II SA/Go 709/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędzia WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi P.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...]. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2021 r. P.W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za osoby ubezpieczone za miesiące marzec, kwiecień i maj 2020 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze. zm., zwana dalej ustawą COVID - 19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, zwana dalej u.s.u.s.), odmówił P.W. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe zdrowotne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, za maj 2020 r. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 31zq ust. 3 ustawy COVID - 19 i wskazał, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. Do dnia 30 czerwca 2020 r. na koncie płatnika brak jest dokumentów rozliczeniowych skarżącego za miesiąc maj 2020 r., w związku z powyższym stronie nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020 r. Pismem z dnia [...] sierpnia 2020 r. P.W. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Skarżący wskazał, że decyzja odmowna jest dla niego krzywdząca i niezgodna z interesem przedsiębiorcy. Podniósł, że nie otrzymał z ZUS żadnej informacji o braku deklaracji za miesiąc maj 2020 r. Ponadto dodał, że nadal prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia pracownika. Decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID - 19 utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID - 19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. Organ przytoczył treść art. 47 ust. 2a i ust. 2b ustawy z dna 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DZ.U. z 2020 r. poz. 266) i wskazał, że skarżący nie podlega wyłączeniu z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych lub innych raportów miesięcznych, dlatego jako płatnik składek powinien je złożyć do 15 czerwca 2020 r. Terminem ustawowym do złożenia w.w. dokumentów był 30 czerwca 2020 r. w ramach tzw. ustawy "tarczy antykryzysowej". Deklaracja za maj 2020 r. została złożona 21 lipca 2020 r., czyli po ustawowym terminie. Pismem z dnia [...] października 2020 r. P.W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący zarzucił, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i art. 8 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, art. 46 § 1 i § 3 kpa poprzez brak możliwości potwierdzenia pism organowi w formie papierowej, art. 57 kpa bowiem nie przewiduje on sytuacji zachowania terminu po złożeniu pisma w skrzynce wystawionej przez organ poza miejscem jego urzędowania bez możliwości monitorowania połączeń. W uzasadnieniu skargi skarżący odniósł się do przepisów ustawy COVID -19 i wskazał m.in., że ustawa nie określa aby termin - 30 czerwca 2020 r. - był terminem zawitym. Zdaniem skarżącego wyeksponowana przez organ data stanowi środek represyjny wobec rzetelnych przedsiębiorców. ZUS nie bierze pod uwagę, że w dobie cyfryzacji system przeciążony staje się niewydolny, czego skutków nie może ponosić skarżący. Skarżący podniósł, że ze względu na problemy związane z zapchanym systemem przesyłowym, pozostał poza regulacjami związanymi z tarczą antykryzysową. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i powielił dotychczasową argumentację. Sprawa niniejsza rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej p.p.s.a.). Zgodnie z treścią wskazanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie strony złożyły wnioski o jej rozpoznanie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy COVID - 19. W myśl art. 31zo ust. 1 tej ustawy na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. W myśl art. 31zq ust. 3 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 3Izo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca2020 r. w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 8, należnych za lipiec, sierpień, wrzesień 2020 r. - do dnia 31 października 2020 r., w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 10, należnych za listopad 2020 r. - do dnia 31 grudnia 2020 r., a w przypadku, o którym mowa w art. 31zo ust. 12, należnych za listopad 2020 r., grudzień 2020 r., styczeń 2021 r., luty 2021 r. lub marzec 2021 r. - do dnia 30 kwietnia 2021 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Wyjaśnienia wymaga, iż przepis art. 47 u.s.u.s. uregulował kwestię terminów i sposobu realizacji obowiązków przez płatnika składek. Zgodnie z treścią art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, nie później niż do 15 dnia następnego miesiąca. Płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przesyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 u.s.u.s.). W sprawie nie jest sporne, że po myśli art. 47 ust. 2 i 2a u.s.u.s. skarżący nie jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych lub innych raportów miesięcznych. Z powołanych przepisów ustawy COVID -19 wynika, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacenie składki za miesiąc maj 2020 r. było złożenie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych do 30 czerwca 2020 r. Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji należy mieć na uwadze, że do kontrolowanego postępowania z mocy art. 180 k.p.a oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). W realiach rozpoznawanej sprawy wynikający z przepisów kpa obowiązek informacyjny oznacza, że w wypadku ustalenia, że skarżący nie jest zwolniony z obowiązku składania powyższych dokumentów, organ powinien był niezwłocznie po wpłynięciu wniosku (wpłynął on do organu 3 kwietnia 2020 r.) poinformować skarżącego w trybie art. 9 kpa, że ma ona obowiązek ich złożenia do 30 czerwca 2020 r. W następstwie złożenia przez skarżącego wniosku doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym - kierując się wyrażoną w art. 9 k.p.a. - organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Z akt sprawy nie wynika, aby przed 30 czerwca 2020 r. organ wyjaśnił stronie, że warunkiem pozytywnego załatwienia jej wniosku jest złożenie brakujących dokumentów rozliczeniowych, ograniczając się do wydania decyzji odmownej. Po myśli art. 79a § 1 i § 2 kpa organ jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony, zaś strona może w odpowiednim terminie przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia powyższych przesłanek. Ponadto art. 77 § 4 k.p.a. zobowiązuje organ do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Jeżeli więc organ - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniony z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie niezwłocznie po wpłynięciu do organu wniosku, a najpóźniej przed upływem terminu z art. 31zq ust. 3 ustawy (30 czerwca 2020 r.). Jak już wyżej wspomniano w aktach administracyjnych nie ma dowodu, aby organ zakomunikował stronie powyższą okoliczność. Z kolei w skardze strona podniosła, że nie otrzymała od organu informacji o obowiązku złożenia stosownej deklaracji. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że deklaracje rozliczeniowe za miesiąc maj 2020 r. zostały złożone 21 lipca 2020 r., a zatem po upływie terminu wyznaczonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID -19. Rozpatrując ponownie sprawę organ w trybie obowiązującego od 16 grudnia 2020 r. przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID -19 zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do ich złożenia; przepis powyższy bowiem, choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji, obejmuje zdarzenia mające miejsce podczas obowiązywania stanu epidemii (od 20 marca 2020 r. - na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii; Dz. U. z 2020 r. poz. 491 z późn. zm.). Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.