II SA/Go 653/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2014 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej za zniszczenie drzewa oddala skargę. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] Prezydent Miasta orzekł o braku podstaw do umorzenia administracyjnej kary pieniężnej w kwocie 51.985,95 zł wymierzonej Spółdzielni Mieszkaniowej [...], ustalonej w decyzji z dnia [...] września 2010 r. znak: [...] za zniszczenie spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych drzewa gat. Topola kanadyjska o obw. 252 cm, rosnącego na działce nr ew. [...]. Decyzja powyższa wydana została na podstawie art. 88 ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (t.j. DZ.U. z 2013r. poz. 627 ze zm.) i art. 104 kpa. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] września 2010 r. Prezydent Miasta wymierzył Spółdzielni Mieszkaniowej [...] administracyjną karę pieniężną w kwocie 51.985,95 zł za zniszczenie spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych drzewa gatunek Topola kanadyjska o obwodzie 252 cm, rosnącego na działce nr ewid. [...]. Termin płatności kary odroczony został na 3 lata, w związku z faktem, że stopień uszkodzenia drzewa nie wykluczał zachowania jego żywotności. Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. wszczęte zostało postępowanie w sprawie umorzenia administracyjnej kary pieniężnej. Podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] listopada 2013 r. ustalono, że przedmiotowe drzewo nie zachowało żywotności. W toku postępowania strona postępowania - Spółdzielnia Mieszkaniowa [...], która jest wieczystym użytkownikiem działki nr ewid. [...], przedstawiła opinię dendrologiczną autorstwa dr inż. M.K. dotyczącą możliwych przyczyn zewnętrznych zamarcia drzewa. Jedną z nich było wskazanie, że po silnej redukcji korony przedmiotowe drzewo wytworzyło dużą liczbę pędów liściowych, z których objadane były liście przez gnieżdżące się w tym rejonie ptaki. W ten sposób nastąpiła utrata masy asymilacyjnej. W ocenie organu, powyższe stwierdzenia nie są poparte żadnymi dowodami, bowiem z materiału fotograficznego oraz protokołu z oględzin przeprowadzonych we wrześniu 2010 r. wynika, że na pozostawionych grubych konarach jedynie w trzech miejscach widoczne są niewielkie ulistnione odrosty. Tak znikoma powierzchnia asymilacyjna nie byłaby w stanie odżywić tak dużego drzewa. Organ nie podzielił również stanowiska, że młode liście przedmiotowego drzewa stały się pokarmem dla ptaków i w związku z tym nastąpiła całkowita utrata nowej masy asymilacyjnej. Odnosząc się do drugiego wskazanego przez stronę czynnika mogącego negatywnie wpłynąć na zachowanie żywotności przez drzewo, czyli suszę rolniczą występującą w latach 2010 - 2011, organ stwierdził, że z poczynionych przez niego ustaleń wynika, że w okresie wyżej wskazanym nie odnotowano zwiększonej liczby usuwanych drzew w stosunku do lat poprzednich, co wskazuje na brak wpływu niekorzystnych warunków pogodowych występujących w altach 2010 – 2011 na stan zdrowotny drzewostanu w mieście. Wobec powyższego organ uznał, że niezachowanie żywotności drzewa jest konsekwencją niewłaściwego działania strony. Przeprowadzenie cięcia polegającego na jednorazowym usunięciu 100% masy asymilacyjnej korony drzewa, tuż po rozpoczęciu wegetacji, zdaniem organu, jest zabiegiem niedopuszczalnym, sprzecznym z wszelkimi zasadami sztuki ogrodniczej. Raptowne pozbawienie listowia zahamowało dopływ asymilantów do innych części drzewa. Takie ograniczenie transpiracji i oddychania powoduje również zaburzenia w gospodarce wodnej i energetycznej. Poprzez gwałtowne odsłonięcie dotychczas zacienionych części drzewa doprowadza się do powstawania ran wskutek oparzeń słonecznych i przez to kolejnych zaburzeń. Pozbawione organów asymilacyjnych osłabione drzewo staje się łatwym obiektem infekcji grzybowych, bakteryjnych i ataków owadów. W