II SA/Go 640/25
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2026-01-15
Skład orzekający: Kamila Karwatowicz, Grażyna Staniszewska, Jarosław Piątek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy nadająca statut gminnej bibliotece publicznej, która zawiera zapisy dotyczące podstaw prawnych działania biblioteki, nadzoru nad jej działalnością, zakresu działania oraz powoływania i odwoływania dyrektora, może być uznana za nieważną w całości lub w części z powodu istotnych naruszeń prawa?Ratio decidendi
Sąd stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej § 1 ust. 1 (niepełny katalog ustaw stanowiących podstawę działania biblioteki), § 5 (nieuprawnione przyznanie kompetencji nadzorczych Wójtowi nad biblioteką), § 9 w zakresie wyrazu "szczegółowego" (nieprecyzyjne określenie zakresu działania), § 10 (nieograniczone przedmiotowo działania biblioteki) oraz § 11 ust. 2 i 3 w zakresie zwrotu ", a zwłaszcza" (nieprecyzyjne określenie trybu powoływania dyrektora i zadań dyrektora). W pozostałym zakresie skargę oddalono, uznając, że zapisy dotyczące pieczęci biblioteki (§ 7) oraz brak obligatoryjnego organu doradczego nie stanowią istotnych naruszeń prawa.Stan faktyczny
Prokurator Okręgowy wniósł skargę na uchwałę Rady Gminy nadającą statut Gminnej Bibliotece Publicznej, zarzucając jej sprzeczność z przepisami prawa, w tym Konstytucji RP, ustawy o bibliotekach, ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz zasad techniki prawodawczej. Zarzuty dotyczyły m.in. niepełnego katalogu ustaw stanowiących podstawę działania biblioteki, nieuprawnionego przyznania kompetencji nadzorczych Wójtowi, nieprecyzyjnego określenia zakresu działania biblioteki i zadań dyrektora, a także sposobu powoływania dyrektora. Rada Gminy wniosła o uwzględnienie skargi w części dotyczącej wskazanych przez Prokuratora zapisów.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 1 ust. 1, § 5, § 9 w zakresie wyrazu "szczegółowego", § 10, § 11 ust. 2 oraz ust. 3 w zakresie zwrotu ", a zwłaszcza". W pozostałym zakresie skargę oddalono.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Karwatowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędzia WSA Jarosław Piątek Protokolant st. sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego na uchwałę Rady Gminy z dnia [...] r. nr XXXIV/198/2005 w sprawie nadania statutu Gminnej Bibliotece Publicznej I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 1 ust. 1, § 5, § 9 w zakresie wyrazu "szczegółowego", § 10, § 11 ust. 2 oraz ust. 3 w zakresie zwrotu ", a zwłaszcza", II. w pozostałym zakresie oddala skargę.
Uchwałą z dnia [...] września 2005 r. nr XXXIV/198/25 Rada Gminy w [...] nadała statut Gminnej Bibliotece Publicznej w [...]. Statut biblioteki stanowił załącznik do powyższej uchwały. Została ona opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z 2005 r. Nr 87, poz. 1471.
Na powyższą uchwałę skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wniósł Prokurator Okręgowy w [...], w części dotyczącej § 1 ust. 1, § 5, § 7 ust. 1 i 2, § 9 w zakresie wyrazu: ,,szczegółowego" oraz § 10, § 11ust. 2 oraz § 11 ust. 3 w zakresie zwrotu ,,a zwłaszcza" zaskarżonej uchwały, zarzucając:
1) w zakresie § 1 ust. 1 w/w uchwały, jako sprzecznego z art. 11 ust. 3 pkt 1-4 ustawy o bibliotekach oraz z art. 2, art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP;
2) w zakresie § 5 w/w uchwały, jako pozbawionego podstawy prawnej, bowiem żaden z przepisów ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej ani żaden z przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach nie przyznaje organowi wykonawczemu jednostki samorządu terytorialnego kompetencji nadzorczych w odniesieniu do posiadającej osobność prawną biblioteki będącej instytucją kultury;
3) w zakresie § 7 ust. 1 i 2 w/w uchwały, jako sprzecznego z art. 11 ust. 3 pkt 1-4 ustawy o bibliotekach;
4) w zakresie § 9 w/w uchwały w zakresie wyrazu "szczegółowego" jako sprzecznego z art. 11 ust. 3 pkt 1 ustawy o bibliotekach w zw. z art. 2 Konstytucji RP;
5) w zakresie § 10 w/w uchwały, jako sprzecznego z art. 11 ust. 3 pkt 1 ustawy o bibliotekach w zw. z art. 2 Konstytucji RP;
6) w zakresie § 11 ust. 2 w/w uchwały, jako sprzecznego z art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy o bibliotekach oraz 2 Konstytucji RP;
7) w zakresie § 11 ust. 3 w/w uchwały, w zakresie zwrotu ,,a zwłaszcza", jako sprzecznego z art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy o bibliotekach oraz 2 Konstytucji RP;
8) wydanie zaskarżonej uchwały z naruszeniem art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w zw. z art. 7 i art. 94 Konstytucji RP w zw. z § 115 oraz § 119 ust. 1 i 2 oraz § 135 w zw. z § 143 oraz § 149 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 283) jak i art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym – polegającym na niedopełnieniu wymogu ustawowego poprzez niewskazanie w statucie organu doradczego Gminnej Biblioteki Publicznej w [...] oraz sposobu jego powołania.
