II SA/Go 717/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant sekr. sąd. Stanisława Maciejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 r. sprawy ze skargi C.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r., nr [...]. Przedmiotem skargi wniesionej przez C.S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2018 roku, którą utrzymano w mocy Decyzję Burmistrza z dnia [...] lipca 2018 roku w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia przez skarżącą 75 roku życia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 25 maja 2018 roku do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynął wniosek C.S. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia. Wraz z wnioskiem złożono odpis umowy z dnia [...] grudnia 2016 roku zawartej pomiędzy Szpitalem [...] Sp. z o.o. a C.S., w oparciu o którą skarżąca została umieszczona w prowadzonym przez szpital zakładzie opiekuńczo- leczniczym. W ramach tej opieki zakład zapewnił skarżącej stałe zakwaterowanie i wyżywienie oraz wymienione w umowie gwarantowane świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze w ramach opieki długoterminowej. Z tego tytułu C.S. zobowiązała się do ponoszenia na rzecz zakładu ustalonych miesięcznych opłat (§ 4 i 4 umowy). Z dołączonego do wniosku zaświadczenia wystawionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wynikało, że od [...] marca 2018 roku skarżącej przysługuje emerytura w wysokości 1273,88 zł z tym, że z tytułu odpłatności za pobyt w zakładzie opiekuńczo- leczniczym emerytura zostaje pomniejszona o kwotę 968,31 zł. Do akt sprawy administracyjnej dołączono również zaświadczenie wystawione przez ZUS, w którym stwierdzono, że C.S. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, który nie jest wypłacany z uwagi na pobyt w/w zakładzie opiekuńczo- leczniczym. Skarżąca przebywa w zakładzie opiekuńczo – leczniczym od [...] grudnia 2016 roku. Mając na uwadze powyższe ustalenia decyzją z dnia 3 lipca 2018 roku Burmistrz powołując się na art. 16 ust. 6 i art.. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017r., poz. 1952 ze zm. – dalej jako u.ś.r.) odmówił przyznania C.S. zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na art. 16 ust. 6 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z zaświadczenia wystawionego przez ZUS wynikało, że wnioskodawczyni jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, który nie jest jej wypłacany, ponieważ przebywa w zakładzie opiekuńczo – leczniczym. Zdaniem organu z przytoczonych przepisów wynika, iż osoba która ukończyła 75 rok życia może otrzymywać tylko jeden z dodatków, tj. albo dodatek pielęgnacyjny, albo zasiłek pielęgnacyjny. Skoro skarżąca posiada uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego, tym samym należało jej odmówić przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła C.S.. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że w myśl art. 16 ust. 1 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat. Stosownie jednakże do treści art. 16 ust. 6 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zatem z art. 16 ust. 6 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że w przypadku zbiegu dwóch uprawnień (do zasiłku pielęgnacyjnego i do dodatku pielęgnacyjnego) osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. W ocenie Kolegium ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że C.S.ukończyła 75 lat. Jednakże ze znajdującego się w aktach administracyjnych zaświadczenia ZUS Oddział wynika, że C.S. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Poinformowano również, że dodatek ten nie jest wypłacany ze względu na pobyt uprawnionej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym. Nie ulegało zatem wątpliwości, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 16 ust. 6 u.ś.r. będącego tzw. normą kolizyjną powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że w przypadku zbiegu dwóch uprawnień (do zasiłku pielęgnacyjnego i do dodatku pielęgnacyjnego) osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje. Oznacza to, że organ I instancji działał zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przyznanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oznacza, że skarżącej nie przysługuje już prawo do zasiłku. W złożonej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca podniosła, że organy bezzasadnie odmówiły jej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu ukończenia 75 roku życia, o którym mowa w art. 16 u.ś.r. Podkreśliła, że skoro nie otrzymuje dodatku pielęgnacyjnego, to nabyła uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. Z tytułu pobytu w zakładzie opiekuńczo- leczniczym skarżąca uiszcza na jego rzecz miesięczną opłatę w łącznej wysokości 1300 zł, skarżąca kwotę 968,31 zł , a pozostałą kwotę jej syn. W złożonej odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz.1302, zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji stanowi art. 16 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (ust. 1). Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyższej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie, która ukończyła 75 lat (ust. 2). Natomiast według art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W niniejszej sprawie organy obu instancji uznały, że skarżącej nie przysługuje prawo do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ jest ona uprawniona do otrzymania dodatku pielęgnacyjnego, czyli zachodzi sytuacja określona w art. 16 ust. 6 u.ś.r. Co prawda, przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, to jednak zauważyć należy, że jeśli chodzi o cel wypłaty tego świadczenia, jest on pokrewny z celem, jaki ma spełniać dodatek pielęgnacyjny, który jest przyznawany na podstawie art. 75 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dlatego też świadczenia te są alternatywne. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażane jest stanowisko, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny są to świadczenia rodzajowo odmienne. Dodatek pielęgnacyjny ma charakter ubezpieczeniowy, natomiast zasiłek pielęgnacyjny ma charakter pomocowy. Z rozróżnieniem tym związane są dwie odrębne podstawy prawne dla ewentualnego nabycia uprawnień do tych świadczeń. Z uwagi zaś na ich pokrewne cele, celem wyeliminowana sytuacji zbiegu prawa do obu świadczeń, ustawodawca w powołanym już art. 16 ust. 6 u.ś.r. wprowadził zasadę, zgodnie z którą zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Jednocześnie z całą mocą należy podkreślić, że analiza przesłanek przyznania zasiłku pielęgnacyjnego określonych w art. 16 u.ś.r. i dodatku pielęgnacyjnego określonych w art. 75 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są tożsame (identyczne). Z jednej strony ustawodawca w art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. uznał ukończenie przez daną osobę 75 roku życia jako wystarczającą przesłankę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, a w art. 75 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako przesłankę przyznania dodatku pielęgnacyjnego bez potrzeby weryfikowania jej stanu zdrowia, np. w drodze badań przeprowadzanych przez lekarza orzecznika. Jednocześnie celem wyeliminowania pobierania obu tych świadczeń, przez osobę pobierającą emeryturę lub rentę wprowadził wskazaną już wyżej normę kolizyjną określoną w art. 16 ust. 6 u.ś.r. Z drugiej jednak strony ustawodawca określił sytuację, w których osoba pobierająca czy to zasiłek pielęgnacyjny, czy też dodatek pielęgnacyjny traci uprawnienie do ich otrzymania. Przesłanki te w odniesieniu do zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego nie są tożsame. Jest to świadome działanie ustawodawcy. Zgodnie z art. 16 ust. 4 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobom umieszczonym w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Natomiast dodatek pielęgnacyjny zgodnie z art. 75 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach, nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty przebywającej w zakładzie opiekuńczo-leczniczym lub w zakładzie pielęgnacyjno- opiekuńczym. Powyższe prowadzi do wniosku, że w przypadku osoby uprawnionej do emerytury lub renty, która ukończyła 75 rok życia, a odnośnie której została spełniona przesłanka wyłączająca jej uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego określona w art. 75 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach, należy rozważyć czy nie nabyła ona prawa do zasiłku opiekuńczego określonego w art. 16 u.ś.r. Otrzymywanie emerytury lub renty nie jest przesłanką wyłączającą jej uprawnienie do zasiłku rodzinnego. Taką zgodnie z art. 16 ust. 4 u.ś.r. jest otrzymywanie dodatku pielęgnacyjnego, który jest nierozerwalnie związany z uprawnieniem do otrzymywania emerytury. W przypadku więc, gdy osoba która otrzymuje emeryturę, ukończyła 75 rok, a której nie przysługuje dodatek pielęgnacyjny lub takie uprawnienie utraciła z uwagi na umieszczenie w zakładzie opiekuńczo- leczniczym jest uprawniona do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego, o ile nie zachodzą sytuacje określone w art. 16 ust. 5 i 5a u.ś.r. W przypadku złożenia przez osobę taką wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego organy winny ustalić, czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 16 ust. 5 i 5a u.ś.r. wyłączające przyznanie zasiłku opiekuńczego. W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, że o ile strona została umieszczona w zakładzie opiekuńczo – leczniczym, jednak zgodnie z art. 16 ust. 5 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Pojęcie instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 7 u.ś.r. i oznacza to dom pomocy społecznej, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie. Chodzi zatem o taką instytucję, w której osoba przebywająca ma zapewnione pełne utrzymanie, bez konieczności ponoszenia na ten cel opłat. Z akt sprawy administracyjnej wynika natomiast, że z tytułu pobytu w zakładzie opiekuńczo - leczniczym skarżąca uiszcza stosowną opłatę. Brak jest więc podstaw do uznania, iż jest to zakład zapewniający całodobowe utrzymanie, o którym mowa w art. 16 ust. 5 u.ś.r. Podkreślić należy, że celem obu tych świadczeń jest finansowanie zwiększonych wydatków osób niezdolnych do pracy i w podeszłym wieku. Jedno z tych świadczeń wyklucza drugie. Nie ma przy tym znaczenia w jakiej sytuacji materialnej, dochodowej, czy zdrowotnej znajduje się strona. Utrata przez daną osobę uprawnienia do otrzymywania dodatku pielęgnacyjnego, w przypadku złożenia przez nią wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego rodzi po stronie organów obowiązek rozpatrzenia tego wniosku, ustalenie czy zostały spełnione przesłanki określone w art. 16 ust. 2 oraz czy nie zachodzą przesłanki wyłączające jego przyznanie, a określone w art. 16 ust. 5 i 5a u.ś.r. Rozpatrując ponownie sprawę organy winny mieć na uwadze powyższą interpretację przesłanek przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.