p.z. Powyższe stanowisko nie pozostaje w sprzeczności z wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 listopada 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 724/18, w którym sąd uchylił decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...] stwierdzającą nieważność wydanej z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzji z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie przyznania W.B. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną K.B. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od dnia [...] października 2017 r. do dnia [...] września 2018 r. Podkreślić bowiem należy, iż powyższy wyrok zapadł w wyniku kontroli postępowania nieważnościowego, dotyczącego innego okresu świadczeniowego. Ponadto Sąd uznał w nim jedynie, iż doszło do niedopuszczalnego oparcia przez organ swego rozstrzygnięcia na uzupełnionym materiale dowodowym. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż organy dokonały prawidłowej wykładni art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. i zasadnie na jego podstawie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia na rzecz uprawnionego do alimentów K.B. W związku z tym niezasadne były również pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia art. 9 ust. 1 u.p.o.u.a. oraz art. 16 § 1, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto organy poczyniły ustalenia zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., a mianowicie w zakresie niezbędnym do prawidłowego zastosowania przywołanego powyżej przepisu art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.o.u.a. Stąd skarga jako niezasadna - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – została oddalona.