Podnosząc powyższe zarzuty Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w zakresie § 1 ust. 1, § 5, § 7 ust. 1 i 2 oraz § 9 w zakresie wyrazu: "szczegółowego" oraz § 10, § 11 ust. 2 i 3 w zakresie zwrotu ,,a zwłaszcza" zaskarżonej uchwały.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy w [...] wniosła o uwzględnienie skargi w części dotyczącej § 1 ust. 1, § 5, § 7 ust. 1 i 2 oraz § 9 w zakresie wyrazu: "szczegółowego" oraz § 10, § 11 ust. 2 i 3 w zakresie zwrotu ,,a zwłaszcza" zaskarżonej uchwały oraz oddalenie w zakresie zarzutu naruszenia art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6 tej ustawy, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Z kolei z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1153 ze zm., dalej u.s.g.) wynika, że uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Analiza całości art. 91 u.s.g., w szczególności treść ust. 4 stanowiącego, że w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa, prowadzi do wniosku, że stwierdzenie nieważności uzasadnione jest wystąpieniem istotnego naruszenia prawa. Do istotnego naruszenia prawa zalicza się m.in. naruszenie przez organ podejmujący uchwałę lub zarządzenie przepisów o właściwości, podjęcie takiego aktu bez podstawy prawnej, wadliwe zastosowanie normy prawnej będącej podstawą prawną podjęcia aktu, naruszenie przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwały.
Skarga została wniesiona przez Prokuratora Okręgowego w [...]. Stosownie do treści art. 8 § 1 p.p.s.a. prokurator oraz Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wziąć udział w każdym toczącym się postępowaniu, a także wnieść skargę, skargę kasacyjną, zażalenie oraz skargę o wznowienie postępowania, jeżeli według ich oceny wymagają tego ochrona praworządności lub praw człowieka i obywatela. W takim przypadku przysługują im prawa strony. Prokurator i Rzecznik Praw Obywatelskich nie działają w sprawie we własnym interesie, lecz w interesie ogólnym – ochrony praworządności lub praw człowieka i obywatela. W postępowaniu sądowoadministracyjnym prokurator realizuje zadania w zakresie ochrony praworządności, uczestnicząc w tym postępowaniu na podstawie art. 8 § 1 p.p.s.a. i korzystając z uprawnień i instytucji procesowych przewidzianych w tym przepisie.
Zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego, co było w sprawie okolicznością bezsporną.
W myśl art. 7 ust. 1 pkt 9 u.s.g. zadania własne gminy obejmują m.in. sprawy kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Zadania m.in. gminy jako jednostki samorządu terytorialnego z tego zakresu zostały uszczegółowione w innych ustawach, a mianowicie ustawie z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 87, dalej u.o.p.d.k.) oraz ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2393). Relacja pomiędzy tymi dwoma ustawami została określona przez ustawodawcę (na zasadach lex specialis derogat legi generali), gdzie ustawą bardziej ogólną jest pierwsza z nich, a ustawą bardziej szczegółową jest druga z nich, tzn. ustawa o bibliotekach. Wskazać w tym zakresie należy na spójne systemowo rozstrzygnięcie ustawowe wynikające z art. 2 ustawy o bibliotekach, który mówi o odpowiednim stosowaniu przepisów o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w zakresie nieuregulowanym ustawą o bibliotekach, oraz z art. 40 u.o.p.d.k., który reguluje, że przepisy tej ustawy nie naruszają m.in. ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2019 r. poz. 1479) w zakresie prowadzenia działalności kulturowej w formach określonych w tych ustawach. Zgodnie z art. 1 u.o.p.d.k. działalność kulturalna polega na tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury, a formami organizacyjnymi działalności kulturalnej są w szczególności m.in. biblioteki, stosownie do art. 2 tej ustawy. Toteż do biblioteki jako formy organizacyjnej działalności kulturalnej stosować należy stosować w pierwszej kolejności ustawę o bibliotekach jako lex specialis w zakresie w jakim reguluje ona prowadzenie działalności kulturowej w formie biblioteki oraz u.o.p.d.k. jako lex generalis w zakresie nieuregulowanym w ustawie o bibliotekach.
