II SA/Go 695/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Protokolant st.sekr.sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej I. oddala skargę,. II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz adwokata S. K. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu. Decyzją z [...] grudnia 2017 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat określił wysokość zadłużenia płatnika Z. K. z tytułu składek w wysokości 1625,22 zł. Z kolei decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. znak: [...] ZUS określił wysokość zadłużenia Z.K. z tytułu składek w wysokość 3243,93 zł. Powyższe decyzje stanowią podstawę wystawienia tytułu wykonawczego, bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Dnia [...] lutego 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystawił tytuły wykonawcze nr: [...], które zostały doręczone Z. K. w dniu 14 lutego 2018 r. W pismach z dnia [...] lutego 2018 r., na podstawie art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Z. K. podniósł zarzut uciążliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie w.w. tytułów egzekucyjnych oraz wniósł o umorzenie należności składkowych występujących w tytułach wykonawczych. Wnioskodawca zakwestionował prowadzenie postępowania egzekucyjnego wskazując swoją trudną sytuację oraz okoliczności które w jego ocenie spowodowały brak środków na spłatę należności. Postanowieniem z [...] marca 2018 r. znak sprawy: [...] Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił uwzględnienia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...]. W ocenie organu I instancji zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym zgromadzonym w niniejszej sprawie. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny przyjął do realizacji tytuły wykonawcze nadając im klauzulę wykonalności. Nie dokonał natomiast czynności egzekucyjnych, do których upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na brak ustalonego środka egzekucyjnego. Zdaniem organu I instancji prowadzone postępowanie egzekucyjne jest nieefektywne i w żaden sposób na tym etapie postępowania nie jest dla wnioskodawcy uciążliwy. Ponadto organ wskazał, że ocenie organu egzekucyjnego nie podlegała sytuacja majątkowa dłużnika, gdyż wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest ustawowym obowiązkiem wierzyciela, a zatem nie może on kierować się własnym uznaniem w kwestii czy wszcząć egzekucję. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył Z.K., w którym powtórzył argumentację przedstawioną w pismach z dnia [...] lutego 2018 r. przed organem I instancji i zarzucił nienależyte odniesienie się do jego sytuacji materialnej, naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i pominięcie okoliczności mających istotny wpływ na jej wynik oraz pozbawienie środków na utrzymanie. Postanowieniem z [...] lipca 2018 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ II instancji zauważył, że w myśl art. 7 § 1-2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), dalej jako u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Ponadto podkreślił, ze postępowanie egzekucyjne jest prowadzone w sytuacji, gdy zobowiązany uchyla się od spełnienia ciążącego na nim obowiązku i ma na celu doprowadzenie do realizacji obowiązku. Organ odwoławczy również wskazał, że przepisy u.p.e.a. nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. Nie uzależniają także podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego, ani uzgadniania z nim wyboru środka egzekucyjnego. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby zobowiązany wskazał jakikolwiek składnik majątku podlegający egzekucji, mogący zapobiec ewentualnej bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu II instancji przedsiębiorca prowadząc działalność gospodarczą działa w celach zarobkowych we własnym imieniu i na własne ryzyko, więc powinien wykazać się wysokim poziomem rzetelności, sumienności, ostrożności i dbałości, w celu osiągania rezultatu zgodnie z prawem i interesem firmy. Zobowiązany powinien w ramach prowadzonej działalności gospodarczej podejmować wszelkie dostępne środki faktyczne i prawne oraz tak kalkulować swoje dochody, by móc w pierwszej kolejności zapewnić zapłatę należności publicznoprawnych. Prowadzenie działalności nie może odbywać się kosztem nieregulowania tychże należności. Analizując materiał dowodowy w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny poza przesłaniem w dniu 1 lutego 2018 r. zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych nie dokonał innych czynności egzekucyjnych. W tym kontekście organ II instancji uznał, iż w rozważanej sprawie nie mogło dojść do nadmiernej uciążliwości egzekucji wobec powyższego prawidłowo odmówiono uwzględnienia ww. zarzutu w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym. Na powyższe postanowienie pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. Z. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Kwestionując zaskarżone postanowienie skarżący zarzucił nienależyte odniesienie się do jego sytuacji materialnej, naruszenie przepisów postępowania, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie okoliczności mających istotny na wpływ na jej wynik, pozbawienie środków na utrzymanie konieczne. W uzasadnieniu skargi Z. K. wskazał okoliczności, które w jego ocenie spowodowały brak możliwości zapłaty należności z tytułu składek. Ponadto skarżący podniósł, że nie posiada majątku, z którego mógłby czerpać dochody, a dalsze czynności egzekucyjne mogą zagrozić jego egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w wydanym postanowieniu, które w jego ocenie nie wykazuje niezgodności z prawem materialnym, nie wskazuje na naruszenie procedury administracyjnej oraz nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Powołując się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, organ podkreślił, że uciążliwość w świetle art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodująca niemożność, czy istotne utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że organ egzekucyjny poza doręczeniem skarżącemu odpisu tytułu wykonawczego nie dokonał innych czynności egzekucyjnych. Zdaniem organu nie jest możliwe skuteczne zgłoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka jeszcze przed jego zastosowaniem. Sens rozpatrywania tego zarzutu sprowadza się zatem do porównania uciążliwości środka egzekucyjnego już zastosowanego w danej sprawie z innymi środkami egzekucyjnymi, które mogły być zastosowane. W związku z tym zarzut nadmiernej uciążliwości egzekucji w ocenie organu należało uznać za nieuzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Ponadto Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Uwzględniając powyższe regulacje należało przyjąć, że skarga była niezasadna, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia. Przedmiotem badania Sądu pod kątem legalności były postanowienia organów administracji wydane w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji, w pierwszej kolejności należało zwrócić uwagę na specyfikę postępowania w tym przedmiocie. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze. zm. dalej: u.p.e.a.). Zgodnie z treścią art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. W myśl art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W przypadku egzekucji należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 lit. a-f i pkt 9, stanowiska wierzyciela nie wymaga się. W myśl art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, wystawił tytuły wykonawcze nr: [...], które zostały doręczone Z. K. w dniu 14 lutego 2018 r. Pismem nadanym w dniu [...] lutego 2018 r., powołując się na przepis art. 33 § 1 u.p.e.a., skarżący wniósł zarzut uciążliwości w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W ocenie Sądu zasadnie organy egzekucyjne - czyli Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działający jako organ I inst., będący jednocześnie wierzycielem, a także Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - jako organ II inst. - nie uwzględniły zgłoszonego przez zobowiązanego zarzutu zbyt uciążliwego środka (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. "Uciążliwość" w świetle art. 33 u.p.e.a. oznacza dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodującą niemożność czy utrudnienia codziennego funkcjonowania dłużnika (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 26/08). W administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym w organ stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 1a pkt 12a u.p.e.a. środkami egzekucyjnymi w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym należności o charakterze pieniężnym są: egzekucja z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości, z nieruchomości. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w badanej sprawie administracyjnej skarżący zgłosił zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zanim organ przystąpił do kontynuowania postępowania egzekucyjnego poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego, tym samy zarzut ten należy ocenić jako przedwczesny. W tej sytuacji odmowa uwzględnienia zgłoszonego zarzutu była zasadna, a stanowisko organu zawarte w zaskarżonym postanowieniu należy zatem ocenić jako prawidłowe. Również pozostała argumentacja zawarta w skardze nie mogła mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonego postanowienia. Organ egzekucyjny nie jest władny do badania zasadności wystawienia tytułu wykonawczego. Wskazać również należy, że okoliczności, które doprowadziły do powstania zaległości pieniężnej nie mogą być przedmiotem badania w postępowaniu egzekucyjnym, którego przedmiotem jest ich wyegzekwowanie. W toku postepowania zobowiązany może zgłaszać zarzuty enumeratywnie wymienione w art. 33 § 1 u.p.e.a., przy czym jak wyżej podniesiono skuteczność zarzutu może być uzależniona m.in. od etapu postępowania na jakim został dany zarzut podniesiony. Z powyższych względów skarga jako niezasadna, na podstawie art. 151 p.p.s.a. , została oddalona.