II SA/Go 668/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie WIkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.M. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku w sprawie ze skargi I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego postanawia odmówić przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania I.M. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej w sprawie przyznania I.M. zasiłku stałego od dnia [...] czerwca 2002 r. do [...] kwietnia 2004 r., świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] maja 2004 r. do [...] sierpnia 2005 r. oraz opłacenia składek emerytalno-rentowych za okres od [...] czerwca 2003 r. do [...] września 2003 r. i składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w okresie od [...] maja 2004 r. do [...] sierpnia 2005 r. Z powyższą decyzją nie zgodziła się I.M., która będąc reprezentowana przez pełnomocnika w osobie męża – W.M. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W wyniku rozpoznania w/w skargi tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 28 stycznia 2009 r. orzekł o oddaleniu skargi. Na ogłoszeniu orzeczenia w dniu 28 stycznia 2009 r. obecny był pełnomocnik skarżącej – W.M., który wysłuchał ustnych powodów rozstrzygnięcia i odebrał od Sądu pouczenie o terminie i sposobie wniesienia od w/w wyroku skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego (protokół ogłoszenia orzeczenia – k.48). Pismem z dnia [...] lutego 2009 r. (data osobistego złożenia – k.50) reprezentujący skarżącą pełnomocnik w osobie W.M. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gorzowie Wlkp. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku składając jednocześnie wniosek o sporządzenie uzasadnienia do wyroku z dnia 28 stycznia 2009 r. i doręczenie jego odpisu z uzasadnieniem. Pełnomocnik skarżącej potwierdził, iż był obecny na ogłoszeniu wyroku w dniu 28 stycznia 2009 r. oraz, że został pouczony przez Przewodniczącego o możliwości złożenia skargi kasacyjnej od w/w wyroku. Jednocześnie pełnomocnik podał, iż w tym dniu czuł się chory, miał gorączkę, na potwierdzenie powyższego pełnomocnik załączył do wniosku zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy w dniach [...] do [...] lutego 2009 r. (k. 51). Następnie, jak podał pełnomocnik, sprawował on opiekę nad chorą żoną i dzieckiem, wobec czego do dnia złożenia wniosku był wyłączony z prowadzenia czynności procesowych. Pełnomocnik wskazał jednocześnie we wniosku, iż był zaskoczony wydanym wyrokiem i pomimo wysłuchania wypowiedzi Sądu treść ich była dla niego niezrozumiała. Stan zdrowia w jakim znajdował się na ówczesną chwilę uniemożliwił mu prawidłowy odbiór informacji. Pełnomocnik zaznaczył, iż działał przed Sądem bez profesjonalnego pełnomocnika. Jego zdaniem nie został dostatecznie i wystarczająco poinformowany o przysługujących mu prawach. Na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym przez Sąd na dzień 24 marca 2009 r., odebrane zostało oświadczenie od, wezwanego do osobistego stawiennictwa, W.M.. Pełnomocnik między innymi potwierdził informacje podane wcześniej we wniosku, a mianowicie, że w dniu ogłoszenia wyroku miał stan podgorączkowy, nie docierały do niego w pełni słowa, które wypowiadane były przez sędziego. Ponadto podał, iż chorował na normalną grypę, która przeniosła się na żonę, a wówczas musiał sprawować opiekę nad żoną i dzieckiem. Pełnomocnik oświadczył, iż żona nie wzięła zwolnienia lekarskiego, bo nie było takiej potrzeby, natomiast pełnomocnik musiał je wziąć z uwagi na wykonywany przez niego stosunek pracy. W czasie, gdy żona chorowała W.M. nie chodził do pracy, korzystając z zaległego urlopu, na który wysłał go przełożony, jednakże nie pamięta ile to było dni. Zgodnie z tym co oświadczył pełnomocnik, myślał on, że Sąd prześle mu wyrok z uzasadnieniem. Na dwa dni przed datą sporządzenia wniosku o przywrócenie terminu o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w czasie rozmowy z adwokatem, pełnomocnik dowiedział się, że aby skutecznie złożyć skargę kasacyjną należy zwrócić się o wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem, w przeciwnym razie złożenie skargi kasacyjnej jest niemożliwe, chyba że Sąd przywróci termin procesowy. W związku z powyższym W.M. złożył wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia do wyroku. Pełnomocnik dodał na koniec, iż stan chorobowy, o którym wspominał nie ma znaczenia dla wniosku o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku, ponieważ o takiej możliwości tak naprawdę dowiedział się na dwa dni przed jego złożeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku podlega oddaleniu. Na wstępie podkreślić należy, iż przewidziana w art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwana p.p.s.a., instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma charakter wyjątku od reguły określonej treścią art. 85 p.p.s.a., zgodnie z którą czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Zgodnie ze wskazanym powyżej art. 86 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu przez Sąd uzależnione jest jednak od spełnienia przez stronę określonych przesłanek pozytywnych, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu i negatywnych, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Przesłanką negatywną uniemożliwiającą przywrócenie terminu jest ustalenie, iż uchybienie nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Do pozytywnych przesłanek umożliwiających przywrócenie terminu zaliczyć należy złożenie przez stronę, która uchybiła terminowi procesowemu, wniosku, który stosownie do treści art. 87 p.p.s.a spełniać musi określone wymogi formalne. Wniosek złożony musi zostać w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobnić należy w nim okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, wnosi się go za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, a ponadto wraz z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Dodatkowo we wniosku muszą zostać uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniosek będący przedmiotem niniejszego postępowania dotyczy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku wydanego przez tutejszy Sąd w dniu 28 stycznia 2009 r. Stosownie do treści art. 141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których oddalono skargę uzasadnienie wyroku sporządzane jest na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Z akt sprawy wynika, iż rozstrzygnięcie Sądu, oddalające skargę I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2008 r. w przedmiocie zasiłku stałego, ogłoszone zostało w dniu 28 stycznia 2009 r. Nie ulega zatem wątpliwości, iż złożony przez pełnomocnika skarżącej w dniu 24 lutego 2009 r. (data osobistego złożenia – k. 50) wniosek o sporządzenie uzasadnienia do w/w wyroku (złożony wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu) złożony został z uchybieniem ustawowego terminu do jego złożenia, który upłynął z dniem 4 lutego 2009 r. Wskazać należy także, iż uchybienie przez skarżącą w/w terminowi rodzi dla niej negatywne skutki polegające na uniemożliwieniu złożenia przez nią skutecznie skargi kasacyjnej od w/w wyroku. Badając prawidłowość złożonego przez pełnomocnika skarżącej wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku z punktu widzenia przytoczonych wcześniej wymogów formalnych, Sąd stwierdził ich spełnienie. Po pierwsze wniosek złożony został przez pełnomocnika w tutejszym Sądzie, w którym czynność miała być dokonana, po drugie wraz z w/w wnioskiem dokonana została czynność tj. złożony został wniosek o sporządzenie uzasadnienia do wyroku, po trzecie wskazane zostały okoliczności wskazujące na brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminu. Dodatkowo wskazać należy, iż z okoliczności faktycznych sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. tj. siedem dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, został zachowany. Pełnomocnik podał, że był chory co uniemożliwiło mu wykonywanie czynności procesowych (zaświadczenie lekarskie na okres od [...] do [...] lutego 2009 r.), a następnie sprawował opiekę nad chorą żoną i dzieckiem, będąc jednocześnie na urlopie wypoczynkowy, którego terminu zakończenia nie pamięta. W związku z tym Sąd powinien rozstrzygnąć powyższe wątpliwości na korzyść strony i przyjąć, że wniosek jest złożony w terminie, w konsekwencji czego wydać rozstrzygnięcie merytoryczne. Dokonując w tym zakresie oceny przedmiotowego wniosku zwrócić należy uwagę, iż Sąd może przywrócić termin do dokonania czynności procesowej w postępowaniu sądowym tylko i wyłącznie jeżeli strona nie dokonała tej czynności bez swojej winy i wówczas, gdy okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu zostaną we wniosku uprawdopodobnione. Należy przy tym zaznaczyć, iż w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu liczy się od czasu kiedy pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu terminowi i mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej, natomiast dla obliczenia tego terminu bez znaczenia jest data, w której strona dowiedziała się o tym i mogła tej czynności dokonać (por. postanowienie SN z dnia 10 września 1971 r., I CZ 138/71, OSPiKA 1972 r. nr 3 poz. 50 oraz postanowienie NSA z dnia 27 lipca 20054 r., FZ 183/04, niepubl.). Podkreślić należy, iż zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjmuje się bardzo rygorystyczne kryteria oceny postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie (por. poglądy przytoczone przez B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 334 i n.). W orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż od strony dokonującej czynności procesowej wymagać należy zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 4162/01, Palestra 2004, nr 1, s. 225). Oceny w tym zakresie dokonuje się poprzez przyjęcie kryteriów idealnego wzorca osoby