Zgodnie z art. 9 ust. 2 u.o.p.d.k. prowadzenie działalności kulturalnej jest zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego o charakterze obowiązkowym. Jednostki samorządu terytorialnego, nazywane organizatorami (art. 10 u.o.p.d.k.), organizują działalność kulturalną, tworząc samorządowe instytucje kultury, dla których prowadzenie takiej działalności jest podstawowym celem statutowym, stosownie do art. 9 ust. 1 u.o.p.d.k.
Jedną z form prowadzonej działalności kulturalnej jest prowadzenie bibliotek, organizowanych i prowadzonych przez organizatorów bibliotek, którymi są m.in. jednostki samorządu terytorialnego (art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o bibliotekach). Bibliotekami publicznymi są m.in. biblioteki jednostek samorządu terytorialnego, które mogą stanowić samodzielną instytucję kultury (samorządową instytucję kultury), która służy zaspokajaniu potrzeb oświatowych, kulturalnych i informacyjnych ogółu społeczeństwa oraz uczestniczy w upowszechnianiu wiedzy i kultury, stosownie do art. 18 ustawy o bibliotekach. Gmina organizuje i prowadzi co najmniej jedną gminną bibliotekę publiczną a powiat organizuje i prowadzi co najmniej jedną powiatową bibliotekę publiczną. Samorządowa instytucja kultury funkcjonuje w oparciu o akt o jej utworzeniu oraz statut.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o bibliotekach biblioteka stanowiąca samodzielną jednostkę organizacyjną działa na podstawie aktu o utworzeniu biblioteki oraz statutu nadanego przez organizatora. Akt o utworzeniu biblioteki określa: 1) nazwę, siedzibę, teren i zakres działania biblioteki, 2) źródła finansowania (ust. 2). Statut określa w szczególności: 1) cele i zadania biblioteki, 2) organy biblioteki i jej organizację, w tym zakres działania i lokalizację filii oraz oddziałów, 3) nazwę jednostki sprawującej nadzór merytoryczny nad działalnością biblioteki - w odniesieniu do biblioteki wchodzącej w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej, 4) sposób gospodarowania środkami finansowymi biblioteki (ust. 3).
Przechodząc do oceny zarzutów podniesionych w skardze, przepis § 1 ust. 1 zaskarżonej uchwały stanowi, iż Gminna Biblioteka Publiczna w [...], działa w oparciu o : 1) ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 1997 r., Nr 85, poz. 539 z póź. zm.); 2) ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2001 r., Nr 13, poz. 123 z póź. zm.); 3) ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2003 r., Nr 15, poz. 148 z póź. zm.); 4) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 15. Poz. 148 z póź. zm.); 5) niniejszy statut 6) inne przepisy prawa.
Należy podzielić argumentację Prokuratora w tym zakresie, iż wyliczenie to ma charakter zamkniętego katalogu ustaw oraz innych aktów, pomijającego zbiór pozostałych, niewymienionych tu aktów prawa powszechnie obowiązującego, aktów prawa miejscowego czy innych aktów prawnych, których regulacje mogą znaleźć zastosowanie w odniesieniu do omawianej Biblioteki. Zawarcie w statucie Biblioteki takiego wyczerpującego, w oczywisty sposób niepełnego wykazu aktów prawnych stanowiącego podstawę jej działania, narusza art. 2, art. 7 oraz art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, ustanawiający hierarchiczny system źródeł prawa powszechnie obowiązującego oraz aktów prawa miejscowego. Zawęża to bowiem podstawy prawne działania biblioteki, do czego rada gminy jako organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie jest uprawniona.
