II SA/Go 640/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2009 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.P. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a : 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 500 zł, 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 sierpnia 2009 r., T.P. i P.N. wspólnicy spółki cywilnej "F" zostali wezwani do zapłaty solidarnie wpisu od skargi w wysokości 1.500 zł. Dnia 24 września 2009 r. wpłynął do sądu wniosek T.P. na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że spółka cywilna "F" znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, w okresie od [...] stycznia 2009 r. do [...] września 2009 r. strata wyniosła 66.027,92 zł. W uzupełnieniu złożonego wniosku T.P. przedstawił miedzy innymi wyciąg z rachunku bankowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy wskazać skarżącemu, że co do zasady, prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochód wybitnie niski, który nie pozwala na uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim chodzi o osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy pobierające niskie świadczenia emerytalno-rentowe. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem T.P. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Należy wskazać, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Wymaga podkreślenia, że spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej, nie jest zatem odrębnym podmiotem prawa. Oznacza to, iż w niniejszej sprawie majątek spółki cywilnej stanowi w połowie własność skarżącego (wspólnika) i jego wspólnika, jest składnikiem jego majątku. W konsekwencji, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze całokształt sytuacji majątkowej skarżącego. W sprawie nie ma zatem decydującego znaczenia fakt, że działalność gospodarcza prowadzona w ramach spółki cywilnej przynosi stratę. Sam fakt wykazywania straty nie oznacza niemożności pokrycia wpisu. Zważyć trzeba, że z rachunku bankowego wynika, że żona skarżącego uzyskuje dochód z tytułu emerytury (1.343,42 zł netto) oraz wynagrodzenia za pracę (1.726,44 zł netto). Nadto z wyciągu z rachunku bankowego wynika, iż żona skarżącego dysponuje wolnymi środkami pieniężnymi. Jednocześnie wzięto pod uwagę fakt, że wpis od skargi jest stosunkowo wysoki (1.500 zł) oraz koszty związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Jak już wyżej wskazano, prawo pomocy przyznawane jest osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które z reguły nie posiadają żadnego majątku. Również w literaturze podkreśla się, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4 s. 36-39). Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.