II SA/Go 746/09

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie WIkp. - Jarosław Piątek po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2009 r. w Gorzowie WIkp. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.R. i B.R. o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. ustanowić adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 19 listopada 2009 r. oddalił skargę M.R. i B.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. [...] listopada 2009 r. do sądu wpłynął wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że z tytułu prowadzonego gospodarstwa rolnego (9,89 ha) nie uzyskują obecnie żadnego dochodu. Skarżący oświadczyli, że nie posiadają oszczędności ani wartościowych rzeczy ruchomych. W uzupełnieniu wniosek skarżący przedłożyli szereg rachunków potwierdzających ponoszone wydatki a także wyciągi z rachunków bankowych. Wniosek o udzielenie prawa pomocy okazał się częściowo zasadny. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm. - dalej zwanej p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, aby zachodziły okoliczności przemawiające za przyznaniem M.R. i B.R. prawa pomocy w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że z rachunku bankowego wynika, ze skarżący dysponują niewielkimi środkami pieniężnymi. Nie można także pominąć, że 30 września 2009 r. skarżący uiścili wpis od skargi w wysokości 200 zł, co świadczy o możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego. Nadto na obecnym etapie postępowania skarżących obciążają niskie wydatki związane z uiszczaniem kosztów sądowych. Nie negując ponoszonych wydatków związanych z eksploatacją domu (podatkami itp.), należy jednak uznać, że M.R. i B.R. dysponują środkami pieniężnymi które mogą przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie można bowiem pominąć, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne czy korzystające z pomocy społecznej, posiadające bardzo niskie dochody (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Mając na względzie sytuację majątkową skarżących - w szczególności fakt, że z dniem [...] listopada 2009 r. ustało zatrudnienie B.R. - uznano, że dodatkowe wydatki związane z ustanowieniem adwokata przekraczają możliwości finansowe skarżących. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia.