II SA/Go 701/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant sekr. sąd. Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi R.R. na postanowienie Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Wojewody na rzecz R.R. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 30 maja 2019 r. do Urzędu Miejskiego w [...] wpłynął wniosek M.K. w sprawie zmiany nazwiska małoletniego syna z "R." na "K.". Do wniosku dołączono kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w [...], Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z [...] marca 2016 r., sygn. akt [...], orzekające o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim L.R. matce M.K. W powyższym postanowieniu władza rodzicielska ojca została ograniczona do prawa informowania się o stanie zdrowia, rozwoju i edukacji małoletniego. Pismem z [...] czerwca 2019 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] (dalej: Kierownik USC), zawiadomił strony, że [...] maja 2019 r. zostało wszczęte, na wniosek M.K., postępowanie administracyjne w sprawie zmiany nazwiska małoletniego L.R. W toku postępowania wnioskodawczyni dołączyła do akt sprawy postanowienie Sądu Okręgowego w [...], Wydziału Cywilnego Odwoławczego z [...] maja 2019 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że może samodzielnie decydować o nazwisku noszonym przez syna. W takim stanie faktycznym Kierownik USC [...] czerwca 2019 r., na podstawie art. 4 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 2 oraz art. 12 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. z 2016 r., poz. 10 ze zm., dalej: u.z.i.n), wydał decyzję nr [...], orzekającą o zmianie nazwiska małoletniego L.R. na nazwisko K. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, R.R. złożył od niego odwołanie. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r., nr [...] - na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: K.p.a.) - stwierdził niedopuszczalność wniesionego odwołania. Uzasadniając postanowienie organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 8 ust. 2 u.z.i.n., zmiana nazwiska lub nazwiska rodowego jednego z rodziców rozciąga się na małoletnie dzieci i na dzieci, które pochodzą od tych samych rodziców, pod warunkiem, że drugi z rodziców wyraził na to zgodę, chyba, że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych lub jest pozbawiony władzy rodzicielskiej albo nie żyje. Organ podkreślił, że Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z [...] maja 2019 r., sygn. akt [...], oddalając apelację M.K. w sprawie rozstrzygnięcia istotnej sprawy małoletniego L.R. dotyczącej zmiany jego nazwiska wskazał: "(...) Sąd orzekający w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej uczestnika w sposób jednoznaczny określił, iż w ramach tej władzy uczestnik ma prawo wyłącznie do uzyskania informacji o stanie zdrowia, edukacji i rozwoju. Treść postanowienia nie budzi żadnych wątpliwości. Wnioskodawczyni jest zatem uprawniona do samodzielnego decydowania o nazwisku noszonym przez małoletniego i z wnioskiem o zmianę tego nazwiska powinna wystąpić do właściwego urzędu stanu cywilnego. Zastosowanie w sprawie winien znaleźć art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska(...)". Wojewoda - wobec powyższego stanu faktycznego, powołanych przepisów oraz mając na uwadze postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 2019 r., sygn. akt [...] - stwierdził, że R.R. nie jest stroną postępowania w sprawie zmiany nazwiska małoletniego syna. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi R.R. (dalej: skarżący) złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. (dalej: WSA). Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 134 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., które to naruszenie wpłynęło w sposób istotny na wynik sprawy, przez nieprawidłowe i niezgodne ze stanem faktycznym uznanie, że zaistniała sytuacja niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych, podczas gdy sytuacja prawna i faktyczna w niniejszej sprawie uzasadnia legitymację skarżącego do wystąpienia ze środkiem zaskarżenia od decyzji Kierownika USC, - art. 127 § 1 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przez pozbawienie skarżącego kontroli instancyjnej wydanej i zaskarżonej decyzji administracyjnej, 2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tj. na zasadzie art. 271 pkr 2 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a, jako że wskutek naruszenia przepisów prawa skarżący został pozbawiony możności działania, 3. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2 u.z.i.n. w zw. z art. 98 § 1 Kro w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., przez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na wyinterpretowaniu z przepisu art. 8 ust. 2 u.z.i.n., iż skarżący nie ma prawa decydować o zmianie nazwiska swojego dziecka, ze względu na ograniczenie i zawieszenie jego władzy rodzicielskiej, podczas gdy z dyspozycji naruszonego przepisu wynika, iż zgoda drugiego rodzica do zmiany nazwiska dziecka nie jest wymagana, jeżeli ten jest pozbawiony władzy rodzicielskiej, nie zaś w przypadku jej ograniczenia, 4. naruszenie interesu prawnego skarżącego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez pozbawienie udziału skarżącego udziału w postępowaniu, możliwości obrony swoich praw, w szczególności prawa rodzica do współdecydowania o nazwisku swojego dziecka. Stawiając powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący wniósł także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, a całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, oznaczonych konstytucyjnie jako inne sądy administracyjne wskazane zostały m.in. w treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładani norm prawa materialnego. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja (postanowienie) została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala - odpowiednio - w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.) Przedmiotem przeprowadzonej przez WSA kontroli legalności było postanowienie Wojewody wydane na podstawie art. 134 K.p.a. Organ uznał bowiem, że w sprawie zaistniała sytuacja niedopuszczalności odwołania z przyczyn podmiotowych. Odnosząc się do tego stanowiska wskazać należy, że organ, do którego wniesiono odwołanie, obowiązany jest zweryfikować, czy podanie pochodzi od uprawnionego podmiotu tj. podmiotu, któremu przysługuje status strony postępowania. Skutecznie inicjować postępowanie odwoławcze może bowiem jedynie strona tego postępowania. Stwierdzenie braku spełnienia przesłanki podmiotowej może skutkować także wydaniem orzeczenia na podstawie art. 134 K.p.a., tj. postanowienia o niedopuszczalności odwołania. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się jednakże, iż zastosowanie art. 134 K.p.a. z przyczyn podmiotowych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy ze złożonego odwołania wynika w sposób oczywisty, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że wnoszący je nie jest stroną postępowania. W orzecznictwie sądowym i literaturze przedmiotu utrwalił się pogląd, zgodnie z którym, odwołanie wniesione przez podmiot, który twierdzi, iż zaskarżona decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku, powinno być rozpoznane przez organ odwoławczy. W przypadku stwierdzenia w toku badania dopuszczalności tego odwołania, że podmiot ten nie ma jednak interesu prawnego w sprawie, organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego. W sytuacji więc, gdy zachodzi konieczność zbadania interesu prawnego odwołującego, obowiązkiem organu jest zweryfikowanie tej okoliczności w toku postępowania rozpoznawczego, a w przypadku negatywnego wyniku weryfikacji, tj. w razie stwierdzenia braku legitymacji (interesu prawnego) po stronie podmiotu składającego odwołanie - obowiązkiem organu jest umorzenie postępowania odwoławczego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 942/05). Przechodząc do oceny stawianych przez skarżącego zarzutów wskazać należy, że ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2019 r., poz. 2086 ze zm., dalej: K.r.o.), reguluje m.in. kwestie związane zawieszeniem, ograniczeniem oraz pozbawieniem władzy rodzicielskiej. Podkreślić w tym miejscu należy, iż są to odrębne instytucje prawa rodzinnego. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 2 u.z.i.n., zmiana nazwiska lub nazwiska rodowego jednego z rodziców rozciąga się na małoletnie dzieci i na dzieci, które pochodzą od tych samych rodziców, pod warunkiem że drugi z rodziców wyraził na to zgodę, chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych lub jest pozbawiony władzy rodzicielskiej albo nie żyje. Jeżeli w chwili zmiany nazwiska dziecko ukończyło 13 lat, do zmiany nazwiska dziecka jest potrzebne także wyrażenie zgody przez dziecko. Treść powyższego przepisu jest jasna: brak konieczności zgody na zmianę nazwiska dziecka które nie ukończyło 13 lat, występuje w trzech przypadkach, tj. gdy rodzic nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych, gdy jest pozbawiony władzy rodzicielskiej oraz gdy rodzic nie żyje. Z żadnym z tych przypadków nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem postanowieniem Sądu Rejonowego w [...], Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z [...] marca 2016 r., sygn. akt [...], wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim L.R. powierzone zostało matce M.K. zaś władza rodzicielska skarżącego została ograniczona do prawa informowania się o stanie zdrowia, rozwoju i edukacji małoletniego. W ocenie WSA nawet znaczne, co w niniejszej sprawie ma miejsce, ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza pozbawienia władzy rodzicielskiej. Tym samym WSA podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z 13 lipca 1987 r., sygn. akt III CZP 40/87 (zgodnie z którą na zmianę nazwiska dziecka w trybie administracyjnym potrzebna jest zgoda ojca mimo ograniczenia jego władzy rodzicielskiej bez względu na zakres obowiązków i uprawnień określonych w wyroku rozwodowym w trybie art. 58 § 1 zdanie 2 K.r.o.), iż ograniczenie władzy rodzicielskiej nie może iść tak daleko, aby stało się równoznaczne z jej pozbawieniem, nie ma ono bowiem charakteru penalnego. Wobec powyższego - zdaniem WSA - zakres obowiązków i uprawnień określony w ww. postanowieniu nie może mieć wpływu na uprawnienia skarżącego jako ojca i decydowanie w kwestiach wykraczających poza sferę typowych decyzji dotyczących dziecka a do takich ogólnych spraw wynikających z prawa podmiotowego zaliczyć należy zmianę nazwiska dziecka a co za tym idzie posiadanie legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie zmiany jego nazwiska, prowadzonym w oparciu o przepisy u.z.i.n. Słuszne jest zatem stanowisko skarżącego wyrażone w uzasadnieniu skargi, że dopiero ostateczne odebranie atrybutów władzy rodzicielskiej w całości, tj. pozbawienie władzy rodzicielskiej, uzasadnia skorzystanie z wyjątku przewidzianego w art. 8 ust. 2 u.z.i.n. Z tych względów należało uznać, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 134 K.p.a. oraz naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2 u.z.i.n. Tym samym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie. Rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy będzie związany wyrażoną w niniejszym orzeczeniu oceną prawną (art. 153 p.p.s.a.), co oznacza, że organ ten zobowiązany będzie do merytorycznego rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji Kierownika USC z [...] czerwca 2019 r., nr [...], O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 i art. 209 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony zwrot kosztów postępowania w kwocie 597 zł, na co składają się: 100 zł z tytułu wpisu od skargi, 480 zł z tytułu wynagrodzenia adwokackiego oraz 17 zł z tytułu opłaty od pełnomocnictwa.