II SA/Go 747/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] r., nr [...]. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2022 r. A.G. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o wypłatę dodatku węglowego. Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...] września 2022 r. nr [...] Burmistrz Gminy i Miasta odmówił przyznania A.G. dodatku węglowego. Jak wskazano w uzasadnieniu, ze złożonej przez wnioskodawcę dnia 13 stycznia 2022 r. deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw wynika, że zgłoszone źródła nie są eksploatowane ani nie spełniają żadnej funkcji, zwłaszcza centralnego ogrzewania. Korekta deklaracji została dokonana przez stronę w dniu 19 września 2022 r., a więc po 11 sierpnia 2022 r. O tym, że w mieszkaniu palone jest węglem, nie wynika z deklaracji, a jedynie z oświadczenia złożonego w dniu 19 września 2022 r. Od powyższej decyzji A.G. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że składając deklarację w zakresie źródeł ciepła był przekonany, że została należycie wypełniona, a nikt z pracowników nie wezwał go do uzupełnienia deklaracji. Odwołujący posiada trzon kuchenny, który jest użytkowany oraz pali w nim węglem. Decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż jak wynika z treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1692 ze zm., dalej w skrócie u.d.w.) jednym z ustawowych warunków przyznania dodatku węglowego jest wpisanie lub zgłoszenie do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków wskazanych w tym przepisie źródeł ogrzewania zasilanego paliwem stałym, przez które należy rozumieć węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.) w terminie do dnia 11 sierpnia 2022 r. Stosownie do treści art. 2 ust. 15 u.d.w. organ właściwy do przyznania dodatku węglowego jest zobowiązany do dokonania weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Warunek uzyskania wpisu lub zgłoszenie źródła ogrzewania do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 powyższej ustawy, jest warunkiem koniecznym dla uzyskania dodatku węglowego i został celowo wprowadzony przez ustawodawcę. Na dzień [...] sierpnia 2022 r. odwołujący nie złożył wymaganej deklaracji do CEEB, dopiero dnia 19 września 2022 r. złożył oświadczenie wskazujące, że ogrzewa mieszkanie węglem. Tym samym nie została spełniona jedna z przesłanek niezbędnych do otrzymania dodatku węglowego, przewidziana w art. 2 ust. 1 u.d.w. i w tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania stronie dodatku węglowego. Na powyższą decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego A.G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jej zasadność i zgodność prawem. Wyjaśnił, iż zgłosił do CEEB źródło ciepła, a ponadto w omawianym zakresie nastąpiła nowelizacja ustawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). W myśl cytowanego art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w powyższym trybie złożył organ, natomiast skarżący w terminie 14 dni od daty zawiadomienia o tym fakcie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji – dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu – w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. We wniosku złożonym dnia 22 sierpnia 2022 r. skarżący oświadczył, iż głównym źródłem ogrzewania jego gospodarstwa domowego jest kuchnia węglowa. Jeśli chodzi zaś o złożone przez skarżącego deklaracje dotyczące źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, to w aktach administracyjnych sprawy znajduje się m.in. wydruk odpowiadający deklaracji złożonej przez skarżącego w dniu 13 stycznia 2022 r. Z wydruku tego wynika, iż zadeklarował on jedynie posiadanie dwóch zainstalowanych urządzeń typu ogrzewanie elektryczne/bojler elektryczny. Z przedłożonego na wezwanie sądu przez organ I instancji, w ramach uzupełnienia akt administracyjnych sprawy, skanu podpisanej przez skarżącego deklaracji z [...] stycznia 2022 r. wynika, że zadeklarował on nadto posiadanie jednego zainstalowanego urządzenia typu trzon kuchenny/piecokuchnia/kuchnia węglowa, jednak składając ową deklarację nie wskazał, aby urządzenie to było eksploatowane. Natomiast dnia 19 września 2022 r. złożył kolejną deklarację, w której podał, iż posiada oraz eksploatuje jedno urządzenie typu ogrzewanie elektryczne/bojler elektryczny oraz jedno urządzenie typu trzon kuchenny/piecokuchnia/kuchnia węglowa (w dalszym toku postępowania wskazał, iż jest to trzon kuchenny). Z uwagi na taką dokumentację złożoną przez skarżącego (niezależnie już od faktu, że wniosek oraz deklaracje były składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń), należy zwrócić uwagę na następujące kwestie. Po pierwsze, warunkiem otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, tzn. kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego. Jednakże okoliczność ta nie została jednoznacznie ustalona w toku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Organy uznały bowiem, że jeżeli wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. główne źródłowo ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało ujawnione w ewidencji emisyjności budynków na dzień [...] sierpnia 2022 r., stanowi to wystarczającą podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego. Poczynione przez organy ustalenie należy uznać za niewystarczające dla dokonania oceny wniosku skarżącego, szczególnie w kontekście niejasności zawartej we wniosku oraz omówionych wyżej deklaracjach. Zaistniały bowiem wątpliwości co do faktycznego źródła, jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącego. Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 u.d.w. Dokonaną przez organ wykładnię art. 2 ust. 1 u.d.w. – w myśl której wskazana w powołanym przepisie data 11 sierpnia 2022 r. stanowi jedyny wyznacznik dla weryfikacji źródła ogrzewania gospodarstwa domowego poprzez sprawdzenie jakie źródło ogrzewania figurowało w tej dacie w centralnej ewidencji emisyjności budynków – należy uznać za błędną. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę z literalnego brzmienia art. 2 ust. 1 u.d.w. nie wynika bowiem, iż weryfikacja wniosku o dodatek węglowy, w szczególności w zakresie zgłoszenia głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, musi i może być dokonywana jedynie poprzez ustalenie, jakiego rodzaju źródło ogrzewania figurowało w centralnej ewidencji emisyjności budynków na dzień 11 sierpnia 2022 r. Poglądu takiego nie uzasadnia również treść art. 2 ust. 15 u.d.w., gdyż w myśl tego przepisu centralna ewidencja emisyjności budynków jest tylko jednym z narzędzi służących weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, na co wskazuje zawarty w tym przepisie zwrot "w szczególności". Ponadto w datach wydania decyzji obydwu instancji ([...] września 2022 r. oraz [...] października 2022 r.) organy orzekające w sprawie nie uwzględniły, iż na mocy art. 50 ust. 1 pkt g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm.) doszło do nowelizacji art. 2 u.d.w. poprzez dodanie w tym artykule po ust. 15 kolejnych ustępów, m.in. oznaczonych jako 15a oraz 15b. Zgodnie z art. 64 ustawy nowelizującej weszła ona w życie z dniem następującym po dniu jej ogłoszenia, tzn. w dniu 20 września 2022 r. Jednocześnie w myśl art. 52 ustawy nowelizującej do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzonych na postawie ustawy o dodatku węglowym stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Z uwagi zatem na fakt, że postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego o przyznanie dodatku węglowego złożonym dnia 22 sierpnia 2022 r. pozostawało wszczęte, lecz nie zakończone w dacie wejścia w życie nowelizacji (20 września 2022 r.), organy obydwu instancji wydając decyzje w niniejszej sprawie miały obowiązek respektować treść art. 2 ust. 15a oraz 15b u.d.w. Stosownie do treści art. 2 ust. 15a u.d.w. dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Z treści przywołanego przepisu wynika zatem, iż weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie polega jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków i tylko na dzień 11 sierpnia 2022 r. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony również w oparciu o inne dostępne organowi dane, przykładowo wymienione w art. 2 ust. 15a u.d.w. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma w tym zakresie charakter otwarty. Z kolei w myśl art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się. Wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c), przy czym w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d), zaś niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e). W świetle treści przywołanych przepisów u.d.w. niewyjaśnienie zasygnalizowanych wyżej wątpliwości co do stanu faktycznego, wynikających ze składanej przez skarżącego dokumentacji, należy uznać za równoznaczne z naruszeniem przez organy orzekające w sprawie nie tylko art. 2 ust. 15a – 15d u.d.w., ale również art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.). W ocenie sądu sytuacja, gdy analiza wniosku przyznanie dodatku węglowego już na wstępie wykazuje, że wnioskodawca wskazuje w nim inne źródło ogrzewania niż widniejące w centralnej ewidencji emisyjności budynków, powinna być uznana za wystąpienie w sprawie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, które powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z k.p.a., przy uwzględnieniu że nie są one wyłączone z zastosowania na mocy przepisów ustawy o dodatku węglowym, w której m.in. poprzez regulację zawartą w art. 2 ust. 15a i 15e podkreślono konieczność ich wyjaśnienia. Po drugie, niezależnie od powyższych wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy należy mieć na uwadze, iż w treści deklaracji dotyczącej źródeł ciepła i źródeł spalania paliw, złożonej przez skarżącego w dniu 19 września 2022 r., widnieje adnotacja, iż została ona złożona zgodnie z art. 27g ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, a więc dla źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków. Wystąpienie takiej okoliczności – zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w. – umożliwiałoby skarżącemu skuteczne ubieganie się o dodatek węglowy także w wypadku złożenia jej po dniu 11 sierpnia 2022 r. Organy orzekające w sprawie przyjęły, że sytuacja taka nie zaistniała, nie badając w istocie tej okoliczności. Tymczasem oświadczenia skarżącego, zawarte we wniosku o przyznanie dodatku węglowego, w deklaracji z [...] września 2022 r. oraz w odwołaniu, stoją – prima facie – w sprzeczności z treścią złożonej przez niego deklaracji z [...] stycznia 2022 r. Okoliczność ta również wymagała wyjaśnienia w toku postępowania administracyjnego. Z powyższych względów, z uwagi na błędną wykładnię art. 2 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 15 u.d.w., a także naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 15a – 15d u.d.w., zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 li.t a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane będą, z uwagi na treść art. 153 p.p.s.a., z uwzględnieniem przedstawionej wyżej wykładni art. 2 ust. 1, ust. 15 oraz ust. 15a – 15e u.d.w. oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego, do jednoznacznego ustalenia głównego źródła ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącego, włączając w to rozważenie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego.