II SA/Go 739/21

WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2021-12-22

Skład orzekający: Jarosław Piątek, Jacek Jaśkiewicz, Krzysztof Rogalski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, ma obowiązek ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a jeśli tak, czy powinien pouczyć stronę o tej możliwości?
Ratio decidendi
Organ administracji publicznej wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, jest obowiązany ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności i odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem. Brak pouczenia strony o możliwości złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu należności stanowi istotne naruszenie praw procesowych i materialnych skarżącego.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza ustalającą skarżącej zwrot wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę za pobyt jej ojca w Domu Pomocy Społecznej. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów KPA, w tym brak uwzględnienia jej trudnej sytuacji życiowej i finansowej oraz brak prowadzenia postępowania wobec wszystkich zstępnych. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując na istotne naruszenia prawa procesowego i materialnego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Piątek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędzia WSA Krzysztof Rogalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi S. A-R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S. A-R. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] października 2020 r., nr [...], ustalającą skarżącej zwrot wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] lipca 2020 r. w wysokości 14.772,46 zł z tytułu opłaty za pobyt jej ojca P.A. w DPS. Podstawą wydania tej decyzji były w szczególności art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 713) oraz art. 61 ust. 3, art. 104 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; dalej u.p.s.). W uzasadnieniu tej decyzji organ II instancji podał, że decyzją Burmistrza z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], ustalono odpłatność za pobyt ojca skarżącej P.A. w DPS od dnia [...] sierpnia 2019 r. do dnia [...] sierpnia 2019 r. w wysokości 1009,04 zł oraz od miesiąca września 2019 r. w wysokości 1.251,22 zł. Powyższą decyzję S. A-R. odebrała w dniu 7 stycznia 2020 r., natomiast w dniu 21 stycznia 2019 r. decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna. Organ odwoławczy podniósł, że pismem z dnia [...] września 2020 r. zawiadomiono skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu zastępczo poniesionych wydatków przez Gminę za pobyt jej ojca w DPS za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] lipca 2020 r. w łącznej wysokości 14.722,46 zł. Następnie Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji w decyzji z dnia [...] października 2020 r., nr [...], orzekł o zwrocie wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę za pobyt ojca skarżącej P.A. w DPS w ww. kwocie, termin zwrotu wydatków ustalono do dnia 30 listopada 2020 r., jednocześnie Burmistrz odmówił wstrzymania wykonania decyzji własnej z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] ustalającej stronie odpłatność za pobyt jej ojca w DPS. W treści powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że stosownie do brzmienia art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Działając zatem na podstawie art. 104 ust 3. u.p.s. wszczęto egzekucję należności uiszczonych przez gminę. Nadto organ I instancji, powołując się na stanowisko sądów administracyjnych podał, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 list 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s. W sytuacji gdy w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja ostateczna, z której wynika, że osoba zobowiązana jest uiścić określoną należność i z obowiązku tego się nie wywiązała, to właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. Jednakże dopiero poniesienie przez gminę opłat w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych do zwrotu kosztów, powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat i stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji. Jednocześnie organ I instancji wyjaśnił, że za odmową wstrzymania wykonania decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. ustalającej odpłatność za pobyt ojca skarżącej w DPS, przemawia okoliczność, iż ww. decyzja w dniu 21 stycznia 2020 r. stała się prawomocna, a przedmiotowy wniosek został już rozpoznany w postanowieniu z dnia [...] września 2020 r., nr [...]. Organ odwoławczy podał, że S. A-R. pismem z [...] listopada 2020 r. wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 97 § 1 pkt 4, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 135 ze zm., dalej jako: k.p.a.), które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wskazała, że ewentualna egzekucja należności pieniężnych spowoduje trudne do odwrócenia skutki finansowe dla niej i dla jej syna. Strona podniosła, że P.A. oprócz niej posiada jeszcze dwójkę dzieci, synów T. i R. W rozpatrywanej sprawie organ powinien był prowadzić postępowanie jednocześnie wobec wszystkich zstępnych. Osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca DPS. Organ, aby obciążyć opłatą za dany okres powinien znać stan dochodów wszystkich potencjalnie zobowiązanych. Dalej skarżąca zaznaczyła, że organ I instancji błędnie powołał się na przeprowadzony w sierpniu 2019 r. wywiad środowiskowy, w którym przedstawiono bardzo dobrą sytuację finansową i materialną strony, bowiem trwająca pandemia COVID-19 wpłynęła na ilość zamówień i sytuację na rynku u jej pracodawcy – A. Sp. z o.o., dodatkowo strona w okresie od marca 2020 do końca maja 2020 r. otrzymywała jedynie 80% wysokości wynagrodzenia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem, które nie mogło wówczas uczęszczać do przedszkola. Jednocześnie skarżąca podniosła, że jej sytuacja życiowa uległa zmianie, na skutek separacji samotnie wychowuje syna, którego ojciec uiszcza alimenty jedynie w wysokości 500 zł, wszelkie koszty związane z zajęciami dodatkowymi jej syna oraz z zaspokojeniem jego potrzeb życiowych i zainteresowań strona pokrywa samodzielnie. Skarżąca wskazała również, że postępowanie związane z ustaleniem odpłatności za pobyt jej ojca w DPS spowodowało pogorszenie jej stanu zdrowia, jest pod opieką lekarza psychiatry i psychologa. Podkreśliła także, że P.A. nie sprawował faktycznej pieczy oraz władzy rodzicielskiej nad swoimi dziećmi, nie uczestniczył w ich wychowaniu i nie wywiązywał się z obowiązków rodzicielskich, w tym nie uiszczał alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze następnie wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich, przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3. gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Małżonek i zstępni oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Organ podał również, że zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala, w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu, wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. Jednocześnie organ zaznaczył, że ustawa o pomocy społecznej przewiduje, iż w sytuacji braku możliwości ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez samego pensjonariusza lub przez członka jego rodziny, obowiązek finansowania kosztów stąd wynikłych przechodzi na gminę. Gmina ma również obowiązek zastępczego ponoszenia opłat za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, przy czym wówczas ma prawo do dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Kolegium wskazało, że do ustalenia opłaty zastępczo poniesionej przez gminę oraz obowiązku jej zwrotu konieczne jest wcześniejsze ustalenie opłaty pierwotnej w stosunku do osób zobowiązanych. Obowiązek ten musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany. Podana konkretyzacja następuje w drodze umowy z art. 103 ust. 2 u.p.s. lub w decyzji wydawanej na podstawie art. 59 ust. 1 tej ustawy. Jeśli wysokość opłaty nie zostanie ustalona w drodze umowy, to winna zostać wydana decyzja zawierająca rozstrzygnięcie co do wysokości opłaty obciążającej określone osoby. Kolegium zaznaczyło, że strona musi znać treść ciążącego na niej obowiązku, aby mogła się z niego wywiązać, dopiero uchylenie się od powyższego obowiązku upoważnia organ do wydania decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę. W ocenie Kolegium zarzuty podniesione przez skarżącą w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że okoliczności dotyczące zmiany sytuacji życiowej i materialnej skarżącej nie mogą stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, przy czym mogą one stanowić podstawę do wszczęcia odrębnego postępowania w zakresie ewentualnego odstąpienia, umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia należności na raty na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. Zdaniem Kolegium rozstrzygnięcie organu I instancji znajduje oparcie w zgromadzonej w sprawie dokumentacji, a przepisy będące podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia zostały prawidłowo przez organ zinterpretowane i zastosowane. S. A-R. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 r., wnosząc o uchylenie w całości decyzji Kolegium z [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt jej ojca jako niezgodnej z prawem, zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o wstrzymanie wykonania decyzji Burmistrza z dnia [...] września 2020 r., nr [...]. W treści wywiedzionej skargi strona opisała przebieg i stan spraw prowadzonych z jej udziałem przez organy, dotyczących ustalenia odpłatności za pobyt jej ojca P.A. w DPS, odmowy zwolnienia z tej opłaty oraz postępowania dotyczącego przywrócenia terminu. Następnie skarżąca przedstawiła stanowisko zbieżne z powołanym w odwołaniu. Ponownie podniosła, że P.A. nie interesował się swoimi dziećmi. Nie pojawił się nawet, gdy jego syn uległ tragicznemu wypadkowi i wiele miesięcy spędził w szpitalu. Nie obchodziło go, czy jego syn przeżył, w jakim jest stanie, czy potrzebuje pomocy, jak mama poradzi sobie w tej strasznej i ciężkiej sytuacji. Do dnia dzisiejszego nie odwiedza i nie kontaktuje się z synem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, nadto organ wyjaśnił, że skarżąca wniosła o uchylenie innej decyzji, aniżeli będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie, w myśl art. 135 p.p.s.a., następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej pozostawała decyzja z dnia [...] stycznia 2021 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] października 2020 r. Burmistrza w przedmiocie ustalenia zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę za okres od [...] sierpnia 2019 r. do [...] lipca 2020 r. w wysokości 14.772,46 zł z tytułu opłaty za pobyt ojca skarżącej P.A. w DPS. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 61 ust. 3 u.p.s i art. 104 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym pierwszym przepisem w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Natomiast w myśl drugiego z wskazanych powyżej przepisów wysokość należności, o których mowa w ust. 1 (tj. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń) podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji. U podstaw zaskarżonej decyzji legło stwierdzenie, że ostateczną decyzją Burmistrza z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], ustalono odpłatność za pobyt ojca skarżącej P.A. w DPS od dnia [...] sierpnia 2019 r. do dnia [...] sierpnia 2019 r. w wysokości 1009,04 zł oraz od miesiąca września 2019 r. w wysokości 1.251,22 zł. Należy jednak wskazać, że skarżąca w dniu 4 maja 2020 r. nadała w urzędzie pocztowym operatora publicznego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...], wydanym na podstawie art. 58 § 1 i 2, art. 59 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...]. S. A-R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na ww. postanowienie, który wyrokiem z dnia 10 grudnia 2020 r., (II SA/Go 486/20) uchylił zaskarżone postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Odpis tegoż nieprawomocnego wyroku wpłynął do organu 28 grudnia 2020 r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd zwrócił między innymi uwagę, iż organ powinien wyjaśnić, czy decyzja Burmistrza z [...] grudnia 2019 r., nr [...] została w sposób prawidłowy doręczona skarżącej. W ocenie Sądu w takiej sytuacji Kolegium powinno rozważyć, czy zachodziła podstawa do zawieszenia postępowania (art. 97 k.p.a.) w sprawie ustalenia zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę z tytułu opłaty za pobyt ojca skarżącej w DPS. Przywrócenie terminu do wniesienia odwołania powoduje bowiem szczególny skutek w postaci utraty przez decyzję cechy ostateczności. Nie może budzić wątpliwości, że aby mówić o opłacie zastępczej musi uprzednio zostać ostatecznie ustalona opłata podstawowa (pierwotna). Kolegium nie odniosło się do wskazanych powyżej kwestii, co stanowi istotne naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Należy dodać, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywróciło skarżącej termin do wniesienia odwołania od ww. decyzji Burmistrza z [...] grudnia 2019 r., nr [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania S. A-R. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], ustalającą skarżącej odpłatność za pobyt jej ojca P.A. w DPS . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 8 grudnia 2021 r., (II SA/Go 818/21) uchylił decyzję SKO z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...]. Oznacza to, że w obrocie prawnym nie istnieje ostateczna decyzja w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej. Zdaniem Sądu wadliwość zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej organu I instancji tkwi również w błędnej wykładni art. 104 ust. 4 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Sąd podziela stanowisko, iż wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., obowiązany jest w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s ocenić czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności i odstąpienia od żądania ich zwrotu, jest bowiem jednym postępowaniem. Zatem w ramach tego jednego postępowania konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 8 sierpnia 2019 r., II SA/Go 386/19, wyrok WSA w Gliwicach z 9 stycznia 2020 r., II SA/Gl 1072/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako: CBOSA). Za takim stanowiskiem przemawia przyjęta w postępowaniach z zakresu pomocy społecznej zasada uproszczenia procedur oraz treść przepisu art. 100 ust. 1 u.p.s. wskazującego, iż w tych postępowaniach należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Tożsame stanowisko zajmuje orzecznictwo w sprawach zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (por. wyroki NSA: z 28 kwietnia 2020 r., I OSK 5/20, z 19 listopada 2008 r., I OSK 1896/07, CBOSA). Do odstąpienia od żądania zwrotu poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., konieczne jest złożenie wniosku. Ponadto jeśli taki wniosek formalnie nie zostanie złożony ani przez osobę zainteresowaną, ani przez pracownika socjalnego, organ winien pouczyć stronę o takiej możliwości. W kontrolowanej sprawie ani w postępowaniu przed organem I instancji, ani w postępowaniu przed Kolegium skarżąca nie została pouczona o uprawnieniu, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s., które to pouczenie w świetle zasad i celów pomocy społecznej w powiązaniu z zasadami określonymi w art. 9 i art. 11 k.p.a. należało uznać w sprawie za konieczne. Brak tego pouczenia stanowił istotne ograniczenie praw procesowych i materialnych skarżącego. Organ odwoławczy uczynił to dopiero w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przyjmując tym samym błędną interpretację wzajemnej relacji przepisów art. 104 ust. 3 i 4 u.p.s., jako statuujących dwa odrębne postępowania. Należy również mieć na uwadze, iż przewidziana w art. 104 ust. 4 u.p.s. możliwość złożenia wniosku przez pracownika opieki społecznej dowodzi szczególnego uprzywilejowania osoby zobowiązanej; dotyczyć to ma w szczególności takich przypadków, w których osoba zobowiązana ze względu na wiek, stan zdrowia czy inne okoliczności nie jest w stanie wyartykułować takiego żądania samodzielnie. Z przedstawionych względów, z uwagi na stwierdzone naruszenie wskazanych powyżej przepisów k.p.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.). ----------------------- # 2

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło