II SA/Go 650/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. – Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 13 października 2016 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.P. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku garażowego p o s t a n a w i a : 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej 300 zł, 2. w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 sierpnia 2016 r. W.P. została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Dnia 17 sierpnia 2016 r. wpłynął do sądu wniosek skarżącej złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z wnukiem który jest osobą bezrobotną. W.P. oświadczyła, że jej emerytura wynosi 2.599 zł (netto). Nadto skarżąca przedstawiła ponoszone koszty: energia elektryczna – 230 zł, woda – 84 zł, wyżywienie – 800 zł, telefon – 120 zł, kredyty – 500 zł, leki – 200 zł. W uzupełnieniu złożonego wniosku W.P. przedstawiła między innymi wyciągi z rachunków bankowych, harmonogramy spłat pożyczek Na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 15 września 2016 r. skarżąca została ponownie wezwana do uzupełnienia w terminie 7 dni złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie oświadczenia co do źródła finansowania kredytów (wskazano, że z przedłożonych dokumentów wynika, iż miesięczna rata kredytu w [...] wynosi 938,85 zł, zaś w [...] - 1.058 zł), 2. przedłożenie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez A.N. statusu osoby bezrobotnej, bądź dokumentów określających uzyskiwany przez niego dochód (osoba ta została wskazana przez skarżącą jako pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym). 7 października 2016 r. wpłynęło do sądu pismo W.P. w którym wskazała, że utrzymuje się z emerytury i z handlu odzieżą używaną i używanymi meblami. Skarżąca podała, że sprzedaje również warzywa i owoce z własnej uprawy. Wniosek jest częściowo zasadny. Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej zwanej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, co jednoznacznie wynika z treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd (referendarza sądowego) ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zważyć trzeba, że W.P. otrzymuje emeryturę w wysokości 2.599 zł (netto) i prowadzi wspólne gospodarstwo z wnukiem. Z przedłożonego zaświadczenia wynika, że jej wnuk z dniem [...] września 2016 r. utracił status osoby bezrobotnej z uwagi na podjęcie zatrudnienia (zaświadczenie z dnia [...] września 2016 r.). Nadto skarżąca prowadzi działalność w zakresie handlu używaną odzieżą i meblami. W okresie od stycznia do września 2016 r. z tego tytułu osiągnęła dochód w wysokości 6.445 zł. W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie przez stronę stałych dochodów w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2011 r., II GZ 89/11, LEX nr 783930). Wymaga podkreślenia, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r., I OZ 819/10, LEX nr 742076). Zważyć również trzeba, że skarżąca nie wykazała nadzwyczajnych okoliczności, które w jednoznaczny sposób świadczyłyby o tym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Za taką okoliczność nie może być uznana spłata pożyczek. Należy bowiem podkreślić, że prywatne zobowiązania finansowe nie mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że skarżąca nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2012 r., II OZ 81/12, LEX nr 1121304). Nadto należy zwrócić uwagę, że W.P. podała, że rata kredytów wynosi 500 zł. Z załączonych dokumentów wynika zaś, że skarżąca spłaca dwie pożyczki tj. w [...] (rata – 938 zł) i w [...] (rata – 1058 zł). Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego ustalono, że W.P. posiada debet (-5.776 zł – stan na dzień [...].08.2016 r.). Należy jednak zwrócić uwagę, że na jej rachunek wpłynęły znaczne kwoty ([...].07.2016r. - 9.000 zł,, [...].08.2016r. - 3.900 zł). Okoliczności takie jak wysokość comiesięcznych dochodów (2.600 zł netto) oraz dodatkowe źródła dochodu nie pozwalają na zaliczenie skarżącej do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Mając na uwadze powyższe okoliczności uznano, że sytuacja majątkowa W.P. umożliwia jej uiszczenie części wpisu sądowego od skargi w wysokości 300 zł, bez spowodowania uszczerbku w koniecznym dla siebie utrzymaniu. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.