II SA/Go 695/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant st. sekr. sąd. Anna Lisowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z [...] maja 2014 r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział (dalej jako: ZUS), po rozpoznaniu wniosku M.W., odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i FGŚP, w łącznej wysokości 5.738,00 zł We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionym od powyższej decyzji M.W. wskazał, że przejmując prawo do spadku z zmarłym ojcu W.W. nie wiedział o istniejącym zadłużeniu. W ocenie M.W. ZUS odmawiając umorzenia odsetek od nieopłaconych składek, błędnie zinterpretował jego oświadczenie, w którym wykazał, że mimo braku pracy stara się dorywczo podejmować zajęcie aby utrzymać dom. Ponadto z uwagi na to, że przebywa w zakładzie karnym nie jest w stanie spłacić zadłużenia lecz będzie starał się to uczynić po opuszczeniu zakładu karnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z [...] lipca 2014r. nr [...], ZUS utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka umorzenia należności w postaci całkowitej ich nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1442, dalej jako: u.s.u.s.). Z akt sprawy wynika, że pkt 1, 2, 4 i 4a ww. przepisu nie dotyczą przedmiotowej sprawy. Również umorzenie na podstawie pkt 3, 5 i 6 nie można uznać za spełnione z uwagi na posiadany przez M.W. majątek ruchomy, aktualnie nieprowadzone postępowanie egzekucyjne i na dzień dzisiejszy brak jest możliwości stwierdzenia, że w jego wyniku nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie w sprawie umarzania należności). Organ wskazał, że w związku z nabyciem przez M.W. praw do spadku po zmarłym W.W., ZUS [...] grudnia 2013r. wydał decyzję nr [...] przenoszącą odpowiedzialność z tytułu nieopłaconych składek przez W.W. na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP. Następnie decyzją nr [...] z [...] czerwca 2014 r. zmienił decyzję z [...] grudnia 2013 r. W wyniku zmiany decyzji M.W. jako spadkobierca po zmarłym W.W. odpowiada solidarnie z W.W. za zobowiązania z tytułu składek w łącznej kwocie 35.898,02 zł. ZUS ustalił, że aktualnie M.W. przebywa w jednostce penitencjarnej Zakładu Karnego, nie osiąga dochodu z tytułu zatrudnienia w jednostce. Przewidywany termin końca kary przypada na [...] czerwca 2015 r. Wnioskodawca oświadczył, że przed odbywaniem kary pozbawienia wolności podejmował prace dorywcze, osiągając dochód w wysokości 600 zł. Prowadził wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz bratem. Matka – I.W. osiąga dochód w wysokości 1.300 zł, natomiast brat – W.W. nie osiąga dochodu. Średniomiesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (opłaty) wynoszą 200 zł. Wnioskodawca poza zobowiązaniem w ZUS posiada też inne zobowiązania pieniężne, które dotyczą zobowiązań wobec: 1. Naczelnika Urzędu Skarbowego, z uwagi na nieopłacony podatek VAT w wysokości 14.642,00 zł, 2. Urzędu Gminy za nieopłacony podatek od środków transportu w wysokości 2.427,00 zł, 3. G S.A z uwagi na zawartą umowę kredytu hipotecznego, zadłużenie w wysokości 178.968,00 zł, 4. F S.A – zobowiązanie na kwotę 14.412,00 zł, 5. S.M. w wysokości 79.996,00 zł. Te zobowiązania są regulowane w wysokości 1.200,00 zł miesięcznie. W ocenie organu sytuacja życiowa wnioskodawcy jest trudna, jednak istotny jest fakt spłacania innych zobowiązań pieniężnych, co świadczy o posiadaniu środków na ich regulowanie. Jednocześnie, zdaniem organu, bez znaczenia pozostaje źródło uzyskiwania tych środków, albowiem nawet gdyby pochodziły one od osób trzecich, również mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, co deklaruje po opuszczeniu zakładu karnego. Ponadto zobowiązany jest właścicielem nieruchomości w postaci gospodarstwa rolnego, które nie przynoszą żadnego dochodu. Sprzedaż gospodarstwa umożliwiłaby uzyskanie środków finansowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia. W ocenie ZUS nie jest również spełniona przesłanka uzasadniająca umorzenie należności składkowych wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia w sprawie umarzania należności, bowiem § 3 ust. 1 pkt 2 ma zastosowanie tylko w stosunku do przedsiębiorców a wnioskodawca w złożonym oświadczeniu nie przedstawił dokumentów potwierdzających kłopoty zdrowotne jego i najbliższej rodziny. W skardze do sądu administracyjnego M.W. ponownie wskazał, że zadłużenie powstało w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej przez jego ojca, za które to zadłużenie nie ponosi odpowiedzialności. Wobec powyższego zwrócił się do sądu z prośbą o umorzenie odsetek i rozłożenie na raty istniejącego zadłużenia. Odpowiadając na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, wobec złożonego w skardze wniosku o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek oraz rozłożenie na raty istniejącego zadłużenia, że co do zasady, sąd administracyjny opiera kontrolę legalności na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję. Sądy administracyjne nie są sądami merytorycznymi, kontrolują na podstawie ustawy legalność zaskarżonego aktu, badając przy tym, czy organy nie naruszyły przy wydawaniu tego aktu prawa materialnego, bądź procesowego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja obarczona jest istotnymi wadami, mającymi wpływ na treść rozstrzygnięcia. Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji należy w pierwszym rzędzie wskazać, że stosownie do treści art. 28 ust. 1 u.s.u.s, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 ustawodawca określił przypadki całkowitej nieściągalności, i tak całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z ust. 3a art. 28 u.s.u.s należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ust. 3b art. 28 ustawodawca zawarł delegację, na podstawie której minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Stosownie do treści ust. 4 umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Zgodnie z treścią art. 30 u.s.u.s do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wykonując delegację wynikającą z art. 28 ust. 3b wydał 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie umarzania należności. Stosownie do treści § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W świetle powyższych wywodów wskazać zatem należy, iż zasadnie ZUS w zaskarżonej decyzji wykazał, że w stosunku do skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s, w tym z pkt 1, 2, 4 i 4a - z przyczyn oczywistych, zaś z pkt 3, 5 i 6 wskutek ustalenia, że nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, ani też naczelnik urzędu skarbowego ani komornik nie stwierdzili braku majątku skarżącego z którego można prowadzić skutecznie postępowanie egzekucyjne. Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Podzielając stanowisko organu, iż w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją poniesienia przez skarżącego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności ani też z wystąpieniem u skarżącego choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania przez skarżącego dochodu umożliwiającego opłacenie należności, wskazać należy, że we wniosku (oraz w toku postępowania administracyjnego) skarżący akcentował swoją trudną sytuację materialną. W takiej sytuacji organ administracji podejmując decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a, wyważyć słuszny interes strony i interes publiczny. Aby jednak takie wyważenie było możliwe i aby organ mógł stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek, konieczna jest ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy z uwzględnieniem jego dochodu i wydatków i ustalenie, że opłacenie składek nie pozbawiłoby go i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W rozpoznawanej sprawie w toku postępowania skarżący podał jakie osiąga dochody – 600 zł z prac dorywczych. Podał także, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe w matką (która osiąga dochód 1.300 zł miesięcznie) i z niepracującym bratem. ZUS ustalił średniomiesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, które wynoszą 200,00 zł oraz inne zobowiązania skarżącego poza ZUS. Posiadając zatem takie konkretne informacje, organ powinien w uzasadnieniu decyzji wykazać, dlaczego przy określonym dochodzie i określonych wydatkach w jego ocenie sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że opłacenie należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Takich ustaleń czy też kalkulacji organ nie poczynił. Tymczasem już proste porównanie wysokości dochodu skarżącego – 600 zł i jego matki – 1.300 zł, przy uwzględnieniu nawet tylko wydatków na utrzymanie, które trzeba bezwzględnie uznać za niezbędne (200 zł), z wysokością odsetek od nieopłaconych składek, rodzi wątpliwości, czy istnieją możliwości spłaty zadłużenia przy bardzo niewielkich dochodach. Za niewystarczające należy też uznać stanowisko organu, iż skarżący reguluje zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli. Nadto organ wskazał, że skarżący jest właścicielem nieruchomości w postaci gospodarstwa rolnego, które nie przynoszą żadnego dochodu, a sprzedaż gospodarstwa umożliwiłaby uzyskanie środków finansowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia. Pomijając fakt, że organ nie poczynił w sprawie żadnych ustaleń dotyczących wielkości gospodarstwa rolnego strony w kontekście możliwości uzyskiwania dochodów z jego prowadzenia, należy przede wszystkim podkreślić, że nie można uzależniać umorzenia odsetek od nieopłaconych składek od sprzedaży gospodarstwa rolnego, tym bardziej, że stanowi ono przedmiot współwłasności. Nie można zatem przyjąć, że organ wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył granic uznania administracyjnego (które wyznacza art. 7 k.p.a, nakładający na organ administracji publicznej obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż wydanie decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Tym samym organ nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Zdaniem sądu, ten błąd mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu. Biorąc powyższe pod uwagę, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a orzekł jak w sentencji. Powtórnie rozpoznając sprawę, w związku z wnioskiem skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ będzie miał obowiązek zastosować się do uwag wynikających z niniejszego uzasadnienia.