W myśl § 5 statutu bezpośredni nadzór nad działalnością Biblioteki sprawuje Wójt Gminy [...]. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę Prokurator trafnie zakwestionował ten zapis. Pod pojęciem kontroli co do zasady rozumie się ustalanie stanu faktycznego, porównywanie do określonego wzorca – tzn. na gruncie prawa administracyjnego do stanu prawnego, a także wyciąganie z tego porównania wniosków. Z kolei pod pojęciem nadzoru w nauce prawa administracyjnego rozumie się, najprościej rzecz ujmując, kontrolę z możliwością władczego oddziaływania na sytuację prawną podmiotu kontrolowanego. Tymczasem żaden z przepisów u.o.p.d.k., ustawy o bibliotekach, podobnie jak innych aktów prawa powszechnie obowiązującego, nie przyznaje organowi wykonawczemu jednostki samorządu terytorialnego kompetencji nadzorczych w odniesieniu do posiadającej osobowość prawną biblioteki (art. 14 ust. 1 pierwszej z wymienionych tu ustaw), będącej instytucją kultury. Takich kompetencji nie można również wyinterpretować z przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, dalej u.f.p.). Z przepisów tych nie wynika również, jaki miałby być zakres owego nadzoru, jego kryteria oraz środki nadzorcze przysługujące organowi wykonawczemu gminy wobec biblioteki.
Zgodzić się zatem należy z Prokuratorem, iż przyznanie przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego jej organowi wykonawczemu kompetencji nadzorczych wobec biblioteki stanowi nieuprawnione naruszenie samodzielności tej ostatniej jednostki organizacyjnej, a także jest równoznaczne z istotnym naruszeniem prawa materialnego, gdyż przekracza zakres upoważnienia ustawowego do wydania aktu prawa miejscowego w tej materii. Z konstytucyjnej zasady legalności jak również zasady państwa prawa wynika, że w przypadku, gdy normy prawne nie przewidują wyraźnie kompetencji organu państwowego, kompetencji tej nie wolno domniemywać, czy też w oparciu o inną rodzajowo kompetencję przypisywać ustawodawcy zamiaru, którego nie wyraził (por. uchwała TK z dnia 10 maja 1994 r. sygn. W 7/94, OTK ZU 1994, poz. 23). Normy kompetencyjne powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii (por. wyroki NSA z 20 lutego 2019 r., II OSK 1017/17, z 5 grudnia 2023 r., III OSK 3127/21).
Podsumowując, Wójt Gminy [...] nie posiada uprawnienia do sprawowania nadzoru nad działalnością takiej jednostki. Podobnie wypowiedział się WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 marca 2021 roku, IV SA/Po 1643/20 stwierdzając, iż postanowienie statutu, na mocy którego nadzór (nieograniczony przedmiotowo) nad biblioteką sprawuje organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, stanowi istotne naruszenie prawa materialnego, gdyż przekracza ono zakres upoważnienia ustawowego do wydania aktu prawa miejscowego o tej treści. Z kolei w art. 11 ust. 3 pkt 3 oraz art. 20 ust. 1 pkt 5 ustawy o bibliotekach mowa jest o nadzorze merytorycznym nad działalnością biblioteki – w odniesieniu do biblioteki wchodzącej w skład ogólnokrajowej sieci bibliotecznej, przy czym nazwę jednostki sprawującej ten nadzór powinien określać statut. W rozpatrywanej sprawie nadzór merytoryczny nad Biblioteką Publiczną w [...] sprawuje Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna imienia [...], co wynika z § 6 statutu.
W myśl § 9 statutu do szczegółowego zakresu działania Biblioteki należy: 1) gromadzenie, opracowanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych, ze szczególnym uwzględnieniem materiałów dotyczących własnego regionu; 2) udostępnianie zbiorów bibliotecznych na miejscu, wypożyczanie do domu oraz prowadzenie wypożyczeni międzybibliotecznych z uwzględnieniem szczególnych potrzeb dzieci i młodzieży oraz ludzi niepełnosprawnych, 3) prowadzenie działalności informacyjno-bibliograficznej; 4) popularyzacja książki i czytelnictwa, 5) współpraca z bibliotekami innych sieci, instytucjami upowszechniania kultury, organizacjami i towarzystwami w rozwijaniu i zaspokajaniu potrzeb oświatowych i kulturalnych społeczeństwa, 6) doskonalenie form i metod pracy bibliotecznej.
