II SA/Go 655/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 28 października 2009r. sygn. akt II SA/Go 655/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2009r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenkiej oraz zasądził od SKO na rzecz skarżącego M.P. kwotę 5557 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu 6 stycznia 2010 r. do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna Kolegium od powyższego wyroku, do której załączony został złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Jako uzasadnienie wniosku organ podał brak wystarczających środków finansowych na rachunku bankowym. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2010r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi Kolegium w dniu 18 stycznia 2010r. Dnia 27 stycznia 2010 r. pełnomocnik organu złożył sprzeciw od w/w postanowienia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 lutego 2010 r. pełnomocnik organu został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni planu finansowego wydatków budżetowych bieżących na rok 2009 i wskazania sposobu jego wykonania oraz planu finansowego wydatków na rok 2010, pod rygorem rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o nadesłane przez organ dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Powyższe dokumenty wpłynęły do Sądu w dniu 22 lutego 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) -zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych przez referendarza sądowego w zakresie prawa pomocy przysługuje sprzeciw do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (art. 260 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje, że osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w istocie swej ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Instytucja prawa pomocy ma bowiem umożliwić dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Z drugiej jednak strony opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Również w literaturze podkreśla się, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4 s. 36-39). Spełnienie przez osobę prawną lub inną jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej przesłanek z art. 246 § 2 ustawy skutkuje powstaniem możliwości przyznania przez sąd tym podmiotom prawa pomocy. Obowiązująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasada równości stron prowadzi do wniosku, że również organ ma prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, pod warunkiem rzetelnego wykazania przesłanek przewidzianych w wyżej przytoczonym przepisie. Skoro bowiem ustawodawca nałożył na organy obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, może wystąpić sytuacja, w której z uwagi na konieczność ochrony interesu publicznego organ administracyjny będzie chciał wnieść skargę kasacyjną od niekorzystnego dla niego wyroku, a nie będzie dysponował niezbędnymi do tego środkami finansowymi. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2007r., sygn. akt l FZ 123/07. Zaznaczyć jednak trzeba, że organy administracji, tak jak wszystkie inne podmioty powinny uwzględniać w swojej działalności koszty związane z koniecznością prowadzenia postępowań sądowych, w przeciwnym bowiem razie mogą zostać pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Należąc do sektora finansów publicznych, samorządowe kolegium odwoławcze umieszcza kwotę przewidywanych wydatków na kolejny rok w planie finansowym, w którym powinien zaplanować środki na wykonywanie zadań ustawowych. Bez wątpienia z wykonywaniem zadań ustawowych wiąże się prowadzenie postępowań administracyjnych, a co za tym idzie również udział w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Organy administracji nie mogą wymagać, by przyznanie prawa pomocy kompensowało brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględnienia kosztów postępowania w planach finansowych (por. postanowienie NSA z 16 kwietnia 2007r, sygn. akt l FZ 123/07; postanowienie NSA z dnia 6 września 2007r, sygn. akt II OZ 709/07). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wykazało, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie wymaganych kosztów postępowania. Wskazać trzeba, że wymieniony organ w toku niniejszego postępowania administracyjnego orzekał już w 2008 roku, a zaskarżona decyzja wydana została w czerwcu 2009 roku. Obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej powstał w grudniu 2009 roku. Niewątpliwie już w 2008 roku organ mógł przewidzieć wystąpienie wydatków związanych z kosztami sądowymi, a mimo to nie uwzględnił w planie finansowym na 2009 rok odpowiednich środków na ten cel. Zaznaczyć przy tym należy, że organ administracyjny we wniosku podał, iż trudności z opłaceniem wpisu wynikły z braku środków na zakończenie roku (grudzień 2009). Przyjąć zatem trzeba, że w roku bieżącym Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie powinno mieć już trudności z uiszczeniem wymaganego wpisu sądowego. Trudno bowiem zaakceptować sytuację, w której organ administracji, mając wiedzę o wysokości obciążających go opłat sądowych, nie uwzględnia ich w planie na kolejny rok. Z przedłożonego planu finansowego na rok 2010 wynika, że tak jak w roku ubiegłym zaplanowano w zakresie wydatków na koszty postępowań sądowych i prokuratorskich kwotę 2000 zł, a więc kwotę nieadekwatną do rozmiaru znanych organowi kosztów rzeczywistych. Nie jest też trafny argument podniesiony w sprzeciwie, że w roku bieżącym (do czasu zatwierdzenia ustawy budżetowej) określone wydatki mogą być wykonane tylko na poziomie ubiegłorocznym. Organ pomija bowiem możliwości jakie stwarza ustawodawca dla dysponentów części budżetu w zakresie dokonywania przeniesień wydatków między rozdziałami i paragrafami. Skarga na decyzję SKO z dnia [...] czerwca 2009r. została wniesiona w sierpniu 2009r., tj. w czasie, gdy obowiązywała ustawa o finansach publicznych z dnia 30 czerwca 2005r. (uchylona w części na mocy art. 85 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych - Dz. U. z 2009r, Nr 157, póz. 1241 ze zm.), która w art. 148 (obecnie art. 171 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych) przewidywała możliwość dokonywania przez dysponentów części budżetowych przeniesień wydatków między rozdziałami i paragrafami klasyfikacji wydatków w ramach danej części i działu budżetu państwa. Przeniesienie polegające na zmniejszeniu lub zwiększeniu wydatków majątkowych wymagało zgody Ministra Finansów. Przeniesienia wydatków nie mogły zwiększać planowanych wydatków na uposażenia i wynagrodzenia ze stosunku pracy, chyba że odrębne przepisy stanowiły inaczej, jednakże ustawa nie zabraniała przenoszenia wydatków w celach związanych np. z dochodzeniem praw przed sądem. Przeniesienia środków stanowią instrument dokonywania zmian w budżecie państwa po stronie wydatków, stosowany w celu uelastycznienia procesu budżetowego, bez konieczności zmiany ustawy budżetowej w trakcie roku budżetowego. Mając stosowną wiedzę, że przed Sądem Wojewódzkim zostało wszczęte postępowanie, którego stroną jest Kolegium, organ winien był rozważyć zasadność skorzystania ze wskazanego uprawnienia, a nadto w razie rzeczywistego braku środków finansowych powinien zwrócić się do organu nadrzędnego - właściwego ministra - o ewentualne przekazanie ich z przeznaczeniem na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Z tych wszystkich względów należało uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w związku z czym orzeczono jak w sentencji postanowienia.