II SA/Go 664/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. - Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2010 r. w Gorzowie Wlkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H.P. i W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 28 października 2009 r. uchylił decyzję zaskarżoną przez H.P. i W.P. i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 12.880 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Dnia 11 stycznia 2010 r. wpłynęła do Sądu skarga kasacyjna wniesiona przez pełnomocnika Samorządowego Kolegium Odwoławcze. Do skargi kasacyjnej został dołączony wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPPr w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik organu wskazał, że wnosi o zwolnienie z wpisu sądowego od skargi kasacyjnej z uwagi na brak środków na ten cel przewidzianych w planie finansowym Samorządowego Kolegium Odwoławczego na 2009 r. Stan środków na rachunku bankowym (0,00 zł) nie pozwala na zapłatę wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 2.840 zł. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. -dalej p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o Samorządowych Kolegiach Odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 ze zm.) kolegia są państwowymi jednostkami budżetowymi. Sygn. akt II SA/Go 664/09 W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pojawił się pogląd, że przepisy art. 246 p.p.s.a. nie obejmują organów administracji publicznej, co oznacza brak podstawy prawnej do przyznania im prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z 29 grudnia 2006 r., l FZ 550/06, www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Przeciwko takiemu stanowisku przemawia jednak wykładnia językowa art. 243 § 1 zd pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (zob. postanowienie NSA z dnia 15 stycznia 2007 r., l FZ 609/06, www. orzeczenia.nsa.gov.pl). W literaturze wskazuje się, że uprawnienie do ubiegania się o prawo pomocy przysługuje każdej ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, tj. skarżącemu, organowi a także uczestnikowi postępowania (M.Niezgódka-Medek, w: B.Dauter, B.Gruszczynski, A.Kabat, M.Niezgódka-Medek. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. II Zakamycze 2006 s. 549). Przyjęcie powyższego stanowiska nie oznacza jednak, że wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przyznanie prawa pomocy spełnia przesłankę wskazaną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W szczególności nie jest trafny argument podniesiony w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że organ nie może uiścić wpisu od skargi kasacyjnej z uwagi na brak środków przewidzianych na ten cel w planie finansowym na 2009 r. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził - wzorem procedury cywilnej - zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., l FZ 567/06, www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może budzić wątpliwości teza, że możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych. Oznacza to, że organ administracji powinien liczyć się z koniecznością Sygn. akt II SA/Go 664/09 poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu Państwa. Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, administracja rządowa obowiązana jest przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Jeżeli jednak zdecydowano się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, nie można powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., II OZ 709/07, www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto dodać, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, odmowa prawa pomocy następuje również w przypadkach, gdy dana jednostka nie wykorzystuje dostępnych możliwości zdobycia koniecznych środków. W tym kontekście pozytywne rozpoznanie wniosku Samorządowego Kolegium Odwoławczego o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym. Należy także wskazać na pogląd wyrażony w doktrynie, że niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim wypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (zob. J.P.Tarno, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2008, s. 591). W rozpoznawanej sprawie nie można także pominąć, że postępowanie administracyjne w przedmiocie wymierzenia opłaty adiacenckiej zostało wszczęte w styczniu 2007 r. a pierwsza decyzja organu l instancji została wydana w dniu [...] grudnia 2007 r. Organ od dłuższego okresu czasu winien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do sądu przez uprawniony podmiot. Sygn. akt II SA/Go 664/09 W konkluzji należy stwierdzić, że wniosek Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.