Zasadny okazał się zarzut Prokuratora, iż powyższy zapis, w zakresie wyrazu "szczegółowego" narusza art. 11 ust. 3 pkt 1 ustawy o bibliotekach. W myśl tego ostatniego przepisu statut określa w szczególności m.in. cele i zadania biblioteki. Kwestionowany zapis uchwały jest nieprecyzyjny, niejasny i sugeruje, że biblioteka będzie wykonywać jeszcze inne zadania, które nie zostały określone w statucie, co jest równoznaczne z nieprawidłową realizacją powyższego upoważnienia ustawowego. Podobnie rzecz się ma z zawartym w § 10 uchwały sformułowaniem "Biblioteka może podejmować również inne działania wynikające z potrzeb środowiska lokalnego", albowiem statut zakłada tym samym inne zadania biblioteki aniżeli wyżej wskazane w tym akcie, co stanowi w istocie naruszenie art. 11 ust. 3 pkt 1 ustawy o bibliotekach. Powyższe sformułowanie jest zbyt ogólne i może sugerować, że Biblioteka jest uprawniona do podejmowania nieograniczonych przedmiotowo działań, nawet bez odniesienia do celu działania tej instytucji (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 19 marca 2025 r., II SA/Ke 75/25).
Zwrócić przy tym należy uwagę na art. 4 ustawy o bibliotekach, gdzie ustawodawca w ust. 1 określił podstawowe zadania bibliotek: 1) gromadzenie, opracowywanie, przechowywanie i ochrona materiałów bibliotecznych, 2) obsługa użytkowników, przede wszystkim udostępnianie zbiorów oraz prowadzenie działalności informacyjnej, zwłaszcza informowanie o zbiorach własnych, innych bibliotek, muzeów i ośrodków informacji naukowej, a także współdziałanie z archiwami w tym zakresie. Określony w ten sposób katalog zadań, jak wynika z jego treści, ma charakter zamknięty. Natomiast w ust. 2 cyt. artykułu ustawodawca przewidział, że do zadań bibliotek może ponadto należeć prowadzenie działalności bibliograficznej, dokumentacyjnej, naukowo-badawczej, wydawniczej, edukacyjnej, popularyzatorskiej i instrukcyjno-metodycznej. W ten sposób określony został przez ustawodawcę fakultatywny zakres zadań jakie może spełniać biblioteka, ale jednocześnie wskazano jakie są dopuszczalne rodzaje działalności bibliotek w tym zakresie, co wskazuje na wykluczenie dowolności doboru obszaru działalności biblioteki. Powyższe zatem powinno znajdować odzwierciedlenie w treści statutu biblioteki.
W myśl § 11 ust. 2 statutu Dyrektora powołuje i odwołuje Wójt Gminy [...] w trybie określonym ustawą o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz aktach wykonawczych. Podniesione w odniesieniu do przywołanego tu zapisu zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie. U.o.p.d.k. reguluje bowiem tryby powołania dyrektora instytucji kultury (w tym przypadku biblioteki). W myśl art. 15 ust. 1 tej ustawy dyrektora instytucji kultury powołuje organizator na czas określony, z zastrzeżeniem ust. 3, po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających w tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję. Odwołanie dyrektora następuje w tym samym trybie. Zasięganie opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych nie jest konieczne w przypadku wyłonienia kandydata na dyrektora w drodze konkursu, o którym mowa w art. 16. Z kolei w myśl art. 16 ust. 1 kandydata na stanowisko dyrektora instytucji kultury można wyłonić w drodze konkursu, z zastrzeżeniem ust. 2 (który w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania). W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Prokuratora, iż zawarcie w § 11 ust. 2 statutu niedookreślonej regulacji o powołaniu i odwołaniu dyrektora instytucji jest nieprecyzyjne, gdyż wprost nie wskazuje ustawowego trybu, w jakim odwołanie to miałoby nastąpić. określonych w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. W konsekwencji statut nie określa jednoznacznie, czy wyłonienie Dyrektora Biblioteki będzie odbywać się przykładowo w trybie art. 16 ust 1 u.o.p.d.k.
Zgodnie z zaś z kwestionowanym § 11 ust. 3 statutu do zadań dyrektora należy realizacja celów i zadań Biblioteki, a zwłaszcza: 1) ustalanie głównych kierunków działalności, 2) kierowanie bieżącą działalnością, 3) dysponowanie środkami określonymi w planie działalności i ponoszenie odpowiedzialności za ich prawidłowe wykorzystanie, 4) zatrudnianie i zwalnianie pracowników, 5) ustalanie zasad i warunków korzystania ze zbiorów bibliotecznych oraz innych usług Biblioteki. Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że cytowany przepis w zakresie zwrotu ‘’,a zwłaszcza" jest nieprecyzyjny, niejasny, co jest równoznaczne z nieprawidłową realizacją upoważnienia ustawowego zawartego w art. 11 ust. 3 pkt 2 ustawy o bibliotekach.
