II SA/Go 649/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi P.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego P.L. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), po rozpoznaniu wniosku P. L. (dalej: skarżący), odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko V. L. (na okres świadczeniowy trwający od [...] r. do [...] r.), ze względu na rozbieżności wynikające ze złożonego wniosku o świadczenie wychowawcze z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej z wezwania z dnia [...] r. ZUS wyjaśnił, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że nie odnotowano okresu legalności pobytu dziecka na terytorium RP jako obywatela Ukrainy, który przybył do Polski po [...] r. w związku z działaniami wojennymi. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od ww. decyzji, decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Prezes ZUS podzielił argumentację ZUS przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] r., nr [..] stała się przedmiotem skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił: 1) naruszenie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm., dalej: u.o.p.o.U.) poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy należycie wykazał, iż jego dziecko spełniło wszystkie ustawowe przesłanki do uzyskania prawa do wypłaty świadczenia wychowawczego za okres [...]; 2) naruszenie art. 26 ust. 3c, 3d, 3g u.o.p.o.U. w zw. z art. 7, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewdrożenie procedury wyjaśnienia wątpliwości w sprawie, niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym bezzasadne przyjęcie, iż pobyt małoletniej na terenie Polski należy uznać jako nielegalny, podczas gdy z akt spraw wynikają zgoła odmienne wnioski; 3) art. 7, 76 § 3, art. 77 §1 i art. 80 k.p.a., polegające na nie wyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności pism z których wynika, iż dziecko otrzymało na terenie Polski nr PESEL jako uchodźca w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności pobytu dziecka w Polsce za nielegalny; 4) art. 7, 77 §1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności niezwrócenie się przez organ do właściwej placówki Straży Granicznej celem ustalenia, czy dziecko widnieje w rejestrze jako osoba, która przekroczyła granicę polsko-ukraińską, a jeśli tak to kiedy i w konsekwencji wydanie błędnego orzeczenia w sprawie; 5) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji ZUS z dnia [...] r. w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu dziecku prawa do świadczenia wychowawczego za okres [...]. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł: 1) na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) o przeprowadzenie dowodu i dokumentów w postaci: a. powiadomienia o nadaniu numeru PESEL. b. informacji (decyzji) z dnia [...] r. o przyznaniu świadczenia na dobry start. c. informacji o przyznanym świadczeniu 800+ za okres od [...] roku do [...] r. na okoliczność: spełniania przez skarżącego przesłanek do przyznania świadczenia 800+, nierozstrzygnięcia przez organ wątpliwości w sprawie, nie przestrzegania przez organ dotychczas przyjętego stanowiska wobec skarżącego pomimo braku zmiany okoliczności faktycznych; 2) na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym; 3) na podstawie art. 145 §1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzję oraz wskazanie sposobu załatwienia sprawy co do ustalenia rzeczywistego statusu dziecka skarżącego, będącego pod jego opieką, w kontekście prawa od świadczenia wychowawczego; 4) zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola legalności wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja ZUS, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.o.p.o.U., obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191 oraz z 2023 r. poz. 497, 1394 i 1941). Przepis art. 4 ust. 1a u.o.p.o.U. stanowi natomiast, że obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1. Przepis art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 736), stanowi zaś, że w rejestrze PESEL i rejestrach mieszkańców gromadzony jest status cudzoziemca oznaczony jako UKR - w przypadku osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 u.o.p.o.U. Stosownie do art. 2 ust. 1 u.o.p.o.U., jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 11 ust. 2 u.o.p.o.U.). Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (art. 3 ust. 3 u.o.p.o.U.). Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 2 u.o.p.o.U., obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jeżeli zamieszkuje z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz jeżeli dziecko, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze lub otrzymuje świadczenie wychowawcze, realizuje odpowiednio obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny albo obowiązek nauki, zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737), co zostało potwierdzone w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 152), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone. Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2, 3 i 6, oraz, za pośrednictwem ministra właściwego do spraw rodziny, organowi właściwemu w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2 oraz informację o posiadaniu nieprzerwanie, przez okres nie krótszy niż 365 dni, uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Zaś z art. 26 ust. 3c, ust. 3e, ust. 3g, ust. 3h i ust. 3i u.o.p.o.U. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. ZUS może również wzywać obywatela Ukrainy przebywającego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, otrzymującego świadczenie wychowawcze, do osobistego stawiennictwa we wskazanej w wezwaniu jednostce organizacyjnej w terminie 3 dni roboczych, w celu złożenia wyjaśnień niezbędnych do prawidłowego ustalenia i realizacji świadczenia. W rozpoznawanej sprawie ZUS odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na córkę skarżącego – V. L. (na okres świadczeniowy trwający od [...] r. do [...] r.), ze względu na rozbieżności wynikające ze złożonego wniosku o świadczenie wychowawcze z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej z wezwania z dnia [...] r. ZUS wyjaśnił, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalił, że nie odnotowano okresu legalności pobytu dziecka na terytorium RP jako obywatela Ukrainy, który przybył do Polski po [...] r. w związku z działaniami wojennymi. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji Prezes ZUS uznał, że decyzja ZUS jest prawidłowa. Skarżący zaś wskazuje, że mieszka na terenie Rzeczypospolitej Polskiej od ponad [...] lat, a jego córka V. na stałe przybyła do Polski po [...] r. i od tego momentu nie opuszczała terytorium Polski. Podnosi, iż jego córka otrzymała numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR". Nadto w okresie od [...] r. do [...] r. otrzymał świadczenie 800+ na rzecz małoletniej córki V. oraz świadczenie dobry start (data informacji [...] r.). Nie ulega zatem wątpliwości, że córka skarżącego posiada status UKR (tj. cudzoziemca, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy). Tymczasem organy orzekające w sprawie dysponując informacją o statusie córki skarżącego z rejestru PESEL oparły swoje decyzje wyłącznie na podstawie niezaktualizowanego rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organy ZUS pominęły pochodzące od skarżącego informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia skarżącego do świadczenia wychowawczego. Organy ZUS oparły się wyłącznie o dane wynikające z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Skoro skarżący kwestionował pozbawienie go prawa do świadczenia wychowawczego, organy ZUS miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez skarżącego z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w u.o.p.o.U. jak i k.p.a. ZUS powinien we własnym zakresie kontaktować się z Komendantem Głównym Straży Granicznej celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości, a nie wyłącznie oczekiwać na działania skarżącego. Skarżący nie miał bowiem wpływu na zaktualizowanie danych w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej. Ponadto z art. 26 ust. 3i u.o.p.o.U. wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych. W tym stanie rzeczy w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę ZUS będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.), tj. w oparciu o wszelkie dostępnie środki dowodowe zweryfikuje prawo skarżącego do świadczenia wychowawczego na córkę na okres świadczeniowy trwający od [...] r. do [...]r. Wskazać także należy, że realizację odpowiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego albo obowiązku nauki, zgodnie z ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 737), można potwierdzić również w wyniku weryfikacji dokonanej na podstawie art. 66b ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. z 2024 r., poz. 152), chyba że dziecko jest w wieku, w jakim obowiązki te go nie dotyczą, albo obowiązki te zostały mu odroczone, przy czym skarżący nie jest zwolniony od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że sprawa ta została zainicjowana jego wnioskiem. Zatem powinien przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jego posiadaniu lub które tylko on może przedstawić, w celu wykazania przesłanek, od których spełnienia zależy wnioskowane świadczenie (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, publ. orzecznia.nsa.gov.pl.). Orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego (pkt II wyroku) znajduje podstawy w art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, będącej adwokatem, w wysokości 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.). Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym złożył skarżący, a organ nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.