II SA/Go 649/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Szumilas po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzją Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki muru postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej kwotę 200 (dwieście) złotych, 2. ustanowić adwokata. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 września 2011 r. "M.K. został wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 500 zł. W dniu 12 września 2011 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynął wniosek skarżącego o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Z uwagi na okoliczność, iż wniosek był obarczony brakiem formalnym, tj. nie został złożony na odpowiednim urzędowym formularzu, na podstawie zarządzenia z dnia 14 września 2011 r. Skarżący został wezwany do jego uzupełnienia. W dniu 6 października 2011 r. wpłynął do tutejszego Sądu uzupełniony wniosek M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku M.K. wskazał, że pobiera rentę w wysokości 927 zł (netto), a jego żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4.500 zł (brutto) oraz alimenty na rzecz małoletniej córki w wysokości 480 zł. Skarżący podał, że żona jest zatrudniona w [...], poza miejscem swojego zamieszkania i ponosi znaczne wydatki związane z prowadzeniem drugiego centrum życiowego. Nadto skarżący przedstawił miesięczne wydatki związane z eksploatacją domu i zakupem lekarstw, które wynoszą około 1.150 zł Postanowieniem z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II SA/Go 649/11, po rozpatrzeniu wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 200 zł oraz ustanowił adwokata. Postanowienie doręczono stronie skarżącej, za pośrednictwem poczty polskiej, w dniu 2 listopada 2011 r. W dniu 14 listopada 2011 r. do sądu wpłynął sprzeciw M.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II SA/Go 649/11 (data nadania w urzędzie pocztowym – 9 listopada 2011 r.). Wnioskodawca wskazał, iż żona zawarła wprawdzie umowę o pracę, na okres 7 miesięcy, jednakże kwota 4500 zł jest należnością wirtualną, wynikającą z umowy i nie stanowi realnego dochodu, tym bardziej, iż na dzień składania oświadczenia nie zaistniał jeszcze wpływ wynagrodzenia z tego tytułu. Co więcej z uwagi na termin zawarcia umowy o pracę (tj. dzień [...] września 2011 r.), za miesiąc wrzesień małżonka otrzyma jedynie połowę wskazanego wynagrodzenia. Strona skarżąca wskazała na koszty utrzymania i dowozu dzieci do szkoły. Wyjaśniła również, iż otrzymywane alimenty w kwocie 450 zł, służą między innymi pokryciu kosztów dojazdu do szkoły i czesnego ( w kwocie 270 zł). Nadto strona podkreśliła, iż choruje, a tym samym ponosi także koszty z tym związane. W tym zakresie wskazała, na prawdopodobieństwo konieczności zakupu aparatu słuchowego oraz poddania się operacji tarczycy oraz migdałów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie odnotowania wymaga, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przystępując zatem do rozpoznania wniosku, podkreślić trzeba, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa zatem na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Świadczy o tym użycie w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa zwrotu "gdy osoba ta wykaże". Należy przy tym podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone przez stronę okoliczności powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2011 r. sygn. akt II FPP 5/10). Wynika to z okoliczności, iż ewentualne przyznanie prawa pomocy stronie w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od przywołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, iż w odniesieniu do M.K. nie zachodzą okoliczności przemawiające za przyznaniem mu prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Sąd uwzględnił w tym zakresie, że zarówno wnioskodawca, jak i jego współmałżonek mają obecnie stałe źródło dochodu. Okoliczność, iż zawarta przez małżonkę M.K. umowa opiewa na czas określony, nie może prowadzić do wniosku, iż w chwili obecnej skarżący nie ma możliwości zgromadzenia niezbędnych środków celem uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skarg, w orzeczonej niniejszym postanowieniem wysokości. Skarżący pobiera rentę w wysokości 927 zł (netto), a jego żona otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 4.500 zł (brutto) oraz alimenty na rzecz małoletniej córki w wysokości 480 zł. Sąd uwzględnił fakt, że żona skarżącego ponosi znaczne wydatki związane z pracą poza miejscem zamieszkania (noclegi). Nadto z przekazanych Sądowi wyciągów z rachunku bankowego należącego do M.K. oraz jego małżonki wynika, że dysponuje on niewielkimi środkami pieniężnymi (524 zł, stan na [...] sierpnia 2011 r.), natomiast saldo na rachunku bankowym jego żony jest ujemne (- 3235 zł, stan na [...] października 2011 r.). Sąd nie kwestionuje również, iż stan zdrowia strony, w przyszłości, może powodować konieczność poniesienia kosztów leczenia. Jednakże wskazać należy, iż zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również w zgłoszonym sprzeciwie strona nie wykazała, aby faktycznie w chwili obecnej zobowiązana była do poniesienia w tym zakresie konkretnych kosztów leczenia lub rehabilitacji. Z przedstawionych przez stronę okoliczności wynika jedynie, że istnieje prawdopodobieństwo ich wystąpienia, co w kontekście dyspozycji art. 246 § 1 pkt 1 ppsa nie może stanowić przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów postępowania. Podzielić jednocześnie należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. podziela zaprezentowany w doktrynie pogląd, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., l OZ 819/10, LEX nr 742076). Tym samym Sąd stwierdził, że sytuacja majątkowa M.K. umożliwia mu zgromadzenie pewnych środków na pokrycie kosztów sądowych i dlatego przyznano mu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi powyżej 200 zł. Co więcej, Sąd uznał, iż dodatkowy koszt związany z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika rzeczywiście przekracza możliwości materialne skarżącego i postanowił o ustanowieniu na jego rzecz adwokata. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.