efekcie drzewo po raz kolejny wydatkuje energię na obronę przed fitofagami i grzybami, co pogłębia deficyt energii i powoduje zamieranie drzewa. Dalej organ wskazał, że aby wymierzona kara mogła zostać umorzona, powinno zostać wykazane, że w okresie 3 lat po wydaniu decyzji nakładającej karę miały miejsce wyjątkowe zdarzenia, bez zaistnienia których drzewo zachowałoby żywotność. Na powyższą decyzję Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] wniosła odwołanie. Skarżąca ponownie wskazała na treść opinii dentrologicznej sporządzonej w niniejszej sprawie, z której wynika, że zamarcie drzewa było wynikiem "synergii niesprzyjających i nieprzewidywalnych czynników zewnętrznych następujących po silnej redukcji korony drzewa". Skarżąca zarzuciła, że w zaskarżonej decyzji organ nie dość wnikliwie odniósł się do treści opinii dendrologicznej, organ podważył wnioski i stwierdzenia zawarte w opinii, w przeciwieństwie do jej autora nie posiadając wiadomości specjalnych w zakresie dendrologii czy ekologii. Zarzuciła, że organ nie wskazał powodu, dla którego nie oparł swej decyzji na wnioskach opinii przez nią przedstawionej. W ocenie skarżącej wobec niepodzielenia stanowiska zaprezentowanego w opinii dendrologicznej należało w sprawie powołać biegłego w danej dziedzinie, w przeciwnym wypadku decyzja ma charakter rozstrzygnięcia podjętego w sposób arbitralny. Do odwołania skarżąca załączyła opinię dendrologiczną uzupełniającą, z której - jej zdaniem – wynika że przyczyn niezachowania przez drzewo żywotności należy doszukiwać się jedynie w oddziaływujących na nie czynnikach zewnętrznych. Skarżąca podniosła, że organ nie posiada wiadomości specjalnych z dziedziny meteorologii, dlatego jego stanowisko w tym zakresie nie jest miarodajne. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i orzekło o odmowie umorzenia administracyjnej kary pieniężnej w kwocie 51.985,95 zł wymierzonej Spółdzielni Mieszkaniowej [...], ustalonej decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] września 2010 r. nr [...] za zniszczenie drzewa gatunek Topola kanadyjska o obwodzie 252 cm., spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych, rosnącego na działce o numerze ewid. [...]. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności organ wskazał, że po upływie 3 – letniego okresu od wydania decyzji o wymierzeniu kary i odroczeniu jej płatności, należało wszcząć postępowanie administracyjne i ustalić czy drzewo za zniszczenie którego wymierzono karę zachowało żywotność, albo odtworzyło koronę. W przypadku stwierdzenia zachowania żywotności drzewa albo odtworzenia przez nie korony, albo nie zachowania żywotności ale z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości, odroczona kara podlega umorzeniu na podstawie art. 88 ust. 4 ustawy. W sprawie nie budzi wątpliwości, że postępowanie wszczęte zostało po upływie 3 letniego ustawowego okresu od dnia wydania decyzji o wymierzeniu kary i odroczeniu jej płatności. Dalej organ wywodził, że w jego ocenie za przyczyny niezależne od posiadacza nieruchomości, o jakich mowa w art. 88 ust. 5 ustawy, które zwalniałyby skarżącą od obowiązku uiszczenia wymierzonej kary w pełnej wysokości należy rozumieć wszelkie przyczyny na które skarżąca nie tylko nie miała żadnego wpływu ale także nie mogła poprzez własne działania i przez użycie własnych środków skutkom tych przyczyn przeciwdziałać. Do takich przyczyn, zdaniem organu, należy zaliczyć nieuprawnione działanie osób trzecich, np. usunięcie drzewa lub jego "dalsze" zniszczenie poprzez fizyczne uszkodzenie lub oddziaływanie niszczącymi środkami chemicznymi, albo niszczące działanie sił przyrody, np. powodujące obumarcie drzewa na skutek jego uszkodzeń wywołanych wichurą lub wyładowaniem atmosferycznym. W ocenie organu, za przyczyny niezachowania żywotności przedmiotowego drzewa nie można uznać wykazane przez skarżącą niesprzyjające