II SA/Go 695/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z.K. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2018 r. o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia: zmienić postanowienie Referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2018 r. w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy i przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Z.K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Dnia 10 października 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata wraz z pismem uzupełniającym zawierającym wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Skarżący podał, iż nie posiada majątku, z którego mógłby czerpać korzyści. Jego obecne dochody nie wystarczają nawet na konieczne utrzymanie, jedynym jego źródłem utrzymania jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Podał też, że nie posiada czynnego rachunku bankowego, oszczędności, majątku większej wartości, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz nie jest w stanie ponosić kosztów leczenia i leków. Dodatkowo przedłożył miesięczne deklaracje podatkowe dla podatku od towarów i usług za okres od stycznia do września 2018 r. Postanowieniem z dnia 19 listopada 2018 r. Referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od wpisu sądowego od skargi i jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz podał, że analiza sytuacji materialnej Z.K. prowadzi do wniosku, iż skarżący nie ma możliwości poczynienia wydatków nie służących bieżącemu – koniecznemu utrzymaniu, w związku z czym wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi zasługiwał na uwzględnienie. Natomiast w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata Referendarz uznał wniosek skarżącego za niezasadny. Podkreślił, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata czy radcy prawnego), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu administracyjnego rozpoznającego skargę w pierwszej instancji. Sąd bowiem z urzędu jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, jakie stwierdzi badając daną sprawę. Z.K. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając blokowanie korzystania z prawa do sądu, naruszenie przepisu art. 45 § 1 Konstytucji RP poprzez uniemożliwianie skarżącemu realizacji obrony jej praw na drodze sądowej oraz naruszenie przepisu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. Skarżący wniósł o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, ponieważ – w jego ocenie – udział profesjonalisty jest potrzebny i uzasadniony ze względu na skomplikowany charakter sprawy. Ponadto brak adwokata spowoduje szkodę dla obrony jego praw, gdyż nie posiada ani przygotowania ani wiedzy prawniczej. Jednocześnie oświadczył, iż nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Jego dochody na dzień dzisiejszy są na poziomie pozwalającym tylko na wegetacje, bo nawet nie wystarczają na utrzymanie konieczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie niezrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013 r., s. 855-856). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wedle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zawarty w przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez Referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 19 listopada 2018 r., że skarżący wykazał w sposób dostateczny, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd nie zgodził się natomiast z twierdzeniem Referendarza, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Ponownie oceniając sytuację materialną skarżącego oraz biorąc pod uwagę twierdzenia skarżącego zawarte w sprzeciwie Sąd uznał, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w związku z czym zachodzą przesłanki uzasadniające zmianę zaskarżonego postanowienia Referendarza sądowego. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Zdaniem Sądu trudna sytuacja materialna skarżącego, która stanowiła podstawę zwolnienia go z konieczności ponoszenia kosztów sądowych, stanowi również wystarczającą przesłankę do uznania, że Z.K. nie jest w stanie ponieść kosztów opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.