W odniesieniu zarówno do tego ostatniego, jak i pozostałych opisanych wyżej naruszeń należy nadto zwrócić uwagę, iż jak wynika z wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady przyzwoitej legislacji, przepisy prawa (również prawa miejscowego) powinny być formułowane w sposób poprawny, jasny, precyzyjny i czytelny, co wynika również z rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz.U. z 2016, poz. 283). Jedną z zasad określonych w tym rozporządzeniu jest obowiązek takiego redagowania przepisów prawa, aby dokładnie i w sposób zrozumiały dla adresatów zawartych w nim norm wyrażały intencję prawodawcy (§ 6 w zw. z § 143 tego rozporządzenia). W wyroku z dnia 28 października 2002 r., sygn. akt KP 3/09, Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, iż wymóg określoności regulacji prawnej znajduje swą konstytucyjną podstawę w zasadzie demokratycznego państwa prawnego. Odnosi się on do wszelkich regulacji (pośrednio czy bezpośrednio) kształtujących pozycję prawną obywatela. Na ustawodawcy ciąży obowiązek tworzenia przepisów prawa możliwie najbardziej określonych w danym wypadku, zarówno pod względem ich treści, jak i formy. Na oba wymiary określoności prawa składają się kryteria, które były wielokrotnie wskazywane w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, mianowicie: precyzyjność regulacji prawnej, jasność przepisu oraz jego legislacyjna poprawność. Kryteria te składają się na tzw. test określoności prawa, który każdorazowo powinien być odnoszony do badanej regulacji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego stanowienie przepisów niejasnych i wieloznacznych narusza konstytucyjną zasadę określoności regulacji prawnych wywodzoną z klauzuli demokratycznego państwa prawnego, zawartej w art. 2 Konstytucji RP (zob. I. Wróblewska, Zasada państwa prawnego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego RP, Toruń 2010, s. 75).
Mając na uwadze powyższe – Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. stwierdził nieważność § 1 ust. 1, § 5, § 9 w zakresie wyrazu "szczegółowego", § 10, § 11 ust. 2 i ust. 3 w zakresie zwrotu ‘’,a zwłaszcza" zaskarżonej uchwały, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.
Sąd nie podzielił natomiast argumentacji Prokuratora co do § 7 ust. 1 i 2 uchwały jako naruszającego art. 11 ust. 3 pkt 1-4 ustawy o bibliotekach w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania tego zapisu z obrotu prawnego. Przywołany § 7 ust. 1 określa, jakich pieczęci używa Biblioteka (podłużnej i okrągłej, szczegółowo opisanych w tej jednostce redakcyjnej statutu). Natomiast w § 7 ust. 2 uchwały wskazano, że biblioteka może posługiwać się graficznym znakiem firmowym zatwierdzonym przez dyrektora. Prokurator ma wprawdzie rację, iż tego rodzaju materia powinna zostać uregulowana nie w statucie Biblioteki, lecz w jej regulaminie organizacyjnym, jednakże nie jest to uchybienie na tyle istotne, by wymagało stwierdzenia nieważności omawianego zapisu.
Z kolei jeśli chodzi o zarzucane naruszenie art. 13 ust. 2 pkt 3 u.o.p.d.k., mające polegać na niedopełnieniu wymogu ustawowego poprzez niewskazanie w statucie organu doradczego Biblioteki Publicznej w [...] oraz sposobu jego powołania, należy zwrócić uwagę, iż jak wynika z art. 13 ust. 2 pkt 3 u.o.p.d.k., statut określa m.in. organy zarządzające i doradcze oraz sposób ich powoływania. Jednakże w myśl art. 15 ustawy o bibliotekach przy bibliotece może działać rada biblioteczna lub inny organ o charakterze doradczym i opiniodawczym, na zasadach określonych w statucie. Regulacja zawarta w ustawie o bibliotekach ma w tym przypadku charakter lex specialis, co oznacza, że określenie w statucie biblioteki organu doradczego, opiniodawczego nie jest obligatoryjne, lecz fakultatywne (na co wskazuje zwrot "może działać") stąd też nie było podstaw do uwzględnienia tego zarzutu.
W konsekwencji w pozostałym zakresie, tzn. obejmującym zarzuty sformułowane co do § 7 ust. 1 i 2 statutu tj. w pkt 3 oraz w pkt 8 skargi – skarga została oddalona, o czym na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono w pkt II sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło