II SA/Go 648/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 7 pkt 5, art. 8 ust.1 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 41 pkt 1 w związku z art. 106 ust.1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 182 z późn.zm.) i § 1 pkt 1 litera "a" Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 17 lipca 2012r. poz. 823) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, przyznał R.S. świadczenie w postaci zasiłku specjalnego celowego na cele bytowe, dofinansowanie do opłaty czynszu, energii elektrycznej, zakupu odzieży, leków oraz środków czystości w kwocie łącznej 400 zł, tj. w marcu 2013r. – 200 zł oraz w kwietniu 2013r. – 200 zł. Tą samą decyzją organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego w wysokości 3000 zł na spłatę rat z tytułu potrąceń realizowanych przez ZUS na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz długów zaciągniętych na opłaty mieszkaniowe w okresie od 2009r. do 2013r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ze względu na stan zdrowia został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Przyznano mu zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Ponadto otrzymuje emeryturę ZUS w kwocie brutto 799,18 zł. Ze świadczenia dokonano potrąceń 211,74 zł. Po odliczeniu zaliczki na podatek i ubezpieczenie zdrowotne kwota do wypłaty wynosi 479,51 zł. Organ stwierdził też, że R.S. w latach 2009 - 2011 był objęty pomocą społeczną zarówno w formie zasiłku stałego, jak i zasiłków celowych m.in. na dofinansowanie do opłat. W związku z nabyciem uprawnień do świadczenia ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy za okres od [...] września 2009r. na stałe, organ poinformował ZUS o konieczności zwrotu zasiłku stałego w trybie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazane w zaświadczeniu ZUS potrącenie jest dokonywane tytułem zwrotu zasiłku stałego za okres zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia ZUS. Organ ustalił też, że skarżący zajmuje dwupokojowe mieszkanie i z tego tytułu ponosi stosowne opłaty eksploatacyjne. Następnie organ przytoczył treść przepisów ustawy o pomocy społecznej, które jego zdaniem w niniejszej sprawie znajdują zastosowanie oraz dokonując stosownych obliczeń podał, że łączny dochód wnioskodawcy wynosi 1.092,18 zł, na który składają się: emerytura netto 691,25 zł, zasiłek pielęgnacyjny 153 zł przyznany decyzją Prezydenta Miasta nr [...]; dodatek mieszkaniowy 247,93 zł przyznany decyzją Prezydenta Miasta nr [...]. Organ stwierdził, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe ustalone dla osoby samotnie gospodarującej na 542 zł, wobec czego rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zakup żywności oraz leków ustawodawca wprost wskazuje jako potrzeby z zakresu niezbędnych. Z pewnością także regularne dokonywanie opłat dotyczących utrzymania mieszkania stwarza poczucie bezpieczeństwa i stabilizacji. Skarżący opłaty regulował na bieżąco. Przedstawione przez skarżącego opłacone rachunki wskazują na brak zadłużeń w tym zakresie. Fakt, że wnioskodawca regulował opłaty z pożyczonych - jak twierdzi, środków świadczy o tym, że wykorzystując własne możliwości dokładał starań by nie powstały zadłużenia. Dalej organ I instancji wskazał, że R.S. wniósł także o udzielenie zasiłku celowego w kwocie 3.000 zł tytułem rekompensaty za egzekucję realizowaną przez ZUS na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Jak stwierdzono na podstawie dokumentacji wnioskodawca do grudnia 2011 r. pobierał zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności. W związku z decyzją ZUS z dnia [...] grudnia 2011r. informującą o przyznaniu stronie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy od [...] września 2009r. stwierdzono zbieg zasiłku stałego z rentą ZUS. Wobec powyższego poinformowano ZUS o konieczności zwrotu zasiłku stałego w trybie art. 99 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie ze wskazanym przepisem osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Wspomniane potrącenie dokonywane jest z mocy prawa, co oznacza, że w tej sprawie ZUS ma obowiązek wypłacić rentę pomniejszoną o wypłacone zasiłki. Organ stwierdził, że udzielenie pomocy na spłatę zasiłku stałego wypłaconego za okres, w którym przyznano rentę oznaczałoby, że organ sam spłaca należność, do zwrotu której jest zobowiązana osoba, która w zbiegu pobrała świadczenia z pomocy społecznej oraz świadczenia ZUS. W ocenie organu spłata zadłużeń nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej, zaspokojenie której wymaga sfinansowania ze środków publicznych. Zupełnie inną kwestią jest udzielenie pomocy na cele bytowe, wsparcie w opłatach czynszu, energii elektrycznej, gazu, zakupu żywności, odzieży, leków oraz środków czystości, ponieważ uznano, że środki, jakimi dysponuje skarżący po uregulowaniu opłat nie wystarczają na zaspokojenie tychże potrzeb, co ma wpływ na zdolność do prawidłowego funkcjonowania strony. Na koniec organ przedstawił analizę własnych możliwości finansowych oraz sposób wydatkowania środków zaplanowanych w budżecie na realizację zadań własnych, a także ilość osób i rodzin które zgłaszają się po pomoc. Odwołanie od powyższej decyzji złożył R.S., w którym organowi I instancji odmowę wdrożenia postępowania wyjaśniającego zakończonego decyzją MOPS dotyczącej faktycznie udzielonej kwoty zasiłku stałego podlegającego zwrotowi oraz podejmowanie sprzecznych czynności i wskazywanie błędnych argumentacji. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu [...] maja 2013r. decyzję nr [...], którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora MOPS. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium w całości podzieliło poglądy organu I instancji, a nadto wskazało, iż sprawa wysokości zadłużenia wobec ZUS, czy MOPS, nie jest przedmiotem zaskarżonej decyzji i nie może być przedmiotem odwołania. Następnie podał, że łączna wysokość dochodów strony wynosi 1.092,18 zł, przekracza zatem kryterium dochodowe ustalone dla osoby samotnie gospodarującej na 542 zł. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, organ I instancji zasadnie rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ I instancji słusznie również uznał zakup żywności oraz leków jako potrzeby z zakresu niezbędnych. Podobnie regularne dokonywanie opłat dotyczących utrzymania mieszkania. Organ wyjaśnił także przesłanki odmowy przyznania zasiłku na pokrycie zadłużenia. Podejmując decyzję w sprawie zasiłku celowego pod uwagę wziął ponadto środki, jakie zostały zaplanowane w budżecie na realizację zadań własnych oraz ilość osób i rodzin, które zgłaszają się po pomoc w formie zasiłków celowych, w tym ustaloną wysokość świadczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na decyzję SKO złożył R.S.. Wobec niejasnej treści skargi skarżący został wezwany do sprecyzowania w terminie 7 dni, czy skarga jego dotyczy wyłącznie decyzji Kolegium z dnia [...] maja 2013r. czy też skarży inne akty: decyzję, postanowienie, inny akt lub czynność bądź bezczynność organu, pod rygorem przyjęcia, iż skarga dotyczy wyłącznie decyzji z dnia [...] maja 2013r. W odpowiedzi R.S. nadesłał do Sądu niejednoznaczne pismo, w którym nie wskazał konkretnie zaskarżonego aktu. W konsekwencji należało uznać, że skarga R.S. z dnia [...] czerwca 2013r. została wniesiona na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2013r. nr [...]. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Skarżący wniósł o przyznanie pomocy finansowej na zakup żywności, odzieży, na pokrycie kosztów eksploatacji mieszkania oraz spłatę długów. Wniósł też o przyznanie zasiłku w kwocie 3000 zł celem zrekompensowania strat jakie poniósł w związku z potrącaniem z emerytury pewnej kwoty pieniężnej przez ZUS i przekazywaniem jej na rachunek MOPS tytułem zwrotu nienależnie pobieranych w 2010r. świadczeń. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm., dalej: u.p.s) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s). Osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego musi spełniać kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s. Zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy potwierdza, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 542 zł. Skarżący otrzymuje 153 zł tytułem zasiłku stałego, emeryturę w wysokości równej po potrąceniu 479.51 zł oraz dodatek mieszkaniowy. Z uwagi na dochód skarżącego organ pomocy społecznej nie miał możliwości zastosowania art. 39 u.p.s i przyznania zasiłku celowego na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych. Słusznie jednak rozważył zastosowanie art. 41 ust. 1, tj. przyznanie specjalnego zasiłku celowego dla osoby samotnie gospodarującej, której dochód przekracza kryterium dochodowe. Niewątpliwie cele bytowe, tj. żywność, odzież, opłaty związane z eksploatacją mieszkania, leki, są potrzebami, które powinny zostać zaspokojone w pierwszej kolejności. Organ przeanalizował w decyzji swoją sytuację finansową, biorąc pod uwagę również ilość osób i rodzin, które zgłosiły się po pomoc. Wyjaśnił przesłanki, jakimi kierował się przy wydawaniu rozstrzygnięcia, wobec czego nie można mu zarzucić dowolności w podjęciu decyzji uznaniowej, jaką jest decyzja w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego. Organ pomocy może bowiem przyznać takie świadczenie lecz nie jest do tego zobligowany. Odnośnie do odmowy przyznania zasiłku w kwocie 3000 zł należy uznać, że organ słusznie odmówił przyznania skarżącemu takiej kwoty na spłatę rat z tytułu potrąceń dokonywanych przez ZUS na rzecz MOPS oraz na pokrycie zaciągniętych przez skarżącego długów. Tych potrzeb nie można bowiem uznać za niezbędne potrzeby bytowe w rozumieniu art. 39 ust. 2 oraz art. 3 ust. 1 u.p.s, bez zaspokojenia których niemożliwa będzie zwykła, codzienna egzystencja skarżącego. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast, jak wynika z art. 3 ust. 1 u.p.s, trudne sytuacje życiowe należy rozpatrywać pod kątem niezbędnych potrzeb i życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Prawidłowo zatem odmówiono skarżącemu wnioskowanej pomocy z uwagi na to, że pomoc społeczna może jedynie zaspokajać te potrzeby, które odpowiadają celom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s). Skoro zgłoszona przez skarżącego potrzeba nie mieściła się w celach pomocy społecznej, to już z tego powodu nie mógł być mu przyznany zasiłek celowy specjalny, służący zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. W tym stanie rzeczy należało uznać, że zarzuty sformułowane przeciwko zaskarżonej decyzji nie miały prawnego uzasadnienia, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.