czynniki zewnętrzne tj. stwierdzone susze w okresach wiosenno-letnich, zarówno w roku 2010 jak i w roku 2011 oraz obniżenie poziomu wód gruntowych w miejscu rośnięcia drzewa poprzez prowadzone opodal roboty budowlane, polegające między innymi na wykonywaniu głębokich wykopów. Zdaniem Kolegium, choć nie można kwestionować, że okoliczności te mogły przyczynić się do niezachowania żywotności drzewa, to w świetle przedstawionych dowodów mogą być one uznane za jedne z prawdopodobnych przyczyn, nadto nie można ich zakwalifikować jako przyczyny od skarżącej niezależne. Dalej organ wywodził, że skarżąca była świadoma tego jak znacznemu osłabieniu żywotności uległo przedmiotowe drzewo na skutek niewłaściwie przeprowadzonych prac pielęgnacyjnych polegających na zupełnej redukcji jego korony. Obserwując warunki atmosferyczne panujące w okresie 3 letniego odroczenia płatności wymierzonej kary, a także inne okoliczności mające wpływ na odpowiednie nawodnienie gruntu na którym rosło drzewo, skarżąca powinna podjąć działania mające na celu uzupełnienie niedoborów wody. W takim przypadku, zdaniem Kolegium, wystarczającym i skutecznym działaniem byłoby nawodnienie gruntu w miejscu rośnięcia drzewa. Organ odwoławczy wskazał, że w decyzji pierwszej instancji zawarto rozstrzygnięcie nie odpowiadające zakresowi wszczętego postępowania, dlatego decyzja na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa została uchylona, a w sprawie orzeczono merytorycznie. Na koniec Kolegium podniosło, że poprzez udział w postępowaniu pracowników organu posiadających wiedzę specjalistyczną w zakresie dendrologii, w tym ochrony drzew, organ korzystał z wiedzy specjalnej w tym zakresie. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] wniosła skargę. Skarżąca zarzuciła naruszenie: - prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 5 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wskazane przez skarżącą okoliczności wystąpienia suszy w okresach wiosenno – letnich w latach 2010 – 2011 oraz obniżenia poziomu wód gruntowych w miejscu rośnięcia drzewa poprzez prowadzone opodal roboty budowlane nie mogą zostać uznane za przyczyny niezależne od posiadacza nieruchomości w rozumieniu tego przepisu, co w konsekwencji doprowadziło do uznania przez organ, że w przedmiotowym stanie faktycznym przyczyny takie nie zaszły, - prawa procesowego tj. art. 84 § 1 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie, polegające na niezwróceniu się przez organ do biegłego o wydanie opinii, podczas gdy w sprawie wymagane były wiadomości specjalne. W motywach skargi skarżąca podniosła, że wbrew stanowisku organu wskazane przez nią okoliczności - jako przyczyny niezachowania żywotności drzewa - są od skarżącej niezależne. Wprawdzie skarżąca była świadoma, że żywotność drzewa była znacznie osłabiona jednak nie była w stanie podjąć działania mające na celu uzupełnienie niedoborów wody. Skarżąca nie mogła przewidzieć występowania suszy. W pozostałym zakresie skarżąca przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zawierała uzasadnionych podstaw, dlatego podlegała oddaleniu. Stosownie do treści art. 88 ust. 1. pkt 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (DZ.U. z 2013 r. poz. 627) – dalej określana jako – ustawa, wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzew, krzewów lub terenów zieleni spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych. W myśl art. 88 ust. 3 ustawy termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 odracza się na okres 3 lat, jeżeli stopień uszkodzenia drzew lub krzewów nie wyklucza zachowania ich żywotności oraz możliwości odtworzenia korony drzewa i jeżeli posiadacz nieruchomości podjął działania w celu zachowania żywotności tych drzew lub krzewów. Zgodnie z treścią art. 88 ust. 4. ustawy kara jest umarzana po upływie 3 lat od dnia wydania decyzji o odroczeniu kary i po stwierdzeniu zachowania żywotności drzewa lub krzewu albo odtworzeniu korony drzewa. Po myśli art. 88 ust. 5 ustawy w razie stwierdzenia braku żywotności drzewa lub krzewu albo nieodtworzenia korony drzewa karę uiszcza się w pełnej wysokości, chyba że drzewa lub krzewy nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. Decyzją z dnia [...] września 2010r. Prezydent Miasta wymierzył Spółdzielni Mieszkaniowej [...] administracyjną karę pieniężną wysokości 51. 985, 95 zł za zniszczenie spowodowane niewłaściwym wykonaniem zabiegów pielęgnacyjnych drzewa gatunek Topola kanadyjska rosnącego na działce nr ewid. [...]. Powyższe rozstrzygnięcie ma swoje oparcie w przepisie art. 88 ust. 1 pkt 3 ustawy. Jednoczenie, na podstawie art. 88 ust. 3 termin płatności wymierzonej kary odroczono na okres 3 lat. Z uzasadnienia powyżej wskazanej decyzji wynika, że niewłaściwe wykonanie zabiegów pielęgnacyjnych drzewa polegało na radykalnym jego przycięciu, w wyniku którego korona drzewa została usunięta, pozostawiono grube konary o długości ok. 1 m do ok. 5 m. Pismem z dnia [...] listopada 2013r. Prezydent Miasta zawiadomił Spółdzielnię Mieszkaniową [...] o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie umorzenia administracyjnej kary pieniężnej wymierzonej za zniszczenie drzewa gatunek Topola kanadyjska, spowodowane niewłaściwie wykonanymi zabiegami pielęgnacyjnymi. W trakcie przeprowadzonych w dniu [...] listopada 2013 r. oględzin ustalono, że przedmiotowe drzewo nie zachowało żywotności. Pismem z dnia [...] stycznia 2014r. organ wezwał stronę do przedstawienia przyczyn niezachowania przez drzewo żywotności, które były od strony niezależne oraz wystąpiły po dokonaniu przycinki drzewa. W przedstawionej przez stronę opinii dendrologicznej sporządzonej w styczniu 2014r. jej autor stwierdził, że na wykonaną silną redukcję korony topoli kanadyjskiej, na którą drzewo odpowiedziało wytworzeniem dużej liczby pędów liści, nałożyły się inne wyjątkowo niesprzyjające czynniki, które przyczyniły się do zamarcia drzewa. Pierwszym z nich było objadanie młodych liści przez ptaki, co doprowadziło do utraty nowej masy asymilacyjnej, drugim natomiast czynnikiem było wystąpienie suszy rolniczej w latach 2010 i 2011. W wyniku synergii niesprzyjających i nieprzewidywalnych czynników zewnętrznych następujących po silnej redukcji korony drzewa nastąpiło jego zamarcie w ciągu dwóch sezonów wegetacyjnych. Zdaniem autora opinii można postawić tezę, że nawet po tak radykalnej redukcji korony, przy braku w.w. niesprzyjających czynników zewnętrznych, drzewo zachowałoby swoją zdolność do odtworzenia korony w kolejnych latach wzrostu. Na etapie postępowania odwoławczego strona przedłożyła opinię dentrologiczną uzupełniającą z kwietnia 2014 r. W opinii tej wskazano nadto, że kolejną przyczyną zamarcia drzewa nakładającą się na wyżej opisane, mogła być zmiana stosunków glebowo – wodnych, a zwłaszcza obniżenie się poziomu wody gruntowej spowodowane głębokimi pracami ziemnymi prowadzonymi w odległości 110 m od pnia topoli. Z przytoczonego powyżej przepisu art. art. 88 ust. 5 ustawy wynika, że nawet w wypadku stwierdzenia braku żywotności drzewa lub krzewu albo nieodtworzenia korony drzewa wymierzona kar administracyjna ulega umorzeniu jeżeli drzewo lub krzew nie zachowały żywotności z przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości. W ocenie sądu prawidłowe jest stanowisko organu, zgodnie z którym wskazane przez stronę okoliczności nie stanowią przyczyn obumarcia drzewa, które można uznać za niezależne od posiadacza nieruchomości, w rozumieniu art. 88 ust. 5 ustawy. Ustawodawca wprowadził wymóg przeprowadzania zabiegów pielęgnacyjnych drzewostanu w sposób najmniej szkodzący drzewom. W art. 82 ust. 1 ustawy, w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji wymierzającej administracyjną karę pieniężną, ustawodawca stwierdził, że prace ziemne