II SA/Go 649/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie WIkp. - Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 27 października 2011 r. w Gorzowie WIkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzją Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki muru postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł, 2. ustanowić adwokata. Na podstawie zarządzenia z dnia 2 września 2011 r. Przewodniczącego II Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., M.K. został wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. 6 października 2011 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku M.K. wskazał, że pobiera rentę w wysokości 927 zł (netto), a jego żona od otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4.500 zł (brutto) oraz alimenty na rzecz małoletniej córki w wysokości 480 zł. Skarżący podał, że żona jest zatrudniona w [...], poza miejscem swojego zamieszkania i ponosi znaczne wydatku związane z prowadzeniem drugiego centrum życiowego. Nadto skarżący przedstawił miesięczne wydatki związane z eksploatacją domu i zakupem lekarstw, które wynoszą około 1.150 zł Wniosek o udzielenie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem M.K. prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Zważyć bowiem trzeba, że skarżący pobiera rentę w wysokości 927 zł (netto), a jego żona otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 4.500 zł (brutto) oraz alimenty na rzecz małoletniej córki w wysokości 480 zł. Należy jednak mieć na uwadze fakt, że żona skarżącego ponosi znaczne wydatki związane z pracą poza miejscem zamieszkania (noclegi). Z wyciągu z rachunku bankowego należącego do M.K. wynika, że dysponuje on niewielkimi środkami pieniężnymi (524 zł, stan na [...] sierpnia 2011 r.), natomiast saldo na rachunku bankowym jego żony jest ujemne (- 3235 zł, stan na [...] października 2011 r.). Nie można jednak tracić z pola widzenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., l OZ 819/10, LEX nr 742076). Uwzględniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa M.K. umożliwia mu zgromadzenie pewnych środków na pokrycie kosztów sądowych i dlatego przyznano mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 200 zł. Jednocześnie uznano, że dodatkowy koszt związany z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika przekracza możliwości materialne skarżącego. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.