II SA/Go 647/18

Dnia 28 września 2018 roku Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu w dniu 28 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego p o s t a n a w i a : 1. umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. A.P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem B.P.. Dnia 31 sierpnia 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżąca podała, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ma pracy ani majątku, jest samotną matką z trojgiem dzieci, w tym jednym niepełnosprawnym od urodzenia. Utrzymuje się z zasiłku rodzinnego, alimentów z funduszu alimentacyjnego i alimentów dobrowolnych oraz zasiłku pielęgnacyjnego, co łącznie daje kwotę 1550 zł miesięcznie. Na mieszkanie w tym media wydaje łącznie ok. 800 zł, zaś na leczenie i rehabilitację syna ok. 300 zł miesięcznie. Według oświadczenia wychowuje samotnie troje dzieci: 17-letniego niepełnosprawnego syna, 5-letnią córkę oraz 3-letniego syna. Zarządzeniem z dnia 11 września 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., skarżąca została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie: a) wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, przedstawiających saldo na tych rachunkach oraz wszystkie operacje finansowe, za okres ostatnich trzech miesięcy, b) rachunków potwierdzających ponoszone koszty związane z utrzymaniem mieszkania (dowody ponoszenia opłat za energię elektryczną, wodę, gaz itp.), c) ewentualnych rachunków dotyczących kosztów leczenia, leków, rehabilitacji, d) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość pobieranego zasiłku rodzinnego i pielęgnacyjnego (aktualne decyzje, pokwitowania itp.), e) dowodów potwierdzających wysokość świadczenia otrzymywanego z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów na utrzymanie dwojga młodszych dzieci - w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o okoliczności wynikające z akt sprawy. W wyznaczonym terminie skarżąca nadesłała zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające posiadanie statusu osoby bezrobotnej, umowę najmu lokalu mieszkalnego zawartą z K.S. – ojcem jej dwojga małoletnich dzieci, skierowane do K.S. zawiadomienie o wysokości opłat eksploatacyjnych za lokal mieszkalny z kwietnia 2018 r. na łączną kwotę 487,96 zł, odpis wyroku Sądu Rejonowego oraz ugody sądowej w przedmiocie alimentów od K.S. na rzecz małoletnich M. i S. na łączną kwotę 450 zł miesięcznie, kopie decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniego B.P. w kwocie 400 zł miesięcznie oraz decyzji o ustaleniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, a także obszerną dokumentację z leczenia syna B.P.. Skarżąca nie przedstawiła natomiast wyciągu ze swojego rachunku bankowego. Wniosek o przyznanie przyznania prawa pomocy okazał się bezprzedmiotowy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, natomiast w zakresie ustanowienia adwokata należało go oddalić. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeśli chodzi o wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, to postępowanie w tym przedmiocie należało umorzyć. Stosownie bowiem do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania m.in. w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem niniejszej sprawy jest decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, której materialnoprawną podstawę stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.). Niniejsza sprawa należy więc do spraw z zakresu szeroko rozumianej pomocy społecznej, o których mowa w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Merytoryczne rozpoznawanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy zatem uznać za bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy z mocy ustawy nie spoczywa na niej obowiązek ponoszenia tych kosztów. Wobec powyższego, na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Jeśli chodzi natomiast o wniosek o ustanowienie adwokata, należy zwrócić uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Jej celem jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie tego prawa spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Oznacza to, że wnioskodawca ma obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności celem ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W odpowiedzi na skierowane do skarżącej powyższe wezwanie nadesłała ona szereg dokumentów takich jak zaświadczenie potwierdzające posiadanie statusu osoby bezrobotnej, zawiadomienie o wysokości opłat eksploatacyjnych za lokal mieszkalny na łączną kwotę 487,96 zł, odpis wyroku oraz ugody sądowej w przedmiocie alimentów na rzecz dwojga młodszych małoletnich dzieci oraz kopię decyzji o ustaleniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz starszego małoletniego syna, a także kopie decyzji o ustaleniu prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, jak również dokumentację z leczenia syna B.P.. Skarżąca nie nadesłała jednak wyciągu ze swojego rachunku bankowego. Tymczasem w końcowym fragmencie uzasadnienia decyzji Burmistrza z dnia [...] września 2017 r. nr [...] o ustaleniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego znajduje się adnotacja, iż "w/w świadczenie przekazane zostanie na podany przez Pana/Panią numer rachunku bankowego do ostatniego dnia każdego miesiąca". Skarżąca nie wykazała natomiast, aby od daty wydania wspomnianej decyzji złożyła dyspozycję zamknięcia swojego rachunku bankowego, bądź też aby wypłata tego świadczenia odbywała się w inny sposób aniżeli przelewem na jej rachunek bankowy. W tej sytuacji, wobec nieprzedstawienia wyciągu z rachunku bankowego skarżącej, kompleksowa analiza jej sytuacji majątkowej okazała się niemożliwa. Nie było bowiem możliwości oceny ilości posiadanych przez skarżącą zasobów pieniężnych oraz źródeł ich pochodzenia. Należy przy tym podkreślić, że wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866) – czego skarżąca w niniejszej sprawie, w odniesieniu do zadeklarowanej sytuacji majątkowej nie uczyniła. Jednocześnie w judykaturze przyjmuje się, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia lub dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienia NSA z 29 stycznia 2015 r., II OZ 58/15, z 9 lipca 2014 r., I OZ 539/14). W konsekwencji wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanka wykazania przez stronę niemożności poniesienia kosztów postępowania nie została spełniona. Niezależnie od powyższego, za niewiarygodne zostało uznane złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie skarżącej, iż jest ona samotną matką wychowującą troje małoletnich dzieci, bez udziału partnera. Po pierwsze bowiem, w nadesłanej przez skarżącą epikryzie karty informacyjnej leczenia szpitalnego syna B.P. z [...] października 2017 r. znajduje się adnotacja, iż wychowuje się on w rodzinie zrekonstruowanej (nie zaś niepełnej). Po drugie natomiast, w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego syna skarżącej datowanej na [...] sierpnia 2018 r. (a więc już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy) jako opiekunów małoletniego B.P. uwidoczniono skarżącą oraz K.S. – ojca dwojga młodszych dzieci skarżącej, ze wskazaniem wspólnego miejsca zamieszkania obojga opiekunów. Przy czym na uznanie za niewiarygodne oświadczenia skarżącej, iż jest ona matką samotnie wychowującą dzieci, nie wpłynął fakt przedstawienia wyroku sądowego oraz ugody sądowej, na mocy której K.S. jest zobowiązany do łożenia alimentów na dwoje młodszych dzieci skarżącej. W świetle powyższych okoliczności, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.