oraz inne prace związane z wykorzystaniem sprzętu mechanicznego lub urządzeń technicznych, prowadzone w obrębie bryły korzeniowej drzew lub krzewów na terenach zieleni lub zadrzewieniach powinny być wykonywane w sposób najmniej szkodzący drzewom lub krzewom. Z dniem 20 lipca 2010 r. przepis art. 82 uległ zmianie poprzez wprowadzenie regulacji zawartej w ust. 1a, zgodnie z którą zabiegi w obrębie korony drzewa na terenach zieleni lub zadrzewieniach mogą obejmować wyłącznie: 1) usuwanie gałęzi obumarłych, nadłamanych lub wchodzących w kolizje z obiektami budowlanymi lub urządzeniami technicznymi, 2) kształtowanie korony drzewa, którego wiek przekracza 10 lat, 3) utrzymanie formowanego kształtu korony drzewa. Wprowadzenie powyższej nowelizacji ustawy podyktowane było potrzebą skonkretyzowania nieostrego pojęcia użytego w art. 82 ust. 1 – " ... w sposób jak najmniej szkodzący drzewom". W analizowanej sprawie zabieg pielęgnacyjny drzewa przeprowadzony został w sposób nieprawidłowy, co pozostaje okolicznością bezsporną, ustaloną ostateczną decyzją z dnia [...] września 2010r. Wobec stwierdzenia okoliczności uzasadniających odroczenie płatności kary na podstawie art. 83 ust. 3 ustawy , w decyzji zawarto orzeczenie w tym przedmiocie. W ocenie sądu, w tej sytuacji posiadacz nieruchomości winien ze swej strony podejmować odpowiednią do sytuacji inicjatywę w celu utrzymania żywotności drzewa. Okoliczności na które powołuje się skarżąca nie stanowią przyczyn niezależnych od posiadacza nieruchomości mające wpływ na utratę żywotności drzewa, w rozumieniu art. 88 ust. 5 ustawy. Okolicznościami takimi będą natomiast nadzwyczajne zdarzenia atmosferyczne lub też niszczące działania człowieka, których bezpośrednim skutkiem jest utrata żywotności drzewa. Można zatem przyjąć, że analizowany przepis odnosić się będzie do sytuacji, w której dane drzewo zachowało żywotność, jednak na skutek zdarzeń niezależnych od posiadacza nieruchomości - obumarło. W analizowanej sprawie z podobną sytuacją nie mamy do czynienia. Okoliczności sprawy dają podstawę do przyjęcia, że drzewo w ogóle nie zachowało żywotności. Z akt sprawy ( oględziny, materiał fotograficzny) wynika, że wprawdzie drzewo wypuściło pojedyncze pędy, ale ich ilość była niewystarczająca do tego, aby odżywić tak dużą roślinę. Bezsprzecznie drzewo w ciągu 3 – letniego okresu odroczenia płatności kary nie uformowało korony. Stanowisko organu, zgodnie z którym opisane w opinii dendrologicznej działania czynników atmosferycznych oraz ptactwa nie miały bezpośredniego wpływu na utratę żywotności drzewa, ma oparcie w zebranym materiale dowodowym, co oznacza że nie jest dowolne. Stosownie do treści art.84 § 1 kpa gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Z przytoczonego powyżej przepisu prawa procesowego wynika, że o tym czy w sprawie zachodzi potrzeba zasięgnięcia opinii biegłego decyduje organ prowadzący dane postępowanie. Zasięgnięcie wiadomości specjalnych w sprawie administracyjnej zależne jest od oceny sprawy dokonanej przez organ ją prowadzący. Trzeba pamiętać, że czynności postępowania wyjaśniającego przeprowadzane są przez osoby posiadające przygotowanie merytoryczne. W wypadku ustalenia, że dla podjęcia rozstrzygnięcia sprawy wymagane są wiadomości specjalne, których organ prowadzący postępowanie nie posiada, uzasadnione jest powołanie biegłego . W badanej sprawie, w ocenie sądu, nie doszło do naruszenia przepisu art. 84 § 1 kpa. Wbrew twierdzeniom skarżącej organ wnikliwie i merytorycznie rozprawił się ze stanowiskiem zawartym w opinii dendrologicznej przedłożonej do akt sprawy ( jako dokument prywatny). Twierdzeniom organu nie można zarzucić, że są dowolne. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest logiczna i spójna. Z powyższych względów zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione. Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.