należycie dbającej o swoje interesy (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972 r., sygn. akt II CRN 448/71, OSPiKA 1972, nr 7-8, poz. 144). W związku z powyższym "przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 560/00 niepubl., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 maja 1997r., sygn. akt SA/Sz 630/96, LEX nr 30748). Kryteria oceny braku winy są zatem sformułowane surowo. W literaturze i orzecznictwie podkreśla się, iż "o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. (...) W konsekwencji więc brak winy w uchybieniu terminu możemy przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku" (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, teksty, wzory i formularze, wydanie IV, Warszawa 1970, s. 136, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2002 r., sygn. akt V SA 793/02, Monitor Prawniczy 2002 r., nr 23, s.1059). Jak wcześniej zwrócono uwagę, okoliczności uzasadniające brak winy w uchybieniu przez stronę terminu do dokonania czynności procesowej muszą przez stronę zostać uprawdopodobnione. Zarówno orzecznictwo, jak i piśmiennictwo są zgodne, iż uprawdopodobnienie istnienia tej przesłanki jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność twierdzenia o jakimś fakcie (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r. II SA/Kr 1977/00, niepubl.). Uprawdopodobnienie nie oznacza więc udowodnienia braku winy (s. 195-196 ,,Zasady metodyki pracy sędziego" Bogusław Dauter, LexisNexis Warszawa 2008). Powyżej zaprezentowane stanowiska wskazują, iż przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy zaprezentowana argumentacja uprawdopodobni brak winy. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie reprezentujący skarżącą pełnomocnik nie wykazał, że uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku bez swojej winy, zachowując należytą staranność w tym zakresie. Pełnomocnik podał we wniosku o przywróceniu terminu, iż na przeszkodzie do złożenia w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnieni stanęła przede wszystkim choroba - grypa, najpierw jego samego, uniemożliwiająca mu prawidłowe zrozumienie pouczenia Sądu o sposobie i terminie zaskarżenia wydanego wyroku (w dniu ogłoszenia wyroku) i potem złożenie stosownego wniosku, a następnie zachorowanie na tę samą chorobę jego żony, nad którą sprawował opiekę. W tym miejscu wskazać należy na orzecznictwo, zgodnie z którym okolicznością uprawdopodobniającą brak winy, może być jedynie choroba nagła, obiektywnie całkowicie uniemożliwiająca wyręczenia się inną osobą do nadania przesyłki pocztowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00, publ. LEX nr 55307, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 1998 r., sygn. akt III SA 1259/98, publ. LEX nr 44754). Nie jest taką przyczyną nawet choroba wymagająca leżenia jeżeli skarżący (tutaj pełnomocnik skarżącej) mógł nadać pismo w ustawowym terminie korzystając z pomocy domownika (post. NSA z dnia 15 grudnia 2004 r. OZ 809/04 niepublikowane). Biorąc powyższe pod uwagę oraz mając na uwadze doświadczenie życiowe wskazać należy, iż w sytuacji pełnomocnika skarżącej, zachorowanie przez niego na grypę nie może stanowić przesłanki usprawiedliwiającej przywrócenie terminu, gdyż nie jest to choroba całkowicie uniemożliwiająca funkcjonowanie i wykonywanie wszelkich czynności, a jeżeli tak to krótkotrwale, przy nasileniu się dolegliwości chorobowych. Zaznaczyć przy tym należy, iż jak wynika z okoliczności faktycznych, pełnomocnik skarżącej zamieszkuje wraz z żoną, która także mogła w czasie jego choroby dokonać przedmiotowej czynności złożenia wniosku, wyręczając męża. Dodatkowo pełnomocnik skarżącej jako okoliczność uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku wskazał, iż w dniu ogłoszenia wyroku oddalającego skargę, na którym był obecny, z uwagi na chorobę nie zrozumiał pouczenia udzielonego mu przez Sąd i dopiero po uzyskaniu porady prawnej od adwokata, na dwa dni przed złożeniem niniejszego wniosku o przywrócenie terminu dowiedział się, że konieczne jest złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku, aby złożyć skargę kasacyjną. Zdaniem Sądu wskazana przez pełnomocnika w tym zakresie przyczyna nie może zostać uznana za usprawiedliwioną i uzasadniającą brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej, gdyż pełnomocnik w zawiadomieniu o terminie rozprawy, które doręczone zostało mu osobiście (treść - k.26 i zwrotne potwierdzenie odbioru – k. 31), został pouczony o tym, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia orzeczenia, a złożenie wniosku po upływie tego terminu jest czynnością bezskuteczną. Natomiast pełnomocnik, jak sam oświadczył, na ogłoszeniu orzeczenia w dniu 28 stycznia 2009 r. zdawał sobie sprawę z tego, że orzeczeniem wydanym przez tutejszy Sąd był wyrok oddalający skargę jego żony – I.M.. Biorąc pod uwagę powyższe zgodnie z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.