II SA/Go 696/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres maj 2020 r. postanawia umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. W dniu 20 listopada 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęła skarga M.M. między innymi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres maj 2020 r. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 700/200, WSA w Gorzowie Wlkp. stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie jako sądowi właściwemu miejscowo do rozpoznania sprawy. Następnie postanowieniem z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt V SA/Wa 259/21, WSA w Warszawie stwierdził swą niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości z powrotem do WSA w Gorzowie Wlkp. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 10 sierpnia 2021 r. skierowano do skarżącego M.M. korespondencję sądową zawierającą m.in. zawiadomienie o przekazaniu sprawy do WSA w Gorzowie Wlkp. ze wskazaniem nowej sygnatury sprawy. Przesyłka zawierająca powyższą korespondencję wróciła do Sądu w dniu 17 sierpnia 2021 r. z adnotacją "Adresat zmarł". Na podstawie zarządzenia z dnia 18 sierpnia 2021 r. zwrócono się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o nadesłanie skróconego aktu zgonu M.M. ostatnio zamieszkałego: ul. [...]. W odpowiedzi przesłano do Sądu skrócony odpis aktu zgonu skarżącego, z którego wynika, że skarżący zmarł [...] maja 2021 r. (k. 59). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie należało umorzyć. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. W myśl art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1740) prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Na tle powyższej regulacji w doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych. Do spadku nie należą więc prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki", W-wa 2005, str. 10, podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, W-wa 2009, str. 50-51). Podobne stanowisko wyrażone zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, Lex nr 152889; wyrok SN z dnia 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148). Jak wynika z akt niniejszej sprawy M.M. zmarł po skutecznym wniesieniu skargi na decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020, a zatem kiedy był już stroną postępowania sądowego w rozumieniu art. 32 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że prawa i obowiązku wynikające z podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniom zdrowotnym i Funduszu Pracy nie wchodzą w skład spadku, ponieważ stanowią prawa i obowiązki o charakterze ściśle osobistym, związanym z osobą zmarłego, nie posiadają one również charakteru cywilnoprawnego, ponieważ podmioty stosunku ubezpieczeniowego nie mają równorzędnego statusu. Przedmiotowe prawa i obowiązki nie przechodzą także z mocy ustawy na określone osoby, niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 9 czerwca 2021 r., II SA/Łd 137/21). Prawo domagania się umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy jest uprawnieniem ściśle związanym (zindywidualizowanym i skonkretyzowanym) z osobą dłużnika i nie podlega przejęciu przez spadkobierców na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.) w zw. z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423, por. postanowienie WSA w Opolu z 26 maja 2021 r., I SA/Op 49/21, postanowienie WSA w Łodzi z 11 czerwca 2021 r., III SA/Łd 333/21, wyrok NSA z 7 czerwca 2000 r., III SA 1216/99). Zatem w sytuacji, gdy przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego dotyczy uprawnienia do domagania się umorzenia należności z tytułu składek, a zatem uprawnienia ściśle związanego z osobą zmarłego skarżącego, należało uznać, że ziściła się przesłanka umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego określona w art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W konsekwencji Sąd postanowił jak w sentencji.